[Durgical](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [DurgiPedia](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [Anatomi](https://durgical.com/tr/anatomi/) › [Baş ve boyun](https://durgical.com/tr/anatomi/bolge/bas-ve-boyun/) › Sfenoid kemik (os sphenoidale)

[İskelet sistemi](https://durgical.com/tr/anatomi/sistem/iskelet-sistemi/) · [Baş ve boyun](https://durgical.com/tr/anatomi/bolge/bas-ve-boyun/)

# Sfenoid kemik (os sphenoidale)

Sfenoid kemik, kafa tabanının ortasında kelebek biçimli bir kemiktir; kafatası kemiklerini birbirine bağlar ve ortadaki eyerinde hipofiz bezini taşır.

[3D görüntüle →](https://durgical.app/?from=durgipedia&lang=en#region=head_neck&select=sphenoid_bone&side=r)

Durgical uygulamasında açılır, üyelik gerekmez.

## Nedir

Kafatası tabanının ortasında kelebek biçimli bir kemik; ortadaki eyer biçimli çukur hipofiz bezini barındırır.

## Ne işe yarar

Kafatası kemiklerini birbirine bağlar; deliklerinden birçok sinir ve damar geçer.

## Önemli noktalar

- Gövdesindeki sella turcica hipofiz bezini barındırır ve hemen altında sfenoid sinüs bulunur: hipofiz tümörlerine burundan transsfenoidal yaklaşım bu nedenle mümkündür
- Gövdenin her iki yanında bir sinus cavernosus bulunur: a. carotis interna ve abdusens sinir (VI) içinden geçer; III, IV, V1 ve V2 lateral duvarında seyreder
- Önden arkaya: canalis opticus (optik sinir, a. ophthalmica), fissura orbitalis superior (III, IV, V1, VI), [foramen rotundum](https://durgical.com/tr/anatomi/foramen-rotundum/) (V2), [foramen ovale](https://durgical.com/tr/anatomi/foramen-ovale/) (V3), [foramen spinosum](https://durgical.com/tr/anatomi/foramen-spinosum/) (orta meninks arteri)
- Büyük kanadı, orta meninks arterinin ön dalının en çok risk altında olduğu [pterion](https://durgical.com/tr/anatomi/pterion/) 'un bir kısmını oluşturur

## Komşuluklar

**Üstte**
Sella turcica'da hipofiz bezi ve üzerinde chiasma opticum; küçük kanatlar üzerinde frontal loblar ve orta kafa çukurunda büyük kanatlar üzerinde temporal loblar

**Lateral**
Gövdeye dayanan sinus cavernosus'lar; büyük kanatların dış yüzüne dayanan m. temporalis ve fossa infratemporalis

**Önde**
Etmoid kemik ve burun boşluğunun arkası; tepe noktasını ve arka duvarlarını oluşturduğu orbitalar

**Arkada**
Synchondrosis sphenooccipitalis ile birleştiği art kafa kemiğinin baziler kısmı (klivus); şakak kemiklerinin petröz kısımları

**Altta**
Nazofarenks tavanı; pterigoid çıkıntılar medial ve lateral pterigoid kaslara başlangıç verir, önlerinde fossa pterygopalatina bulunur

## Nasıl bulunur

Yalnızca büyük kanat yüzeye yaklaşır; şakakta, elmacık kemiğinin processus frontalis'inin hemen arkasında, m. temporalis'in altında. Geri kalanı BT ve MR'da incelenir ve burun ile sfenoid sinüs yoluyla endoskopik olarak ulaşılır.

## Görüntülemede

Sella MR'ı (kontrastlı ince koronal ve sagittal kesitler) hipofizi, chiasma opticum'u ve sinus cavernosus'ları gösterir; kemik pencereli BT foramenleri, sinüs septalarını ve kafa tabanı kırıklarını gösterir.

## Klinik ilişki

- Sella'dan yukarı doğru büyüyen bir hipofiz makroadenomu chiasma opticum'a bası yapar ve klasik olarak bitemporal hemianopsiye yol açar
- Fissura orbitalis superior sendromu: V1 uyuşukluğu ve proptozisle birlikte III, IV ve VI paralizileri; optik sinir de etkilenirse orbita apeksi sendromu adını alır
- Yüz veya sinüs enfeksiyonundan yayılan kavernöz sinüs trombozu proptozise, göz hareketi paralizilerine (sıklıkla önce VI) ve V1–V2 duyu kaybına yol açar
- Orta kafa çukurundan geçen bir kafa tabanı kırığı, sinus cavernosus içinde a. carotis interna'yı yırtabilir: pulsatil proptozis, kemozis ve üfürümle birlikte karotiko-kavernöz fistül

## Anatomik varyasyonlar

- Sfenoid sinüsün sella'ya göre havalanması: sellar (altına ve arkasına uzanan, olağan erişkin tipi), presellar veya konkal (zar zor havalanmış, küçük çocuklara özgü); transsfenoidal yolun ne kadar açık olduğunu belirler
- A. carotis interna veya optik sinir üzerindeki sinüs duvarı kâğıt inceliğinde ya da açık (dehisan) olabilir; bu nedenle bu yapılar cerrahi sırasında mukozanın hemen altında bulunur
- Pterigospinöz ve pterigoalar barlar: büyük kanadın altında kemikleşebilen ve foramen ovale'ye giden yolu daraltan bağlar

## Gelişim

Kıkırdak içinde (gövde, küçük kanatlar) ve membranöz olarak (büyük kanatların bölümleri, medial pterigoid plaklar) çok sayıda merkezden kemikleşir. Synchondrosis sphenooccipitalis, kafa tabanının ergenlikte kaynaşan bir büyüme plağıdır.

## Akılda tutmak için

Trigeminal sinirin üç dalı önden arkaya «Standing Room Only» (İngilizce akrostiş; «yalnızca ayakta yer var») sırasıyla çıkar: fissura orbitalis Superior (V1), foramen Rotundum (V2), foramen Ovale (V3).

## Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

## Hipofiz tümörlerine neden sfenoid kemik aracılığıyla burundan ulaşılabilir?

Sfenoid gövdesindeki sella turcica hipofiz bezini barındırır ve hemen altında sfenoid sinüs bulunur: transsfenoidal yol.

## Sfenoid kemiğin fissura orbitalis superior, foramen rotundum ve foramen ovale'sinden hangi sinirler geçer?

Fissura orbitalis superior: III, IV, V1 ve VI; foramen rotundum: V2; foramen ovale: V3. Foramen spinosum orta meninks arterini taşır.

## Sfenoid gövdesinin yanındaki sinus cavernosus'un içinden hangi yapılar, lateral duvarında hangileri seyreder?

İçinden: a. carotis interna ve abdusens sinir (VI). Lateral duvarında: III, IV, V1 ve V2.

## Sella turcica'dan yukarı doğru büyüyen bir hipofiz makroadenomu klasik olarak hangi görme alanı defektine yol açar?

Sella'nın üzerindeki chiasma opticum'a bası yaptığı için bitemporal hemianopsi.

## Fissura orbitalis superior sendromu neden oluşur ve optik sinir de etkilenirse adı nedir?

V1 uyuşukluğu ve proptozisle birlikte III, IV ve VI paralizileri; optik sinir tutulumuyla orbita apeksi sendromudur.

Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.

## Adları

**Resmî Latince (TA2)**
os sphenoideum TA2 584

**Resmî İspanyolca (DeCS)**
Hueso Esfenoides DeCS D013100

**İngilizce (TA2)**
Sphenoid bone

## İlgili

- [Sfenoid sinüs (sinus sphenoidalis)](https://durgical.com/tr/anatomi/sfenoid-sinus/)

Kaynaklar: Terminologia Anatomica (TA2); [DeCS](https://decs.bvsalud.org/es/ths/resource/?id=13484&filter=ths_termall&q=Sphenoid%20Bone); [Anatomy, Sphenoid Bone](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK544308/); [Anatomy, Head and Neck, Skull](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK499834/).

## **Bir hata mı buldunuz?** Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek. Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.

---
Source: https://durgical.com/tr/anatomi/sfenoid-kemik/
License: CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Cite as: DurgiPedia (durgical.com), https://durgical.com/tr/anatomi/sfenoid-kemik/