[Durgical](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [DurgiPedia](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [Farmakoloji](https://durgical.com/tr/farmakoloji/) › [Antimetabolitler](https://durgical.com/tr/farmakoloji/gruplar/antimetabolitler/) › Merkaptopürin

# Merkaptopürin

## Antimetabolitler?

Antimetabolitler

## Yüksek risk?

Bu ilaçla yapılan bir hata ciddi zarara yol açabilir: çift kontrol ve protokoller uygulanır.

Akut lenfoblastik löseminin idame tedavisinde kullanılan oral bir pürin analoğu. TPMT veya NUDT15 eksikliği ve allopürinol onu çok daha toksik hale getirir.

Güncellendi 1 Kas 2026

Diğer adı: 6-merkaptopürin, 6-MP

## Hızlı bilgi

**Group**
[Antimetabolitler](https://durgical.com/tr/farmakoloji/gruplar/antimetabolitler/)

**Target**
Tiyoguanin nükleotitleri aracılığıyla de novo pürin sentezi ve DNA/RNA

**Used for**
Akut lenfoblastik lösemi

**Key effects**
Miyelosüpresyon · Bulantı · Enfeksiyonlarda artış

**Monitor**
Düzenli tam kan sayımı · Karaciğer testleri

**ATC**
L01BB02

Doz yok: dozu güncel kılavuza göre klinisyen belirler.

Bu sayfada

- Temeller Etki mekanizması
- Endikasyonlar
- Yan etkiler
- Kontrendikasyonlar
- Önemli etkileşimler
- Neler izlenir
- Uygulama ve güvenlik
- Gebelik ve emzirme
- Hemşirelik bakımı
- Farmakokinetik
- Akılda tutmak için
- Kendinizi sınayın
- İlişkili ilaçlar
- İlişkili hastalıklar
- Etiketlerin anlamı

## Etki mekanizması

Merkaptopürin, hipoksantinin tiyol türevidir. Kurtarma yolu enzimi HGPRT onu tiyoinozin monofosfata dönüştürür; bu da tiyoguanin nükleotitlerine (TGN) çevrilir. TGN'ler DNA ve RNA'ya katılarak hücre döngüsünün durmasına ve hücre ölümüne yol açar; diğer metabolitler de novo pürin sentezinin ilk basamaklarını inhibe eder. İki yolla inaktive edilir: tiyopürin S-metiltransferaz (TPMT) ile metilasyon ve ksantin oksidaz ile oksidasyon. NUDT15 de aktif nükleotitleri parçalar.

- HGPRT merkaptopürini tiyoinozin monofosfata dönüştürür
- Tiyoguanin nükleotitleri DNA ve RNA'ya katılır
- Metabolitler ayrıca de novo pürin sentezini bloke eder
- TPMT, NUDT15 ve ksantin oksidaz aktivitesini sınırlar

## Endikasyonlar

- Akut lenfoblastik lösemi: kombinasyon kemoterapisinin idame evresi (çocuklar ve erişkinler). [Akut lösemi (AML ve ALL) →](https://durgical.com/tr/hastaliklar/akut-losemi/)

## Yan etkiler

### Sık

- Miyelosüpresyon
- Bulantı, kusma, iştahsızlık
- Karaciğer enzimlerinde ve bilirubinde yükselme
- Enfeksiyonlarda artış

### Ciddi (nadir, önemli)

- TPMT veya NUDT15 eksikliği olan kişilerde ağır veya hayatı tehdit eden miyelosüpresyon
- Hepatotoksisite (enzim ve bilirubin yüksekliği, sarılık)
- Hepatosplenik T hücreli lenfoma ve tedaviyle ilişkili diğer kanserler
- Makrofaj aktivasyon sendromu

## Kontrendikasyonlar

- Prospektüste mutlak kontrendikasyon listelenmemiştir; daha önce ağır aşırı duyarlılık gelişmişse kaçınılır

## Önemli etkileşimler

**Allopürinol (ksantin oksidaz inhibitörü)**
Merkaptopürinin oksidasyonunu bloke eder: doz azaltılmazsa maruziyette belirgin artış ve ağır miyelosüpresyon.

**Varfarin**
Antikoagülan etkide zayıflama; INR izlenir.

**Trimetoprim-sülfametoksazol gibi diğer miyelosüpresif ilaçlar**
Aditif kemik iliği baskılanması.

## Neler izlenir

- Düzenli tam kan sayımı
- Karaciğer testleri (transaminazlar, alkalen fosfataz, bilirubin)
- Özellikle ağır veya tekrarlayan miyelosüpresyondan sonra TPMT ve NUDT15 testi

## Uygulama ve güvenlik

- Tehlikeli ilaç: tabletlere ve oral süspansiyona eldivenle dokunulur.
- Besinler maruziyeti azalttığı için besin ve günün saati açısından tutarlı biçimde alınır.
- İdame rejimlerinde metotreksat gibi başka oral ilaçlarla farklı takvimlerle birleştirilir: her ilaç ve gün çift kontrol edilir.

## Gebelik ve emzirme

Fetal zarara neden olabilir; etkili kontrasepsiyon önerilir. Gebeliğin intrahepatik kolestazı gelişirse kesilir.

## Hemşirelik bakımı

- Her ilaç verilişinden önce allopürinol veya febuksostat kullanımını sorgulayın.
- Sayımları ve karaciğer testlerini kontrol edin; ateş, sarılık veya koyu idrarı bildirin.
- Tedaviye uyumu destekleyin: atlanan idame dozları nüks riskini artırır.
- Eğitim: canlı aşılardan kaçının; tedavi sırasında kontrasepsiyon.

## Farmakokinetik

**Emilim**
Oral; besinler maruziyeti azaltır.

**Dağılım**
Beyin omurilik sıvısına az geçer.

**Metabolizma**
TPMT (metilasyon) ve ksantin oksidaz (oksidasyon) ile inaktive edilir; TPMT veya NUDT15 aktivitesi düşük olan kişilerde aktif nükleotitler birikir.

**Yarılanma ömrü**
Oral dozdan sonra ana ilaç için 2 saatten kısa (prospektüs); aktif nükleotitleri hücrelerde çok daha uzun süre kalır.

## Akılda tutmak için

«6-MP needs Three checks: TPMT, NUDT15 and allopurinol (xanthine oxidase)» (İngilizce akrostiş; «6-MP üç kontrol ister»): birini atlarsanız bedelini kemik iliği öder.

## Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

## Merkaptopürini hangi enzim aktive eder?

HGPRT (hipoksantin-guanin fosforiboziltransferaz).

## Allopürinol merkaptopürinle neden tehlikelidir?

Merkaptopürini inaktive eden iki yoldan biri olan ksantin oksidazı inhibe eder; böylece düzeyler yükselir ve miyelosüpresyon ağır olabilir.

## Merkaptopürinle ağır miyelosüpresyonu açıklamaya hangi genetik testler yardımcı olur?

TPMT ve NUDT15 eksikliği.

## Merkaptopürin ALL tedavisinin hangi evresinde kullanılır?

İdame.

## İlişkili ilaçlar

- [Tiyoguanin](https://durgical.com/tr/farmakoloji/tiyoguanin/)
- [Azatiyoprin](https://durgical.com/tr/farmakoloji/azatiyoprin/)
- [Allopürinol](https://durgical.com/tr/farmakoloji/allopurinol/)
- [Metotreksat](https://durgical.com/tr/farmakoloji/metotreksat/)

## İlişkili hastalıklar

- [Akut lösemi (AML ve ALL)](https://durgical.com/tr/hastaliklar/akut-losemi/)

## Etiketlerin anlamı

**Yüksek risk**
Bu ilaçla yapılan bir hata ciddi zarara yol açabilir: çift kontrol ve protokoller uygulanır.

[← Gruba dön: Antimetabolitler](https://durgical.com/tr/farmakoloji/gruplar/antimetabolitler/)

İlaçların nasıl etki ettiğine dair eğitim amaçlı içeriktir; reçete rehberi değildir ve bir sağlık profesyonelinin önerisinin yerini tutmaz. Doz bilgisi içermez.

Kaynaklar: [DailyMed - MERCAPTOPURINE tablet](https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=4bae5ffb-a535-3fa0-e063-6294a90aa90a) (DailyMed (U.S. National Library of Medicine), 2026); [Mercaptopurine: MedlinePlus Drug Information](https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a682653.html) (MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), 2026); [ATCDDD - ATC/DDD Index](https://atcddd.fhi.no/atc_ddd_index/?code=L01BB02) (WHO Collaborating Centre for Drug Statistics Methodology, 2026); [eEML - Electronic Essential Medicines List](https://list.essentialmeds.org/) (World Health Organization, 2025).

## **Bir hata mı buldunuz?** Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek. Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.

---
Source: https://durgical.com/tr/farmakoloji/merkaptopurin/
License: CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Cite as: DurgiPedia (durgical.com), https://durgical.com/tr/farmakoloji/merkaptopurin/