[Durgical](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [DurgiPedia](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [Fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/) › [Solunum](https://durgical.com/tr/fizyoloji/areas/resp/) › CO₂ taşınması ve Haldane etkisi

# CO₂ taşınması ve Haldane etkisi

- Mekanizma
- Sınav önceliği: yüksek

CO₂ kanda çoğunlukla bikarbonat olarak taşınır. Hemoglobin O₂'yi bıraktığında daha fazla CO₂ ve asit alır.

Güncellendi 1 Kas 2026

Diğer adları: Klorür kayması, Haldane etkisi, Karbonik anhidraz

**3B olarak görün:** [Pulmoner arterler (aa. pulmonales)](https://durgical.com/tr/anatomi/pulmoner-arterler/)

## Temel noktalar

- Arteriyel kandaki biçimler: bikarbonat ≈ %70, karbamino ≈ %20–23, çözünmüş ≈ %7–10.
- Karbonik anhidraz (eritrosit): CO₂ + H₂O ⇄ H₂CO₃ ⇄ H⁺ + HCO₃⁻.
- Klorür kayması: HCO₃⁻, Cl⁻ karşılığında eritrositten çıkar (bant 3 değiştiricisi).
- Haldane etkisi: akciğerde hemoglobinin oksijenlenmesi CO₂'yi serbest bırakır; dokularda deoksijenlenmesi CO₂ alımını sağlar.
- Bohr = CO₂, O₂ bağlanmasını değiştirir; Haldane = O₂, CO₂ bağlanmasını değiştirir.

Bu sayfada

- The basics Temel noktalar
- Nedir
- Nasıl çalışır, adım adım
- Denklemler
- Referans değerler
- CO₂ taşınma biçimleri
- Akılda tutmak için
- Kendinizi sınayın
- 3B olarak görün
- İlişkili konular
- İlişkili hastalıklar

- Clinical Klinik bağlantı

## Nedir

Dokuların ürettiği CO₂ üç biçimde taşınır: bikarbonat olarak (en çok), karbamino bileşikleri olarak hemoglobine bağlı ve çözünmüş hâlde. Eritrositteki karbonik anhidraz, CO₂'nin bikarbonat ve hidrojen iyonlarına dönüşümünü hızlandırır. Haldane etkisine göre deoksijene hemoglobin daha fazla CO₂ taşır ve daha fazla H⁺ tamponlar; akciğerde bunun tersi olur.

## Nasıl çalışır, adım adım

- Dokuda CO₂ plazmaya ve eritrosite difüze olur.
- Karbonik anhidraz onu hızla karbonik aside çevirir; karbonik asit H⁺ ve HCO₃⁻'e ayrışır.
- Deoksihemoglobin H⁺'yı tamponlar ve daha kolay karbamino oluşturur (Haldane etkisi).
- HCO₃⁻, içeri giren Cl⁻ karşılığında plazmaya çıkar (klorür kayması).
- Akciğerde hemoglobin oksijenlenir, H⁺ bırakır ve CO₂'ye afinitesini kaybeder.
- Serbest kalan H⁺, eritrosite yeniden giren HCO₃⁻ ile birleşir ve CO₂ yeniden oluşur.
- CO₂ alveole difüze olur ve ventilasyonla uzaklaştırılır.

### Oxygen–hemoglobin dissociation curve

**P50** 38.5 mmHg **Arterial blood** 93 % **Mixed venous blood** 53 % **O₂ given up to the tissues** 40 %

Right shift (P50 38.5 mmHg): Hb has less affinity and gives up more O₂ in the tissues. Acid, CO₂, heat and 2,3-BPG cause it.

- Current curve
- Normal curve (pH 7.40 · 37 °C)
- Arterial blood (PO₂ 100)
- Mixed venous blood (PO₂ 40)
- O₂ given up to the tissues

Aktif dokuda daha fazla CO₂ ve daha düşük pH: eğri sağa kayar.

## Denklemler

**Henderson–Hasselbalch (bikarbonat)**pH = 6,1 + log (HCO3- / (0,03 × PCO2))

**6,1**
karbonik asit/bikarbonat sisteminin pKa'sı

**0,03**
CO₂ çözünürlüğü, mmHg başına mmol/L

Bikarbonat değişmeden PCO₂ yükselirse pH düşer.

## Referans değerler

| Parametre | Değer | Not |
| --- | --- | --- |
| PaCO₂ (deniz seviyesi) | 35–45 mmHg | Bogotá ≈ 30–35 mmHg |
| Karışık venöz PvCO₂ | ≈ 45–46 mmHg | |
| Arteriyel HCO₃⁻ | 22–26 mEq/L | rakımda biraz daha düşük |
| CO₂ çözünürlüğü | O₂'ninkinin ≈ 20 katı | |

Dinlenme halindeki sağlıklı bir yetişkin için yaklaşık değerler; her laboratuvar kendi aralıklarını belirler.

## CO₂ taşınma biçimleri

| Biçim | Pay (arteriyel) | Ayrıntı |
| --- | --- | --- |
| Bikarbonat | ≈ %70 | Eritrositte üretilir, plazmada taşınır |
| Karbamino (çoğunlukla Hb) | ≈ %20–23 | Globinin amino gruplarına bağlı; deoksijene Hb'de daha fazla |
| Çözünmüş | ≈ %7–10 | Ölçülen PCO₂'yi belirleyen fraksiyon |

## Klinik bağlantı

- Yüksek akımlı O₂ alan KOAH hastası: PaCO₂ kısmen Haldane etkisi, kısmen de kötüleşen V/Q nedeniyle yükselebilir.
- Akut solunumsal asidoz: böbrek bikarbonat tutamadan önce PaCO₂ yükselir ve pH düşer.
- Karbonik anhidraz inhibitörleri plazma bikarbonatını düşürür ve hafif bir metabolik asidoza yol açar.

## Akılda tutmak için

İngilizce kelime oyunu: «Haldane is about the Hold» (Haldane «tutma» ile ilgilidir): hemoglobin O₂ ile dolduğunda CO₂ üzerindeki tutuşunu kaybeder.

## Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

## Aynı PCO₂'de venöz kan neden arteriyel kandan daha fazla CO₂ taşır?

Haldane etkisi: deoksihemoglobin daha fazla H⁺ tamponlar ve daha fazla karbamino oluşturur, bu nedenle daha fazla CO₂ kabul eder.

## Doku kapillerlerinde eritrosite hangi iyon girer ve neden?

Klorür: bikarbonat çıkarken içeri girer ve hücreyi elektriksel olarak nötr tutar (bant 3 değiştiricisi).

## Venöz hematokrit neden arteriyelden biraz daha yüksektir?

Cl⁻ girdikçe ve eritrosit içinde daha fazla çözünen madde oluştukça su ozmozla onları izler ve hücre hafifçe şişer.

## Plazmada bikarbonat oluşumunu hangi enzim sınırlar ve orada neden yavaştır?

Karbonik anhidraz: plazmada neredeyse hiç yoktur, bu nedenle dönüşüm eritrosit içinde gerçekleşir.

## 3B olarak görün

Bunun gerçekleştiği, Durgical 3B anatomisindeki yapılar.

- [Pulmoner arterler (aa. pulmonales)](https://durgical.com/tr/anatomi/pulmoner-arterler/)

## İlişkili konular

- [Oksijen taşınması ve disosiyasyon eğrisi](https://durgical.com/tr/fizyoloji/oksijen-tas-nmas-ve-disosiyasyon-egrisi/)
- [Ölü boşluk ve alveoler ventilasyon](https://durgical.com/tr/fizyoloji/olu-bosluk-ve-alveoler-ventilasyon/)
- [Respiratuvar asidoz ve alkaloz](https://durgical.com/tr/fizyoloji/respiratuvar-asidoz-ve-alkaloz/)
- [Solunumun kontrolü, kemoreseptörler ve akciğer refleksleri](https://durgical.com/tr/fizyoloji/solunumun-kontrolu-kemoreseptorler-ve-akciger-refleksleri/)
- [Arter kan gazını adım adım okumak](https://durgical.com/tr/fizyoloji/arter-kan-gaz-n-ad-m-ad-m-okumak/)

## İlişkili hastalıklar

- [Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH)](https://durgical.com/tr/hastaliklar/kronik-obstruktif-akciger-hastal-g/)

[← Tüm fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/)

Eğitim amaçlı fizyoloji içeriğidir; tanı veya tedavi rehberi değildir ve bir sağlık profesyonelinin önerisinin yerini tutmaz. Değerler yaklaşık referanslardır. Doz bilgisi içermez.

Kaynaklar: [Respiratory acidosis: MedlinePlus Medical Encyclopedia](https://medlineplus.gov/ency/article/000092.htm) (MedlinePlus, US National Library of Medicine, 2024); [Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD)](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559281/) (StatPearls (NCBI Bookshelf), 2024).

## **Bir hata mı buldunuz?** Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek. Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.

---
Source: https://durgical.com/tr/fizyoloji/co-tas-nmas-ve-haldane-etkisi/
License: CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Cite as: DurgiPedia (durgical.com), https://durgical.com/tr/fizyoloji/co-tas-nmas-ve-haldane-etkisi/