[Durgical](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [DurgiPedia](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [Fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/) › [Hücre ve zar](https://durgical.com/tr/fizyoloji/areas/cell/) › Difüzyon ve Fick yasası

# Difüzyon ve Fick yasası

- Kavram
- Sınav önceliği: orta

Moleküller çok oldukları yerden az oldukları yere hareket eder; Fick yasası bunun ne kadar hızlı olduğunu söyler.

Güncellendi 1 Kas 2026

Diğer adları: Fick yasası, Geçirgenlik katsayısı

## Temel noktalar

- Akı ∝ alan × konsantrasyon (ya da basınç) farkı × difüzyon katsayısı / kalınlık.
- Engel kalınlığının iki katına çıkması akıyı yarıya indirir; alanın yarısının kaybı da öyle.
- CO₂, çok daha çözünür olduğu için O₂'den ≈20 kat daha kolay difüze olur; bu yüzden hipoksemi hiperkapniden önce ortaya çıkar.
- Gazlar için konsantrasyon değil parsiyel basınç kullanılır; yükseklikte alveoler PO₂ düşer, gradyan da düşer.

## Nedir

Difüzyon, moleküllerin yalnızca ısıl hareketle konsantrasyon gradyanı yönünde net hareketidir. Fick yasası hızı neyin belirlediğini özetler: hız gradyan, alan ve yağda çözünürlükle artar, engel kalınlığı ve molekül boyutuyla azalır. Aynı yasa akciğerde, plasentada ve dokulardaki gaz alışverişini yönetir.

## Önemli bilgiler

- Difüzyon kısa mesafelerde (mikronlar) işler; daha uzun mesafeler toplu akım (kan, ventilasyon) gerektirir.
- Difüzyon süresi mesafenin karesiyle artar: iki kat mesafe yaklaşık dört kat zaman alır.
- Geçirgenlik katsayısı yağda çözünürlüğü, difüzyon katsayısını ve kalınlığı bir araya toplar: P = D × K / Δx.
- Normal bir pulmoner kapillerde eritrosit, geçişinin ilk üçte biri içinde alveoler O₂ ile dengelenir; bir rezerv vardır.

## Denklemler

**Bir zar için Fick yasası**J = P × A × (C1 − C2)

**J**
net akı

**P**
geçirgenlik katsayısı

**A**
alan

**C 1 − C 2**
konsantrasyon farkı

P = D × K / Δx; K = dağılım katsayısı (yağda çözünürlük) ve Δx = kalınlık.

**Bir gazın doku içinden difüzyonu**Vgaz = (A / T) × D × (P1 − P2)

**A**
alan

**T**
kalınlık

**D**
∝ çözünürlük / √molekül ağırlığı

**P 1 − P 2**
kısmi basınç farkı

Akciğer difüzyon kapasitesinin (DLCO) temelidir.

## Difüzyon hızını ne değiştirir

| Etken | Etki | Klinik örnek |
| --- | --- | --- |
| Konsantrasyon ya da basınç farkı | Daha büyük gradyan, daha fazla akı | Ek oksijen alveoler PO₂'yi yükseltir |
| Alan | Daha fazla alan, daha fazla akı | Amfizem: alveol duvarlarının kaybı |
| Engel kalınlığı | Daha kalın, daha az akı | Pulmoner fibrozis, interstisyel ödem |
| Yağda çözünürlük | Daha çözünür, daha fazla akı | O₂, CO₂ ve anestezikler çift katmanı geçer |
| Molekül boyutu | Daha büyük, daha az akı | Proteinler geçmez; su geçer (akuaporinlerden de) |

## Klinik bağlantı

- Pulmoner fibrozis: kalınlaşmış engel DLCO'yu düşürür; desatürasyon önce eritrositlerin daha hızlı geçtiği egzersizde görülür.
- Amfizem: alışveriş alanı azalır ve DLCO düşüktür; saf astımda DLCO genellikle normaldir.
- Yükseklik (Bogotá, ≈2600 m): alveoler PO₂ ve difüzyon gradyanı daha düşüktür; hafif akciğer hastalığı deniz düzeyine göre daha erken belirti verir.

## Akılda tutmak için

Daha fazla alan ve daha fazla gradyan hızlandırır; daha fazla duvar ve daha büyük boyut yavaşlatır.

## Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

## Pulmoner fibroziste satürasyon neden dinlenimde değil de yürürken düşer?

Dinlenimde kalın engele rağmen dengelenmek için yeterli zaman vardır; egzersizde kalp debisi artar, eritrositler daha hızlı geçer ve difüzyon tamamlanamaz.

## O₂ ve CO₂'nin ağırlıkları benzer ise CO₂ neden yaklaşık 20 kat daha hızlı difüze olur?

Suda ve dokuda çok daha çözünürdür; Fick yasasında difüzyon katsayısı büyük ölçüde çözünürlüğe bağlıdır.

## Kalınlık iki katına çıkar ve alan yarıya inerse akıya ne olur?

Dörtte birine düşer: akı alanla doğru, kalınlıkla ters orantılıdır.

## Difüzyon neden hücre içinde yeterlidir de O₂'yi akciğerden ayağa taşımaya yetmez?

Difüzyon süresi mesafenin karesiyle artar: mikronlar milisaniyeler sürer; metreler yıllar sürerdi. Dolaşımın var olma nedeni budur.

## İlişkili konular

- [Solunum membranından difüzyon ve DLCO](https://durgical.com/tr/fizyoloji/solunum-membran-ndan-difuzyon-ve-dlco/)
- [Zar ötesi taşıma: difüzyon, kanallar ve taşıyıcılar](https://durgical.com/tr/fizyoloji/zar-otesi-tas-ma-difuzyon-kanallar-ve-tas-y-c-lar/)
- [Osmoz, osmolarite ve tonisite](https://durgical.com/tr/fizyoloji/osmoz-osmolarite-ve-tonisite/)
- [Kapillerde Starling kuvvetleri](https://durgical.com/tr/fizyoloji/kapillerde-starling-kuvvetleri/)
- [Yüksek irtifa ve iklime alışma (aklimatizasyon)](https://durgical.com/tr/fizyoloji/yuksek-irtifa-ve-iklime-al-sma/)

[← Tüm fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/)

Eğitim amaçlı fizyoloji içeriğidir; tanı veya tedavi rehberi değildir ve bir sağlık profesyonelinin önerisinin yerini tutmaz. Değerler yaklaşık referanslardır. Doz bilgisi içermez.

Kaynaklar: [Physiology, Membrane](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538211/) (StatPearls (NCBI Bookshelf), 2023).

## **Bir hata mı buldunuz?** Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek. Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.

---
Source: https://durgical.com/tr/fizyoloji/difuzyon-ve-fick-yasas/
License: CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Cite as: DurgiPedia (durgical.com), https://durgical.com/tr/fizyoloji/difuzyon-ve-fick-yasas/