[Durgical](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [DurgiPedia](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [Fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/) › [Endokrin](https://durgical.com/tr/fizyoloji/areas/endocrine/) › Hormonların ölçümü: uyarı ve baskılama testleri

# Hormonların ölçümü: uyarı ve baskılama testleri

- Ölçüm ve yorumlama
- Sınav önceliği: orta

Bir hormonun eksik olduğu düşünülürse bez uyarılır; fazla olduğu düşünülürse test onu baskılamaya çalışır.

Güncellendi 1 Kas 2026

Diğer adları: Dinamik testler, İmmünoassayler

**3B olarak görün:** [Sağ böbreküstü bezi (glandula suprarenalis dextra)](https://durgical.com/tr/anatomi/sag-bobrekustu-bezi/) · [Hipofiz bezi (hypophysis)](https://durgical.com/tr/anatomi/hipofiz-bezi/)

## Temel noktalar

- Kural: eksiklik şüphesi → uyarı testi; fazlalık şüphesi → baskılama testi.
- Adrenal yetmezlik: sentetik ACTH (kosintropin) ile uyarı; kortizol yeterince yükselmez.
- Hiperkortizolizm: gece düşük doz deksametazon; sağlıklı kişi sabah kortizolünü baskılar, Cushing sendromu baskılamaz.
- Akromegali: oral glukoz yüklemesi GH'yi baskılayamaz; IGF-1 GH salgısını bütünleştirir ve ilk testtir.
- Her zaman çifti okuyun: ACTH ile kortizol, TSH ile serbest T4, PTH ile kalsiyum, insülin ile glukoz.

## Nedir

Tek bir hormon düzeyi çoğu zaman yanıltır, çünkü birçok hormon pulsatil, sirkadiyendir ya da stresle değişir. Bu nedenle her zaman çift (trofik hormon ve son hormon) ölçülür ve gerektiğinde eksen zorlanır. Dinamik testler geri bildirimi kullanır: sağlıklı bez uyarıya yanıt verir ve baskılamayla kapanır; hastalıklı bez bunu yapmaz.

## Önemli bilgiler

- İmmünoassayler (ELISA, kemilüminesans) antikor kullanır; interferans (biyotin, heterofil antikorlar) nedeniyle yanılabilirler.
- Hook etkisi: aşırı yüksek prolaktinde (makroprolaktinoma) iki bölgeli bir assay yanlışlıkla düşük okuyabilir; örnek dilüe edilerek yeniden çalışılır.
- Östrojen CBG ve TBG'yi artırır: serbest hormon fazlalığı olmadan total kortizol ve total T4 yüksektir.
- Zamanlama önemlidir: kortizol ve ACTH sabah 8'de; testosteron sabah; GH'nin pulsatil salgısı nedeniyle tek bir GH değeri pek bir şey ifade etmez.

### Hormone axes and feedback

**Lesion** Addison disease **Pattern** CRH ↑ · ADH ↑ · ACTH ↑ · Cortisol ↓

#### Primary hypofunction: Addison disease

**Pattern:** CRH ↑ · ADH ↑ · ACTH ↑ · Cortisol ↓

The target gland fails: its hormone falls and, without negative feedback, the pituitary and hypothalamic hormones rise. Cortisol ↓ with ACTH ↑ → hyperpigmentation (MSH). Aldosterone also falls: hyperkalemia, hyponatremia, hypotension and salt craving.

Exam rule: if the pituitary hormone moves opposite to the gland hormone, the problem is in the gland (primary); if they move together, it is central (pituitary or hypothalamus).

- Stimulates (+)
- Inhibits / negative feedback (−)
- Level ↑
- Level ↓

Illustrative schematic drawn by Durgical: simplified axes and classic lab patterns; not for clinical decisions.

## Klasik dinamik testler

| Test | Ne için | Normal yanıt | Anormal sonuç |
| --- | --- | --- | --- |
| [Sentetik ACTH uyarısı](https://durgical.com/tr/hastaliklar/adrenal-yetmezlik/) | Adrenal yetmezlik | Kortizol belirgin şekilde yükselir | Düz yanıt |
| [Düşük doz deksametazon baskılama](https://durgical.com/tr/hastaliklar/cushing-sendromu/) | Cushing sendromu taraması | Sabah kortizolü baskılanır | Baskılanmaz |
| [Yüksek doz deksametazon baskılama](https://durgical.com/tr/hastaliklar/cushing-sendromu/) | ACTH bağımlı Cushing'in kaynağı | — | Baskılanır: hipofiz; baskılanmaz: ektopik |
| [GH ile oral glukoz yüklemesi](https://durgical.com/tr/hastaliklar/hipofiz-adenomu/) | Akromegali | GH düşer | GH düşmez veya yükselir |
| Su kısıtlaması | Dilüe idrarla poliüri | İdrar konsantre olur | İdrar dilüe kalır (diyabetes insipidus) |
| İnsülinle indüklenen hipoglisemi | GH ve ACTH rezervi | GH ve kortizol yükselir | Düşük yanıt (hipopitüitarizm) |

## Klinik bağlantı

- Bir baskılama testinden önce deksametazon metabolizmasını veya CBG'yi değiştiren ilaçlar (oral kontraseptifler, enzim indükleyiciler) gözden geçirilir.
- Yakın zamanda gelişmiş sekonder adrenal yetmezlikte bez henüz atrofiye uğramadığı için ACTH testi normal olabilir.

## Akılda tutmak için

"Eksik olanı it, fazla olanı frenle": sağlıklı bez iki emre de uyar.

## Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

## Deksametazon neden sağlıklı kişide kortizolü baskılar da adrenal tümöre bağlı Cushing sendromunda baskılamaz?

Deksametazon geri bildirimle CRH ve ACTH'yi frenler. Adrenal tümör kortizolü ACTH'ye ihtiyaç duymadan kendi başına üretir, bu yüzden kapanmaz.

## Yüksek doz deksametazon neden genellikle hipofizer Cushing hastalığını baskılar da ektopik ACTH'yi baskılamaz?

Kortikotrof adenom, yalnızca daha yüksek bir ayar noktasıyla da olsa, geri bildirime bir miktar duyarlılığını korur; ektopik ACTH salgılayan tümörde bu düzenleme yoktur.

## Akromegali araştırılırken neden tek bir GH düzeyi yerine IGF-1 ölçülür?

GH pulslar hâlinde salgılanır ve gün boyunca geniş dalgalanmalar gösterir; IGF-1'in yarı ömrü uzundur ve bütünleşik GH salgısını yansıtır.

## Hook etkisi nedir ve ne zaman önem taşır?

Aşırı yüksek konsantrasyonda antijen assaydeki iki antikoru da doyurur ve sonuç yanlışlıkla düşük okunur; makroprolaktinomalarda önem taşır ve örnek dilüe edilerek önlenir.

## 3B olarak görün

Bunun gerçekleştiği, Durgical 3B anatomisindeki yapılar.

- [Sağ böbreküstü bezi (glandula suprarenalis dextra)](https://durgical.com/tr/anatomi/sag-bobrekustu-bezi/)
- [Hipofiz bezi (hypophysis)](https://durgical.com/tr/anatomi/hipofiz-bezi/)

## İlişkili konular

- [Hormonlar: tipler, reseptörler ve geri bildirim](https://durgical.com/tr/fizyoloji/hormonlar-tipler-reseptorler-ve-geri-bildirim/)
- [HPA ekseni ve sirkadiyen ritmi](https://durgical.com/tr/fizyoloji/hpa-ekseni-ve-sirkadiyen-ritmi/)
- [Tiroid ekseni: TSH ve serbest T4'ü yorumlama](https://durgical.com/tr/fizyoloji/tiroid-ekseni-tsh-ve-serbest-t4-u-yorumlama/)
- [Büyüme hormonu ve IGF-1](https://durgical.com/tr/fizyoloji/buyume-hormonu-ve-igf-1/)
- [Kan glukozu, glukoz tolerans testi ve HbA1c](https://durgical.com/tr/fizyoloji/kan-glukozu-glukoz-tolerans-testi-ve-hba1c/)
- [Arka hipofiz: ADH ve oksitosin](https://durgical.com/tr/fizyoloji/arka-hipofiz-adh-ve-oksitosin/)

## İlişkili hastalıklar

- [Cushing sendromu](https://durgical.com/tr/hastaliklar/cushing-sendromu/)
- [Adrenal yetmezlik](https://durgical.com/tr/hastaliklar/adrenal-yetmezlik/)
- [Hipofiz adenomu](https://durgical.com/tr/hastaliklar/hipofiz-adenomu/)

[← Tüm fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/)

Eğitim amaçlı fizyoloji içeriğidir; tanı veya tedavi rehberi değildir ve bir sağlık profesyonelinin önerisinin yerini tutmaz. Değerler yaklaşık referanslardır. Doz bilgisi içermez.

Kaynaklar: [Cortisol Test: MedlinePlus Medical Test](https://medlineplus.gov/lab-tests/cortisol-test/) (MedlinePlus, US National Library of Medicine, 2024); [Hypercortisolism (Cushing Syndrome)](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK551526/) (StatPearls (NCBI Bookshelf), 2024); [Adrenal Insufficiency](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK441832/) (StatPearls (NCBI Bookshelf), 2024).

## **Bir hata mı buldunuz?** Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek. Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.

---
Source: https://durgical.com/tr/fizyoloji/hormonlar-n-olcumu-uyar-ve-bask-lama-testleri/
License: CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Cite as: DurgiPedia (durgical.com), https://durgical.com/tr/fizyoloji/hormonlar-n-olcumu-uyar-ve-bask-lama-testleri/