[Durgical](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [DurgiPedia](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [Fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/) › [Böbrek, sıvılar ve asit-baz](https://durgical.com/tr/fizyoloji/areas/renal/) › İdrar dilüsyonu, serbest su ve osmotik diürez

# İdrar dilüsyonu, serbest su ve osmotik diürez

- Ölçüm ve yorumlama
- Sınav önceliği: orta

Böbrek suyu tuzsuz atabilir (dilüe idrar) ya da tutabilir; serbest su klirensi hangi yönde çalıştığını gösterir.

Güncellendi 1 Kas 2026

Diğer adları: Serbest su klirensi, Dilüe eden segment, Poliüri

**3B olarak görün:** [Böbrekler (renes)](https://durgical.com/tr/anatomi/bobrekler/)

## Temel noktalar

- Dilüe eden segment: kalın çıkan kol (NKCC2) ve distal tübül (NCC); her ikisi de suya geçirgen değildir.
- ADH yokken minimum idrar ≈50 mOsm/kg; ADH varken erişkinlerde maksimum ≈1200 mOsm/kg.
- Pozitif CH₂O = plazmadan daha dilüe idrar (su atılır); negatif = konsantre idrar (su tutulur).
- Su atma yeteneği çözünen atılımına bağlıdır: çözünen alımı çok düşükse (yalnızca bira ya da çay ve kızarmış ekmek), su tutulur.
- Tiyazidler distal tübülü bloke eder ve dilüsyonu bozar: klasik bir hiponatremi nedeni. Lup diüretikleri hem dilüsyonu hem konsantrasyonu bozar.
- Osmotik diürez (glukoz, mannitol, üre): izoozmotiğe yakın bol idrar, Na⁺ ve su kaybıyla birlikte.

Bu sayfada

- The basics Temel noktalar
- Nedir
- Denklemler
- Yaklaşık değerler
- Poliüri: su mu çözünen mi
- Akılda tutmak için
- Kendinizi sınayın
- 3B olarak görün
- İlişkili konular
- İlişkili hastalıklar

- Clinical Klinik bağlantı

## Nedir

Fazla suyu atmak için böbrek, kalın çıkan kol ve distal tübülde tuzu sudan ayırır; bu segmentler NaCl geri emer ama suya geçirgen değildir: sıvı onları dilüe olarak terk eder (≈100 mOsm/kg). ADH yokken toplayıcı kanal bu dilüe idrarın geçmesine izin verir (≈50 mOsm/kg'a kadar). Serbest su klirensi (CH₂O), ne kadar “saf” suyun atıldığını (+) veya tutulduğunu (−) gösterir. Osmotik diürezde geri emilmeyen bir çözünen suyu ve sodyumu da beraberinde sürükler.

### The nephron: segments, transporters and diuretics

**Na⁺ reabsorbed** ≈ 25% **Water reabsorbed** 0%

#### Thick ascending limb of the loop of Henle

- **What it does:** Reabsorbs ≈ 25% of filtered Na⁺ but is impermeable to water: the diluting segment (fluid leaves at ≈ 100 mOsm/kg) and the engine of the medullary gradient. The lumen-positive potential drives paracellular Ca²⁺ and Mg²⁺ reabsorption.
- **Transporters:** Apical NKCC2 (Na⁺-K⁺-2Cl⁻); ROMK recycles K⁺ to the lumen; basolateral ClC-Kb with barttin; claudins 16 and 19 (paracellular path); Ca²⁺-sensing receptor.
- **Hormones:** ADH (V2) increases NaCl reabsorption; PTH increases Ca²⁺ reabsorption.
- **Drugs:** Loop diuretics (4): block NKCC2; Na⁺, K⁺, Ca²⁺ and Mg²⁺ are lost (hypokalemia, metabolic alkalosis, hypercalciuria).
- **Disorders:** Bartter syndrome (like a loop diuretic: hypokalemic alkalosis, hypercalciuria, high renin and aldosterone).

- Glomerulus and arterioles
- Proximal tubule
- Thin descending limb
- Thin ascending limb
- Thick ascending limb
- Distal convoluted tubule
- Collecting tubule and duct
- Juxtaglomerular apparatus (macula densa)
- Cortex
- Medulla
- Interstitial osmolality (≈ 300 → 1200 mOsm/kg)

Illustrative schematic drawn by Durgical (a long-loop juxtamedullary nephron); proportions and percentages are approximate and not for clinical decisions.

### The nephron: segments, transporters and diuretics

**Na⁺ reabsorbed** ≈ 2–5% **Water reabsorbed** variable (ADH)

#### Collecting tubule and duct

- **What it does:** Fine tuning: reabsorbs ≈ 2–5% of Na⁺, secretes K⁺ and H⁺ and reabsorbs water as ADH allows (urine from ≈ 50 to ≈ 1200 mOsm/kg). Principal cells handle Na⁺, K⁺ and water; intercalated cells handle acid–base.
- **Transporters:** Principal: ENaC, ROMK and BK (K⁺ secretion; BK is flow-driven), apical AQP2 (ADH) and basolateral AQP3/4. α-intercalated: H⁺-ATPase and H⁺/K⁺-ATPase (secrete acid). β-intercalated: pendrin (secrete HCO₃⁻). Inner medulla: urea transporters (ADH).
- **Hormones:** Aldosterone (more ENaC, ROMK, Na⁺/K⁺-ATPase and H⁺-ATPase); ADH via the V2 receptor → cAMP → AQP2 insertion; atrial natriuretic peptide curbs Na⁺ reabsorption.
- **Drugs:** ENaC blockers (6) and mineralocorticoid receptor antagonists (7): K⁺-sparing (risk of hyperkalemia). V2 receptor antagonists (8, vaptans): aquaretics.
- **Disorders:** Liddle syndrome (overactive ENaC: hypertension, hypokalemia, low renin and aldosterone); nephrogenic diabetes insipidus (V2 or AQP2, lithium); type 1 distal renal tubular acidosis (H⁺ secretion fails: urine pH > 5.5, hypokalemia, stones) and type 4 (hypoaldosteronism: hyperkalemia); SIADH (excess ADH).

- Glomerulus and arterioles
- Proximal tubule
- Thin descending limb
- Thin ascending limb
- Thick ascending limb
- Distal convoluted tubule
- Collecting tubule and duct
- Juxtaglomerular apparatus (macula densa)
- Cortex
- Medulla
- Interstitial osmolality (≈ 300 → 1200 mOsm/kg)

Illustrative schematic drawn by Durgical (a long-loop juxtamedullary nephron); proportions and percentages are approximate and not for clinical decisions.

## Denklemler

**Osmolar klirens**Cosm = (Uosm × V) / Posm

**Serbest su klirensi**CH2O = V − Cosm

**V**
idrar akımı

**C osm**
osmolar klirens

U_{osm} 0.

**Çözünen yükünden idrar hacmi**V ≈ atılan çözünen / Uosm

600 mOsm/gün ÷ 1.200 mOsm/kg ≈ 0,5 L/gün zorunlu minimum; ÷ 50 ≈ 12 L/gün maksimum.

## Yaklaşık değerler

| Parametre | Değer | Not |
| --- | --- | --- |
| Minimum idrar osmolalitesi | ≈50 mOsm/kg | |
| Maksimum idrar osmolalitesi | ≈1200 mOsm/kg | bebeklerde ve yaşlılarda daha düşük |
| Çıkan kolu terk eden sıvı | ≈100 mOsm/kg | her zaman hipotonik |
| Günlük çözünen atılımı | ≈600–900 mOsm | beslenmeye bağlı (tuz, protein) |
| Zorunlu minimum idrar hacmi | ≈0,5 L/gün | |

Dinlenme halindeki sağlıklı bir yetişkin için yaklaşık değerler; her laboratuvar kendi aralıklarını belirler.

## Poliüri: su mu çözünen mi

| Tip | İdrar osmolalitesi | CH₂O | Örnekler |
| --- | --- | --- | --- |
| Su diürezi | Düşük (
- SIADH'de hiponatremiye rağmen idrar konsantre kalır: CH₂O negatiftir; su kısıtlaması işe yarar, idrar infüze edilen sıvıdan daha konsantreyse izotonik salin tabloyu kötüleştirebilir.
- Diyabetes insipidusta serbest su kaybedilir: dilüe poliüri ve kişi su içemiyorsa hipernatremi.
- Az yiyip çok su içen (ya da çok bira içen) yaşlılar az çözünen atar: ADH düşük olsa bile su tutarlar.

## Akılda tutmak için

“İdrarın yolcuya ihtiyacı vardır”: her litre su çözünenle birlikte gider; çözünen yoksa su kalır.

## Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

## Bir kişi 600 mOsm/kg osmolaliteli idrarı 2 mL/dk hızla çıkarıyor, plazma osmolalitesi 300. CH₂O nedir ve ne anlama gelir?

Cosm = 600 × 2 / 300 = 4 mL/dk; CH₂O = 2 − 4 = −2 mL/dk. Negatiftir: böbrek serbest su tutuyor (ADH ile konsantre idrar).

## Tiyazidler neden lup diüretiklerinden daha sık hiponatremiye yol açar?

Distal tübülü (dilüe eden segment) bloke ederler ama kulpu ve medüller gradyanı korurlar: böbrek iyi dilüe edemez ama ADH etkisiyle hâlâ konsantre edebilir; bu yüzden su tutar.

## Çözüneni çok düşük bir beslenme, ADH baskılanmış olsa bile neden hiponatremiye yol açabilir?

Maksimum idrar hacmi = çözünen ÷ minimum Uosm. Örneğin 250 mOsm/gün ve 50 mOsm/kg ile yalnızca ≈5 L/gün atılabilir; daha fazla içilirse su birikir.

## İdrar osmolalitesi, osmotik diüreze bağlı poliüriyi diyabetes insipidustan nasıl ayırır?

Osmotik diürezde idrar 300 mOsm/kg civarında veya üzerindedir (çok çözünen taşır); diyabetes insipidusta ise çok dilüedir, ≈150 mOsm/kg'ın altındadır.

## 3B olarak görün

Bunun gerçekleştiği, Durgical 3B anatomisindeki yapılar.

- [Böbrekler (renes)](https://durgical.com/tr/anatomi/bobrekler/)

## İlişkili konular

- [Zıt akım mekanizması, üre geri dönüşümü ve idrar konsantrasyonu](https://durgical.com/tr/fizyoloji/z-t-ak-m-mekanizmas-ure-geri-donusumu-ve-idrar-konsantrasyonu/)
- [ADH, susama ve su dengesi](https://durgical.com/tr/fizyoloji/adh-susama-ve-su-dengesi/)
- [Henle kulpunda taşıma](https://durgical.com/tr/fizyoloji/henle-kulpunda-tas-ma/)
- [Diüretikler nerede ve nasıl etki eder](https://durgical.com/tr/fizyoloji/diuretikler-nerede-ve-nas-l-etki-eder/)
- [Glukoz transport maksimumu ve böbrek eşiği](https://durgical.com/tr/fizyoloji/glukoz-transport-maksimumu-ve-bobrek-esigi/)
- [Kompartmanlar arası sıvı kaymaları](https://durgical.com/tr/fizyoloji/kompartmanlar-aras-s-v-kaymalar/)

## İlişkili hastalıklar

- [Tip 1 diabetes mellitus](https://durgical.com/tr/hastaliklar/tip-1-diabetes-mellitus/)

[← Tüm fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/)

Eğitim amaçlı fizyoloji içeriğidir; tanı veya tedavi rehberi değildir ve bir sağlık profesyonelinin önerisinin yerini tutmaz. Değerler yaklaşık referanslardır. Doz bilgisi içermez.

Kaynaklar: [Osmolality Tests: MedlinePlus Medical Test](https://medlineplus.gov/lab-tests/osmolality-tests/) (MedlinePlus, US National Library of Medicine, 2024).

## **Bir hata mı buldunuz?** Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek. Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.

---
Source: https://durgical.com/tr/fizyoloji/idrar-dilusyonu-serbest-su-ve-osmotik-diurez/
License: CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Cite as: DurgiPedia (durgical.com), https://durgical.com/tr/fizyoloji/idrar-dilusyonu-serbest-su-ve-osmotik-diurez/