[Durgical](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [DurgiPedia](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [Fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/) › [Kardiyovasküler](https://durgical.com/tr/fizyoloji/areas/cardio/) › Kan akımının lokal ve hümoral kontrolü

# Kan akımının lokal ve hümoral kontrolü

- Düzenlenme
- Sınav önceliği: orta

Her doku, arteriyel basınç değişse bile ihtiyaç duyduğu kanı alabilmek için kendi arteriyollerini ayarlar.

Güncellendi 1 Kas 2026

Diğer adları: Kan akımının otoregülasyonu

**3B olarak görün:** [Böbrekler (renes)](https://durgical.com/tr/anatomi/bobrekler/) · [Böbrek içi damarlar](https://durgical.com/tr/anatomi/bobrek-ici-damarlar/) · [Karotis arterleri](https://durgical.com/tr/anatomi/karotis-arterleri/)

## Temel noktalar

- Metabolik teori: adenozin, CO₂, H⁺, K⁺, laktat ve düşen O₂ aktif dokunun arteriyollerini genişletir.
- Miyojenik teori (Bayliss): basınç duvarı gerdiğinde düz kas kasılır ve akım ayar değerine döner.
- Beyinde ve böbrekte otoregülasyon kabaca ≈60–70 ile ≈150–160 mmHg ortalama basınç arasında işler.
- Akciğer istisnadır: alveolar hipoksi arteriyollerini daraltır (hipoksik pulmoner vazokonstriksiyon).
- Endotel: nitrik oksit ve prostasiklin genişletir; endotelin daraltır. Endotel disfonksiyonu aterosklerozdan önce gelir.

Bu sayfada

- Temeller Temel noktalar
- Nedir
- Nasıl çalışır, adım adım
- Düzenlenme
- Her organda akımı ne kontrol eder
- Akılda tutmak için
- Kendinizi sınayın
- 3B olarak görün
- İlişkili konular
- İlişkili hastalıklar
- Farmakolojide

- Klinik Klinik bağlantı

## Nedir

Her organın akımı metabolizmasını izler: bir doku daha fazla çalıştığında arteriyolleri genişler. Birçok organ da akımı geniş bir arteriyel basınç aralığında neredeyse sabit tutar (otoregülasyon). Bu lokal kontrolün üzerine, dolaşımdaki maddeler damarları daraltır veya genişletir.

## Nasıl çalışır, adım adım

- Aktif doku daha fazla O₂ kullanır ve daha fazla CO₂, H⁺, K⁺ ve adenozin üretir.
- Bu metabolitler arteriyollerin ve prekapiller sfinkterlerin düz kasını gevşetir.
- Lokal direnç düşer ve metabolitler yıkanıp uzaklaşana kadar akım artar (aktif hiperemi).
- Akım bir süre kesilirse, serbest bırakıldığında normalin çok üzerine çıkar (reaktif hiperemi) ve oksijen borcunu öder.
- Daha yüksek akım endotel üzerindeki makaslama gerilimini artırır; endotel nitrik oksit salar ve besleyen daha büyük arterleri genişletir.
- Uzun vadede süregen iskemi yeni damarların ve kollateral damarların büyümesini (anjiyogenez) yönlendirir.

## Düzenlenme

- *+* **Lokal metabolitler (adenozin, CO₂, H⁺, K⁺, laktat) ve düşük PO₂**: Çalışan dokuda vazodilatasyon: daha fazla akım.
- *+* **Endotelyal nitrik oksit ve prostasiklin**: Düz kası gevşetir; akım aracılı dilatasyonu sürdürür.
- *+* **Bradikinin ve histamin**: Arteriyolleri genişletir ve kapiller geçirgenliği artırır (inflamasyon, anafilaksi).
- *+* **İskelet kasındaki β2 reseptörlerinde epinefrin**: Düşük fizyolojik düzeylerde kasta vazodilatasyon.
- *−* **α1 reseptörlerinde norepinefrin ve epinefrin**: Cilt, iç organlar ve böbrekte vazokonstriksiyon.
- *−* **Anjiyotensin II, vazopressin ve endotelin**: Arteriyolleri daraltır ve periferik direnci artırır.

## Her organda akımı ne kontrol eder

| Organ | Baskın kontrol | Ayrıntı |
| --- | --- | --- |
| Kalp | Metabolik (adenozin, düşük PO₂) | İstirahatte yüksek O₂ ekstraksiyonu: artan gereksinim daha fazla akım gerektirir |
| Beyin | CO₂ ve H⁺; miyojenik otoregülasyon | Hiperventilasyon CO₂'yi düşürür ve serebral damarları daraltır |
| Böbrek | Miyojenik ve tübüloglomerüler geri bildirim | Filtrasyonu sabit tutar |
| İskelet kası | Egzersizde metabolik; istirahatte sempatik | Akım 20 kattan fazla artabilir |
| Akciğer | Alveolar hipoksi daraltır | Kanı iyi ventile olan alveollere yönlendirir |

## Klinik bağlantı

- Periferik arter hastalığında arteriyoller zaten tamamen genişlemiştir: yürürken akım rezervi bulunmaz ve kladikasyo ortaya çıkar.
- Sepsis ve anafilakside yaygın vazodilatasyon periferik direnci ortadan kaldırır: distribütif şok.
- Diyabetik retinopatide retina kapillerleri otoregülasyonu kaybeder.

## Akılda tutmak için

«Çalışan kan ister»: aktif doku, çalışmasının atıklarıyla kendi kapılarını açar.

## Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

## Turnikeden kurtarılan bir kas neden kızarır ve normalden daha fazla akım alır?

İskemi sırasında vazodilatör metabolitler birikir ve O₂ tükenir; akım geri geldiğinde oksijen borcu ödenene kadar arteriyoller genişlemiş kalır (reaktif hiperemi).

## Ortalama arter basıncı 100'den 140 mmHg'ye yükseldiğinde renal kan akımını neredeyse değişmeden tutan nedir?

Otoregülasyon: duvarın gerilmesi afferent arteriyolde miyojenik kasılmayı tetikler ve tübüloglomerüler geri bildirim bunu güçlendirir.

## Hipoksi neden sistemik arteriyolleri genişletirken pulmoner arteriyolleri daraltır?

Dokularda hipoksi yetersiz sunum anlamına gelir ve daha fazla akım bunu düzeltir; akciğerde ise iyi ventile olmayan alveolleri gösterir ve bu damarların daralması kanı oksijenlenen bölgelere yönlendirir.

## Periferik arter hastalığı olan bir hasta neden istirahatte değil de yürürken ağrı duyar?

Stenoz maksimal akımı sınırlar; istirahatte bu yeterlidir, ancak egzersizde arteriyoller zaten genişlemiştir ve ek gereksinim için rezerv kalmaz.

## 3B olarak görün

Bunun gerçekleştiği, Durgical 3B anatomisindeki yapılar.

- [Böbrekler (renes)](https://durgical.com/tr/anatomi/bobrekler/)
- [Böbrek içi damarlar](https://durgical.com/tr/anatomi/bobrek-ici-damarlar/)
- [Karotis arterleri](https://durgical.com/tr/anatomi/karotis-arterleri/)

## İlişkili konular

- [Koroner dolaşım ve miyokard iskemisi](https://durgical.com/tr/fizyoloji/koroner-dolas-m-ve-miyokard-iskemisi/)
- [Cilt kan akımı](https://durgical.com/tr/fizyoloji/cilt-kan-ak-m/)
- [Kas kan akımı ve egzersize kardiyovasküler yanıt](https://durgical.com/tr/fizyoloji/kas-kan-ak-m-ve-egzersize-kardiyovaskuler-yan-t/)
- [Dolaşımın sinirsel kontrolü ve SSS iskemik yanıtı](https://durgical.com/tr/fizyoloji/dolas-m-n-sinirsel-kontrolu-ve-sss-iskemik-yan-t/)
- [Akım, basınç ve direnç: Poiseuille ve türbülanslı akım](https://durgical.com/tr/fizyoloji/ak-m-bas-nc-ve-direnc-poiseuille-ve-turbulansl-ak-m/)
- [Renin–anjiyotensin–aldosteron sistemi](https://durgical.com/tr/fizyoloji/renin-anjiyotensin-aldosteron-sistemi/)

## İlişkili hastalıklar

- [Periferik arter hastalığı](https://durgical.com/tr/hastaliklar/periferik-arter-hastal-g/)
- [Akut ekstremite iskemisi](https://durgical.com/tr/hastaliklar/akut-ekstremite-iskemisi/)
- [Diyabetik retinopati](https://durgical.com/tr/hastaliklar/diyabetik-retinopati/)
- [Anafilaksi](https://durgical.com/tr/hastaliklar/anafilaksi/)
- [Sepsis ve septik şok](https://durgical.com/tr/hastaliklar/sepsis-ve-septik-sok/)

## Farmakolojide

- [ADE inhibitörleri](https://durgical.com/tr/farmakoloji/gruplar/ade-inhibitorleri/)

[← Tüm fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/)

Eğitim amaçlı fizyoloji içeriğidir; tanı veya tedavi rehberi değildir ve bir sağlık profesyonelinin önerisinin yerini tutmaz. Değerler yaklaşık referanslardır. Doz bilgisi içermez.

Kaynaklar: [Peripheral Arterial Disease](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430745/) (StatPearls (NCBI Bookshelf), 2026).

## **Bir hata mı buldunuz?** Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek. Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.

---
Source: https://durgical.com/tr/fizyoloji/kan-ak-m-n-n-lokal-ve-humoral-kontrolu/
License: CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Cite as: DurgiPedia (durgical.com), https://durgical.com/tr/fizyoloji/kan-ak-m-n-n-lokal-ve-humoral-kontrolu/