[Durgical](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [DurgiPedia](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [Fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/) › [Böbrek, sıvılar ve asit-baz](https://durgical.com/tr/fizyoloji/areas/renal/) › Metabolik asidoz, anyon açığı ve kompanzasyon

# Metabolik asidoz, anyon açığı ve kompanzasyon

- Mekanizma
- Sınav önceliği: yüksek

Metabolik asidozda kan bikarbonat kaybeder veya asit kazanır. Akciğerler CO₂ atmak için daha çok solur, böbrekler de yeni bikarbonat üretir.

Güncellendi 1 Kas 2026

Diğer adları: Kussmaul solunumu, Winter formülü

**3B olarak görün:** [Böbrekler (renes)](https://durgical.com/tr/anatomi/bobrekler/) · [Medulla oblongata (soğancık)](https://durgical.com/tr/anatomi/medulla-oblongata/)

## Temel noktalar

- Beklenen kompanzasyon (Winter): PaCO₂ = 1,5 × HCO₃⁻ + 8 ± 2. PaCO₂ daha yüksekse ek olarak respiratuvar asidoz, daha düşükse respiratuvar alkaloz vardır.
- Periferik kemoreseptörler (karotis cisimciği) H⁺'yı algılar ve ventilasyonu artırır: derin ve hızlı Kussmaul solunumu.
- Yüksek anyon açığı: anyonuyla birlikte bir asit eklenmiştir (ketoasitler, laktat, toksinler, üremi).
- Normal açık (hiperkloremik): HCO₃⁻ kaybedilmiştir ve yerini Cl⁻ alır (ishal, renal tübüler asidoz, büyük hacimlerde serum fizyolojik).
- Böbrek daha fazla NH₄⁺ atarak (glutaminden) ve HCO₃⁻'ü yeniden üreterek yanıt verir; kronik böbrek hastalığında bu yanıt yetersiz kalır.
- Asidoz K⁺'u hücre dışına taşır ve iyonize kalsiyumu yükseltir.

Bu sayfada

- Temeller Temel noktalar
- Nedir
- Nasıl çalışır, adım adım
- Denklemler
- Metabolik asidozun iki ailesi
- Akılda tutmak için
- Kendinizi sınayın
- 3B olarak görün
- İlişkili konular
- İlişkili hastalıklar

- Klinik Klinik bağlantı

## Nedir

Metabolik asidoz, plazma HCO₃⁻'ünün primer düşüşüdür; ya bir asit eklendiği (HCO₃⁻'ü tüketir) ya da HCO₃⁻ bağırsak veya böbrek yoluyla kaybedildiği için. Vücut kendini üç aşamada savunur: saniyeler içinde tamponlar, dakikalar ile saatler içinde hiperventilasyon ve günler içinde artmış renal asit atılımı. Anyon açığı hesabı (Biyokimya sayfası) iki büyük neden grubunu birbirinden ayırır.

## Nasıl çalışır, adım adım

- Güçlü bir asit girer (ör. ketoasitler): H⁺'sı HCO₃⁻ ile tepkimeye girerek CO₂ ve su oluşturur ve HCO₃⁻ düşer.
- Asidin anyonu (β-hidroksibütirat, laktat) ölçülmeden plazmada kalır ve anyon açığını yükseltir.
- Proteinler, fosfat ve kemik, H⁺'nın bir kısmını saniyeler ile saatler içinde tamponlar.
- H⁺ periferik kemoreseptörleri uyarır; ventilasyon artar, PaCO₂ düşer ve pH normale ulaşmadan normale doğru ilerler.
- Proksimal tübülde glutamin NH₄⁺'e ve yeni HCO₃⁻'e dönüştürülür; NH₄⁺ atılır, HCO₃⁻ kana döner.
- Toplayıcı kanalda α-ara hücreler daha fazla H⁺ salgılar; bu H⁺ NH₃ ve fosfata bağlı olarak atılır.
- Neden HCO₃⁻ kaybıysa (ishal), böbrek Cl⁻ tutar ve açık normal kalır.

## Denklemler

**Beklenen respiratuvar kompanzasyon (Winter)**Beklenen PaCO₂ = 1,5 × HCO₃⁻ + 8 ± 2

**PaCO₂**
mmHg

**HCO₃⁻**
mEq/L

Kısa yol: PaCO₂ genellikle pH'nın son iki basamağına benzer (pH 7,25 → PaCO₂ ≈ 25).

**Anyon açığı**AA = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻)

**AA**
≈ 8–12 mEq/L (laboratuvara bağlı)

Albüminin 4'ün altında kaldığı her 1 g/dL için ≈ 2,5 ekleyin. Ayrıntılar ve delta oranı Biyokimya sayfasındadır.

## Metabolik asidozun iki ailesi

| Tip | Ne olur | Nedenler | İpucu |
| --- | --- | --- | --- |
| Yüksek anyon açığı | Ölçülmeyen bir anyona sahip bir asit eklenir | Ketoasidoz, laktik asidoz, üremi, metanol, etilen glikol, salisilatlar | Yüksek ölçülmeyen anyon; metanol veya etilen glikolde yüksek ozmolar açık |
| [Normal açık: bağırsak kaybı](https://durgical.com/tr/hastaliklar/akut-gastroenterit/) | HCO₃⁻ bağırsak yoluyla kaybedilir | İshal, fistüller | Negatif idrar anyon açığı (yüksek NH₄⁺) |
| Normal açık: renal | Böbrek HCO₃⁻ kaybeder veya H⁺ atamaz | Renal tübüler asidoz, karbonik anhidraz inhibitörleri | Pozitif idrar anyon açığı |
| Normal açık: dilüsyonel | HCO₃⁻ olmadan bol Cl⁻ | Büyük hacimlerde %0,9 serum fizyolojik | Resüsitasyon sonrası yüksek Cl⁻ |

## Klinik bağlantı

- Diyabetik ketoasidoz Kussmaul solunumu, meyvemsi nefes kokusu, dehidratasyon ve yüksek anyon açığıyla başvurur.
- Şokta hipoperfüzyon laktik asidoza yol açar; yüksek laktat ağırlığın göstergesidir.
- Çocuklarda akut ishal hipokalemiyle birlikte hiperkloremik asidoza yol açabilir.
- Kronik böbrek hastalığında azalan NH₄⁺ üretimi kemiğe ve kasa zarar veren bir asidoz bırakır.

## Akılda tutmak için

'Gelen asit anyonunu getirir; giden bikarbonat yerine klorürünü bırakır': bir asit geldiyse yüksek açık, bikarbonat gittiyse normal açık.

## Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

## Bir hastada HCO₃⁻ 10 mEq/L ve PaCO₂ 32 mmHg: kompanzasyon uygun mudur?

Hayır. Winter formülü 1,5 × 10 + 8 = 23 ± 2 mmHg öngörür. 32'lik bir PaCO₂ beklenenden yüksektir; dolayısıyla ek olarak respiratuvar asidoz vardır (ventilasyon yetişemiyor).

## İshal neden normal anyon açıklı asidoza, ketoasidoz ise neden yüksek açığa yol açar?

İshalde HCO₃⁻ kaybedilir ve böbrek onun yerini alan Cl⁻'yi tutar. Ketoasidozda ise anyonu (β-hidroksibütirat) ölçülmeyen bir asit eklenir ve açığı genişletir.

## Böbrek metabolik asidozda yeni bikarbonatı nasıl üretir?

Proksimal tübül glutamini NH₄⁺ ve HCO₃⁻'e metabolize eder; NH₄⁺'ü atar ve HCO₃⁻'ü kana geri verir. Toplayıcı kanal H⁺ salgılar; bu H⁺ NH₄⁺ ve titre edilebilir asit olarak atılır.

## Metabolik asidoz serum potasyumunu neden yükseltebilir?

Fazla H⁺ hücrelere girer ve elektriksel nötrlüğü korumak için K⁺ dışarı çıkar; ayrıca toplayıcı kanaldaki K⁺ sekresyonu da azalır.

## 3B olarak görün

Bunun gerçekleştiği, Durgical 3B anatomisindeki yapılar.

- [Böbrekler (renes)](https://durgical.com/tr/anatomi/bobrekler/)
- [Medulla oblongata (soğancık)](https://durgical.com/tr/anatomi/medulla-oblongata/)

## İlişkili konular

- [Arter kan gazını adım adım okumak](https://durgical.com/tr/fizyoloji/arter-kan-gaz-n-ad-m-ad-m-okumak/)
- [H⁺ ve bikarbonatın böbrekte işlenmesi](https://durgical.com/tr/fizyoloji/h-ve-bikarbonat-n-bobrekte-islenmesi/)
- [Tamponlar ve Henderson–Hasselbalch denklemi](https://durgical.com/tr/fizyoloji/tamponlar-ve-henderson-hasselbalch-denklemi/)
- [Mikst asit–baz bozuklukları](https://durgical.com/tr/fizyoloji/mikst-asit-baz-bozukluklar/)
- [Solunumun kontrolü, kemoreseptörler ve akciğer refleksleri](https://durgical.com/tr/fizyoloji/solunumun-kontrolu-kemoreseptorler-ve-akciger-refleksleri/)
- [Potasyum dengesi](https://durgical.com/tr/fizyoloji/potasyum-dengesi/)

## İlişkili hastalıklar

- [Kronik böbrek hastalığı](https://durgical.com/tr/hastaliklar/kronik-bobrek-hastal-g/)
- [Akut (viral) gastroenterit](https://durgical.com/tr/hastaliklar/akut-gastroenterit/)

[← Tüm fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/)

Eğitim amaçlı fizyoloji içeriğidir; tanı veya tedavi rehberi değildir ve bir sağlık profesyonelinin önerisinin yerini tutmaz. Değerler yaklaşık referanslardır. Doz bilgisi içermez.

Kaynaklar: [Metabolic acidosis: MedlinePlus Medical Encyclopedia](https://medlineplus.gov/ency/article/000335.htm) (MedlinePlus, US National Library of Medicine, 2026); [Diabetic ketoacidosis: MedlinePlus Medical Encyclopedia](https://medlineplus.gov/ency/article/000320.htm) (MedlinePlus, US National Library of Medicine, 2026).

## **Bir hata mı buldunuz?** Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek. Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.

---
Source: https://durgical.com/tr/fizyoloji/metabolik-asidoz-anyon-ac-g-ve-kompanzasyon/
License: CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Cite as: DurgiPedia (durgical.com), https://durgical.com/tr/fizyoloji/metabolik-asidoz-anyon-ac-g-ve-kompanzasyon/