[Durgical](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [DurgiPedia](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [Fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/) › [Hücre ve zar](https://durgical.com/tr/fizyoloji/areas/cell/) › Osmoz, osmolarite ve tonisite

# Osmoz, osmolarite ve tonisite

- Kavram
- Sınav önceliği: yüksek

Su, bir zarı daha fazla çözünmüş parçacık bulunan tarafa doğru geçer; hücreler böyle şişer ya da büzülür.

Güncellendi 1 Kas 2026

Diğer adları: Osmotik basınç, Etkin osmolalite

## Temel noktalar

- Osmoz parçacıkların boyutuna ya da yüküne değil sayısına bağlıdır: 1 mmol NaCl ≈2 mOsm verir.
- Etkin osmoller (Na⁺, insülin yokluğunda glukoz, mannitol) suyu hareket ettirir; etkisiz olanlar (üre, etanol) zarı geçer ve ettirmez.
- Hesaplanan osmolalite ≈ 2 × Na⁺ + glukoz/18 + BUN/2,8 (mg/dL); normal ≈285–295 mOsm/kg.
- İzotonik: hücre değişmez. Hipotonik: şişer. Hipertonik: büzülür.
- %5 dekstroz torbada izoozmotiktir ancak serbest su gibi davranır: glukoz metabolize edilir ve geride su bırakır.

## Nedir

Osmoz, suyun yarı geçirgen bir zardan daha fazla çözünmüş parçacık bulunan tarafa doğru net hareketidir. Osmolarite tüm parçacıkları sayar; tonisite ise yalnızca hücre zarını geçemeyenleri (etkin osmoller) sayar, bu yüzden bir hücrenin şişip şişmeyeceğini ya da büzülüp büzülmeyeceğini öngörür. Bu fark, IV sıvıların ve hiponatreminin nasıl davrandığını açıklar.

## Nasıl çalışır, adım adım

- Zarı geçemeyen bir çözünen madde bir tarafta daha yoğundur.
- O tarafta su konsantrasyonu daha düşüktür.
- Su kendi gradyanı yönünde, çift katmandan ve akuaporinlerden difüze olur.
- O tarafın hacmi, konsantrasyonlar eşitlenene ya da bir basınç onu durdurana kadar artar.
- Bu su hareketini durdurmak için gereken basınç, çözeltinin osmotik basıncıdır.

## Denklemler

**Osmotik basınç (van 't Hoff)**π = i × C × R × T

**i**
molekül başına parçacık (NaCl ≈2)

**C**
molar konsantrasyon

**R**
gaz sabiti

**T**
mutlak sıcaklık

37 °C'de geçirgen olmayan her mOsm/L ≈19,3 mmHg oluşturur.

**Hesaplanan plazma osmolalitesi**Osmhesap ≈ 2 × Na+ + glukoz/18 + BUN/2,8

**Na +**
mEq/L

**glukoz ve BUN**
mg/dL

Etkin osmolalite (tonisite) BUN'u dışarıda bırakır. Osmolar açık = ölçülen − hesaplanan; normal

| Parametre | Değer | Not |
| --- | --- | --- |
| Plazma osmolalitesi | ≈285–295 mOsm/kg | |
| Serum Na⁺ | ≈135–145 mEq/L | |
| Osmolar açık |

| Çözelti | Osmolarite (mOsm/L) | Vücuttaki tonisite | Hücreye etkisi |
| --- | --- | --- | --- |
| %0,9 NaCl | ≈308 | İzotonik | Değişiklik yok; hücre dışı sıvıyı genişletir |
| %0,45 NaCl | ≈154 | Hipotonik | Su kazanır |
| %3 NaCl | ≈1026 | Hipertonik | Su kaybeder |
| %5 dekstroz | ≈278 | Metabolize edildikten sonra hipotonik | Su kazanır; serbest su gibi dağılır |

## Klinik bağlantı

- Ağır hiperglisemi: osmolalite yüksek olduğu hâlde glukoz suyu hücrelerden çeker ve Na⁺'u seyreltir (translokasyonel hiponatremi).
- Üremi: üre ölçülen osmolaliteyi yükseltir ama tonisiteyi yükseltmez; tek başına hücreleri dehidrate etmez.
- Asidozla birlikte yüksek osmolar açık: metanol ya da etilen glikol zehirlenmesini düşündürür; tağşişli içkilerle sık görülür.

## Akılda tutmak için

Tonisite kalanları sayar: suyun nereye gideceğine yalnızca zarı geçemeyen çözünen maddeler karar verir.

## Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

## Plazmayla izoozmotik bir üre çözeltisi neden eritrositleri patlatır?

Üre zarı geçerek hücreye girer; çözelti fiilen suya dönüşür ve su, hemolize kadar onu izleyerek içeri girer. İzoozmotik, izotonik demek değildir.

## Bir hastada glukoz çok yüksek ve Na⁺ 128 mEq/L. Bu hipotonik hiponatremi midir?

Zorunlu değil: glukoz, suyu hücrelerden çeken ve Na⁺'u seyrelten etkin bir osmoldür. Tonisite normal ya da yüksek olabilir.

## Yüksek anyon açıklı metabolik asidozla birlikte yüksek bir osmolar açık neyi düşündürür?

Asit metabolitleri asidoza yol açan, metanol ya da etilen glikol gibi ölçülmeyen düşük molekül ağırlıklı bir çözünen maddeyi.

## %5 dekstroz neden kötü bir plazma genişleticidir?

Glukoz metabolize edilir ve geride tüm vücut suyuna dağılan serbest su kalır: yalnızca ≈1/12'si plazmada kalır.

## İlişkili konular

- [İV sıvılar: tonisite ve gittikleri yer](https://durgical.com/tr/fizyoloji/iv-s-v-lar-tonisite-ve-gittikleri-yer/)
- [Hücre hacminin düzenlenmesi](https://durgical.com/tr/fizyoloji/hucre-hacminin-duzenlenmesi/)
- [ADH, susama ve su dengesi](https://durgical.com/tr/fizyoloji/adh-susama-ve-su-dengesi/)
- [Vücut sıvı kompartmanları](https://durgical.com/tr/fizyoloji/vucut-s-v-kompartmanlar/)
- [İdrar dilüsyonu, serbest su ve osmotik diürez](https://durgical.com/tr/fizyoloji/idrar-dilusyonu-serbest-su-ve-osmotik-diurez/)

[← Tüm fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/)

Eğitim amaçlı fizyoloji içeriğidir; tanı veya tedavi rehberi değildir ve bir sağlık profesyonelinin önerisinin yerini tutmaz. Değerler yaklaşık referanslardır. Doz bilgisi içermez.

Kaynaklar: [Low blood sodium: MedlinePlus Medical Encyclopedia](https://medlineplus.gov/ency/article/000394.htm) (MedlinePlus, US National Library of Medicine, 2026).

## **Bir hata mı buldunuz?** Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek. Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.

---
Source: https://durgical.com/tr/fizyoloji/osmoz-osmolarite-ve-tonisite/
License: CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Cite as: DurgiPedia (durgical.com), https://durgical.com/tr/fizyoloji/osmoz-osmolarite-ve-tonisite/