[Durgical](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [DurgiPedia](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [Fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/) › [Sinir ve kas](https://durgical.com/tr/fizyoloji/areas/nerve-muscle/) › Refrakter dönemler ve uyarılabilirlik

# Refrakter dönemler ve uyarılabilirlik

- Kavram
- Sınav önceliği: orta

Ateşledikten hemen sonra bir sinir kısa bir süre yeniden ateşleyemez. Kandaki potasyum ve kalsiyum, sinir ve kasların ne kadar kolay ateşlediğini değiştirir.

Güncellendi 1 Kas 2026

Diğer adları: Mutlak refrakter dönem, Göreceli refrakter dönem, Akomodasyon

**3B olarak görün:** [Median sinir (n. medianus)](https://durgical.com/tr/anatomi/median-sinir/)

## Temel noktalar

- Mutlak refrakter dönem: Na⁺ kanallarının çoğu inaktivedir; hiçbir uyaran etkili olmaz. Ateşleme hızını sınırlar ve iletiyi tek yönlü yapar.
- Göreceli refrakter dönem: bazı Na⁺ kanalları toparlanmıştır ve K⁺ iletkenliği hâlâ yüksektir; daha büyük bir uyaran gerekir.
- Hiperkalemi istirahat membranını depolarize eder: başlangıçta hafifçe daha uyarılabilir hâle getirir, ancak süregen depolarizasyon Na⁺ kanallarını inaktive eder ve uyarılabilirlik düşer (güçsüzlük, kardiyak arrest).
- Hipokalsemi eşiği düşürür (Na⁺ kanallarının Ca²⁺ ile daha az perdelenmesi): sinirler kendiliğinden ateşler → tetani, Chvostek ve Trousseau bulguları.
- Akomodasyon: yavaş yükselen bir depolarizasyon eşiğe ulaşılmadan Na⁺ kanallarını inaktive eder, bu nedenle hücre ateşlemeyebilir.

## Nedir

Bir aksiyon potansiyelinden sonra Na⁺ kanallarının inaktivasyondan kurtulması için zaman gerekir. Mutlak refrakter dönemde hiçbir uyaran hücreyi ateşleyemez; göreceli refrakter dönemde normalden güçlü bir uyaran ateşleyebilir. Uyarılabilirlik ayrıca istirahat potansiyeli ile eşik arasındaki mesafeye bağlıdır; hücre dışı K⁺ ve Ca²⁺ bu mesafeyi zıt yönlerde değiştirir.

## Önemli bilgiler

- Büyük sinir liflerinde mutlak refrakter dönem yaklaşık 0,4–1 ms sürer ve en fazla saniyede birkaç yüz dikene izin verir.
- Ventrikül kasında efektif refrakter dönem yaklaşık plato kadar (≈ 250 ms) sürer ve kalbi tetanustan korur.
- Hiperkalsemi eşiği yükseltir: letarji, güçsüzlük ve hiporefleksi.

### Action potential

**Rest** −62 mV **Threshold** −55 mV **Peak** +25 mV **Duration** ≈ 1–2 ms

Hyperkalemia: with more K⁺ outside the cell the K⁺ gradient falls and the resting potential becomes less negative (closer to threshold). The sustained depolarization inactivates some Na⁺ channels: the upstroke is slower and lower (in the heart, a wide QRS) and the myocyte repolarizes sooner (peaked T wave). Excitability first rises, then falls (weakness, arrhythmias).

Tap a phase (the pills above or its band) or a refractory period (ARP, RRP) at the base of the plot.

- Mainly Na⁺
- Mainly K⁺
- Rest
- Threshold
- ARP: absolute refractory period
- RRP: relative refractory period
- Curve at normal K⁺

Yüksek hücre dışı K⁺: istirahatin eşiğe nasıl yaklaştığını görün; karşılaştırmak için normal K⁺'ya geri dönün.

## Elektrolitler ve uyarılabilirlik

| Bozukluk | İstirahat potansiyeli | Eşik | Net etki |
| --- | --- | --- | --- |
| Hiperkalemi | Daha az negatif (depolarize) | Değişmez | Erken irritabilite, ardından Na⁺ kanal inaktivasyonu: güçsüzlük, aritmi |
| Hipokalemi | Daha negatif (hiperpolarize) | Değişmez | Ateşleme zorlaşır: güçsüzlük, ileus; kardiyak repolarizasyon gecikir |
| Hipokalsemi | Değişmez | Daha düşük (istirahate daha yakın) | Aşırı uyarılabilir: parestezi, tetani, laringospazm |
| Hiperkalsemi | Değişmez | Daha yüksek | Daha az uyarılabilir: güçsüzlük, hiporefleksi, kabızlık |

## Klinik bağlantı

- Tiroid veya paratiroid cerrahisinden sonra hipokalsemi önce perioral karıncalanma ve karpopedal spazm olarak ortaya çıkar (tansiyon manşonuyla Trousseau bulgusu).
- Ağır hiperkalemide intravenöz kalsiyum kullanılır, çünkü eşiği yükseltir ve kalpte istirahat ile eşik arasındaki aralığı yeniden kurar; K⁺'yı düşürmez.

## Akılda tutmak için

Potasyum zemini, kalsiyum tavanı hareket ettirir: uyarılabilirlik ikisi arasındaki aralıktır.

## Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

## Aksiyon potansiyeli akson boyunca neden geriye doğru ilerlemez?

İmpulsun hemen arkasındaki membran mutlak refrakter dönemdedir: Na⁺ kanalları hâlâ inaktivedir, bu nedenle lokal akım yalnızca öndeki membranı ateşleyebilir.

## Ağır hiperkalemi membranı depolarize ettiği hâlde neden flask güçsüzlüğe yol açabilir?

Süregen depolarizasyon çok sayıda Na⁺ kanalını inaktive tutar. Diken oluşturmak için yeterli kanal kalmaz, bu nedenle kas lifleri uyarılamaz hâle gelir.

## Sinir yükselme fazını taşıyan iyon Ca²⁺ olmadığı hâlde hipokalsemi nasıl tetaniye yol açar?

Hücre dışı Ca²⁺ Na⁺ kanallarını stabilize eder. Düştüğünde kanallar daha az negatif voltajlarda açılır, eşik istirahate yaklaşır ve sinirler kendiliğinden ateşler.

## Kanallar açısından mutlak ve göreceli refrakter dönemler arasındaki fark nedir?

Mutlak: Na⁺ kanallarının çoğu inaktive, yanıt yok. Göreceli: K⁺ kanalları hâlâ açıkken bazı Na⁺ kanalları toparlanmıştır, bu nedenle daha güçlü bir uyaran hücreyi ateşleyebilir.

## 3B olarak görün

Bunun gerçekleştiği, Durgical 3B anatomisindeki yapılar.

- [Median sinir (n. medianus)](https://durgical.com/tr/anatomi/median-sinir/)

## İlişkili konular

- [Sinir aksiyon potansiyeli](https://durgical.com/tr/fizyoloji/sinir-aksiyon-potansiyeli/)
- [Dinlenim zar potansiyeli](https://durgical.com/tr/fizyoloji/dinlenim-zar-potansiyeli/)
- [Potasyum dengesi](https://durgical.com/tr/fizyoloji/potasyum-dengesi/)
- [Kalsiyum düzenlenmesi: PTH, D vitamini ve kalsitonin](https://durgical.com/tr/fizyoloji/kalsiyum-duzenlenmesi-pth-d-vitamini-ve-kalsitonin/)

[← Tüm fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/)

Eğitim amaçlı fizyoloji içeriğidir; tanı veya tedavi rehberi değildir ve bir sağlık profesyonelinin önerisinin yerini tutmaz. Değerler yaklaşık referanslardır. Doz bilgisi içermez.

Kaynaklar: [Physiology, Action Potential](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538143/) (StatPearls (NCBI Bookshelf), 2023).

## **Bir hata mı buldunuz?** Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek. Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.

---
Source: https://durgical.com/tr/fizyoloji/refrakter-donemler-ve-uyar-labilirlik/
License: CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Cite as: DurgiPedia (durgical.com), https://durgical.com/tr/fizyoloji/refrakter-donemler-ve-uyar-labilirlik/