[Durgical](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [DurgiPedia](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [Fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/) › [Böbrek, sıvılar ve asit-baz](https://durgical.com/tr/fizyoloji/areas/renal/) › Respiratuvar asidoz ve alkaloz

# Respiratuvar asidoz ve alkaloz

- Mekanizma
- Sınav önceliği: yüksek

Çok az solumak CO₂ biriktirir ve kanı asitleştirir; çok fazla solumak CO₂'yi atar ve kanı alkalileştirir. Böbrekler günler içinde kompanse eder.

Güncellendi 1 Kas 2026

Diğer adları: Hiperkapni, Hipokapni

**3B olarak görün:** [Medulla oblongata (soğancık)](https://durgical.com/tr/anatomi/medulla-oblongata/) · [Diyafram (diaphragma)](https://durgical.com/tr/anatomi/diyafram/) · [Böbrekler (renes)](https://durgical.com/tr/anatomi/bobrekler/)

## Temel noktalar

- Respiratuvar asidoz = yüksek PaCO₂ (hipoventilasyon); respiratuvar alkaloz = düşük PaCO₂ (hiperventilasyon).
- Akut asidoz: PaCO₂'nin her 10 mmHg'si için HCO₃⁻ ≈ 1 artar; kronik: her 10 için ≈ 3,5 (3–4).
- Akut alkaloz: her 10 mmHg için HCO₃⁻ ≈ 2 düşer; kronik: her 10 için ≈ 4–5.
- Asidoz nedenleri: solunum merkezi depresyonu (opioidler, sedatifler), kas güçsüzlüğü, ağır KOAH, obezite hipoventilasyonu.
- Alkaloz nedenleri: anksiyete, ağrı, ateş, hipoksemi (yüksek rakım, pulmoner emboli), erken sepsis, salisilatlar, gebelik.
- Yüksek rakımda (Bogotá) hipoksi, böbreğin kompanse ettiği hafif bir kronik respiratuvar alkalozu sürdürür.

Bu sayfada

- Temeller Temel noktalar
- Nedir
- Nasıl çalışır, adım adım
- Denklemler
- Karşılaştırma
- Akılda tutmak için
- Kendinizi sınayın
- 3B olarak görün
- İlişkili konular
- İlişkili hastalıklar
- Farmakolojide

- Klinik Klinik bağlantı

## Nedir

Respiratuvar asit–baz bozuklukları, hipoventilasyona (asidoz) veya hiperventilasyona (alkaloz) bağlı bir PaCO₂ değişikliğiyle başlar. CO₂ hidratlanarak karbonik aside dönüşür; bu nedenle PaCO₂'nin değişmesi pH'yı değiştirir. Önce hücre proteinleri ve hemoglobin tamponlar; ardından 2 ila 5 gün içinde böbrek HCO₃⁻'ü ayarlar.

## Nasıl çalışır, adım adım

- Alveoler ventilasyon düşer: dokuların ürettiği CO₂ birikir ve PaCO₂ yükselir.
- CO₂ + H₂O ↔ H₂CO₃ ↔ H⁺ + HCO₃⁻ (karbonik anhidraz): H⁺ artar ve pH düşer.
- Dakikalar içinde hemoglobin ve hücre proteinleri H⁺'yı tamponlar; HCO₃⁻ hafifçe yükselir.
- Durum günlerce sürerse proksimal tübül ve toplayıcı kanal daha fazla H⁺ salgılar, daha fazla NH₄⁺ atar ve HCO₃⁻'ün tamamını geri kazanır; böylece HCO₃⁻ belirgin biçimde yükselir.
- Respiratuvar alkalozda bunun tersi olur: böbrek HCO₃⁻ atar ve daha az H⁺ salgılar.
- CO₂ kan–beyin bariyerini hızla geçer; bu nedenle PaCO₂ değişiklikleri BOS pH'sını, serebral kan akımını ve bilinci hemen değiştirir.

## Denklemler

**CO₂ hidratasyonu**CO₂ + H₂O ⇌ H₂CO₃ ⇌ H⁺ + HCO₃⁻

**karbonik anhidraz**
ilk basamağı hızlandırır

PaCO₂'nin yükselmesi tepkimeyi sağa iter.

**Renal kompanzasyon (pratik kural)**ΔHCO₃⁻ ≈ k × ΔPaCO₂ / 10

**k (asidoz)**
akutta ≈ 1; kronikte ≈ 3,5

**k (alkaloz)**
akutta ≈ 2; kronikte ≈ 4–5

Kuralların ayrıntıları Biyokimya sayfasındadır (asit–baz kompanzasyonu).

## Karşılaştırma

| Özellik | Respiratuvar asidoz | Respiratuvar alkaloz |
| --- | --- | --- |
| Primer değişiklik | PaCO₂ ↑ (hipoventilasyon) | PaCO₂ ↓ (hiperventilasyon) |
| Renal kompanzasyon | HCO₃⁻ tutar, daha fazla H⁺ atar (günler) | HCO₃⁻ atar (günler) |
| Beyin | Vazodilatasyon, baş ağrısı, uykuya eğilim, CO₂ narkozu | Vazokonstriksiyon, baş dönmesi, paresteziler |
| Potasyum ve kalsiyum | K⁺ hafif ↑ | İyonize Ca²⁺ ↓ (tetani), K⁺ ↓ |
| Tipik nedenler | Opioidler, KOAH, nöromüsküler hastalık | Anksiyete, yüksek rakım, emboli, erken sepsis, gebelik |

## Klinik bağlantı

- Opioid zehirlenmesi: yavaş solunum, yüksek PaCO₂ ve düşük pH; nalokson solunum depresyonunu geri çevirir.
- Kronik hiperkapnili KOAH'ta HCO₃⁻ yüksektir. Hastayı ani olarak 'normal' bir PaCO₂'ye kadar ventile etmek posthiperkapnik metabolik alkaloz bırakır.
- Astım atağı: başlangıçta respiratuvar alkaloz; 'normalleşen' veya yükselen PaCO₂ yorgunluğun işaretidir ve bir alarm bulgusudur.
- Yüksek rakıma varışta hiperventilasyon alkaloza yol açar; sonraki günlerde böbrek HCO₃⁻ atar (aklimatizasyon).

## Akılda tutmak için

'Akciğerler CO₂'yi dakikalar içinde, böbrekler bikarbonatı günler içinde hareket ettirir': bu nedenle HCO₃⁻ size bozukluğun ne kadar süredir devam ettiğini söyler.

## Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

## PaCO₂ 60 mmHg ve HCO₃⁻ 26 mEq/L: akut mu, kronik mi?

Akut. 20 mmHg'lik bir artışta akut değişiklik HCO₃⁻'ü ≈ 2 (≈ 26), kronik değişiklik ≈ 7 (≈ 31) yükseltir. Renal kompanzasyon henüz gerçekleşmemiştir.

## Anksiyeteye bağlı hiperventilasyon neden ağız çevresinde karıncalanmaya ve karpopedal spazma yol açar?

Alkaloz kalsiyumun albümine bağlanmasını artırır; iyonize kalsiyum düşer ve sinirler hipereksitabl hâle gelir.

## Astım atağında normal bir PaCO₂ neden kötü bir işaret olabilir?

Başlangıçta hasta hiperventile eder ve PaCO₂ düşüktür. 'Normale' yükselirse kaslar yorulmaktadır ve ventilasyon artık yetmemektedir: solunum yetmezliği yakındır.

## Akut hiperkapni neden baş ağrısı ve uykuya eğilime yol açar?

CO₂ kan–beyin bariyerini geçer, BOS'u asitleştirir ve serebral damarları genişletir: kan akımı ve kafa içi basınç artar, korteks deprese olur.

## 3B olarak görün

Bunun gerçekleştiği, Durgical 3B anatomisindeki yapılar.

- [Medulla oblongata (soğancık)](https://durgical.com/tr/anatomi/medulla-oblongata/)
- [Diyafram (diaphragma)](https://durgical.com/tr/anatomi/diyafram/)
- [Böbrekler (renes)](https://durgical.com/tr/anatomi/bobrekler/)

## İlişkili konular

- [Arter kan gazını adım adım okumak](https://durgical.com/tr/fizyoloji/arter-kan-gaz-n-ad-m-ad-m-okumak/)
- [Solunumun kontrolü, kemoreseptörler ve akciğer refleksleri](https://durgical.com/tr/fizyoloji/solunumun-kontrolu-kemoreseptorler-ve-akciger-refleksleri/)
- [Yüksek irtifa ve iklime alışma (aklimatizasyon)](https://durgical.com/tr/fizyoloji/yuksek-irtifa-ve-iklime-al-sma/)
- [Hipoksemik ve hiperkapnik solunum yetersizliği](https://durgical.com/tr/fizyoloji/hipoksemik-ve-hiperkapnik-solunum-yetersizligi/)
- [CO₂ taşınması ve Haldane etkisi](https://durgical.com/tr/fizyoloji/co-tas-nmas-ve-haldane-etkisi/)
- [H⁺ ve bikarbonatın böbrekte işlenmesi](https://durgical.com/tr/fizyoloji/h-ve-bikarbonat-n-bobrekte-islenmesi/)
- [Serebral kan akımı, beyin metabolizması ve kafa içi basınç](https://durgical.com/tr/fizyoloji/serebral-kan-ak-m-beyin-metabolizmas-ve-kafa-ici-bas-nc/)

## İlişkili hastalıklar

- [Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH)](https://durgical.com/tr/hastaliklar/kronik-obstruktif-akciger-hastal-g/)
- [Astım](https://durgical.com/tr/hastaliklar/ast-m/)

## Farmakolojide

- [Opioidler ve antagonistleri](https://durgical.com/tr/farmakoloji/gruplar/opioidler-ve-antagonistleri/)
- [Nalokson](https://durgical.com/tr/farmakoloji/nalokson/)

[← Tüm fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/)

Eğitim amaçlı fizyoloji içeriğidir; tanı veya tedavi rehberi değildir ve bir sağlık profesyonelinin önerisinin yerini tutmaz. Değerler yaklaşık referanslardır. Doz bilgisi içermez.

Kaynaklar: [Respiratory acidosis: MedlinePlus Medical Encyclopedia](https://medlineplus.gov/ency/article/000092.htm) (MedlinePlus, US National Library of Medicine, 2026); [Respiratory alkalosis: MedlinePlus Medical Encyclopedia](https://medlineplus.gov/ency/article/000111.htm) (MedlinePlus, US National Library of Medicine, 2026).

## **Bir hata mı buldunuz?** Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek. Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.

---
Source: https://durgical.com/tr/fizyoloji/respiratuvar-asidoz-ve-alkaloz/
License: CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Cite as: DurgiPedia (durgical.com), https://durgical.com/tr/fizyoloji/respiratuvar-asidoz-ve-alkaloz/