[Durgical](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [DurgiPedia](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [Fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/) › [Sıcaklık, egzersiz ve metabolizma](https://durgical.com/tr/fizyoloji/areas/integrative/) › Sıcak bitkinliği ve sıcak çarpması

# Sıcak bitkinliği ve sıcak çarpması

- Mekanizma
- Sınav önceliği: orta

Aşırı sıcakta ve eforda vücut su ve tuz kaybeder; artık soğuyamazsa ısı kontrolsüz yükselir ve organlara zarar verir.

Güncellendi 1 Kas 2026

Diğer adları: Hipertermi, Sıcağa bağlı hastalık

**3B olarak görün:** [Deri (cutis)](https://durgical.com/tr/anatomi/deri/) · [Böbrekler (renes)](https://durgical.com/tr/anatomi/bobrekler/)

## Temel noktalar

- Sıcak çarpması = çekirdek ısı >40 °C + MSS işlev bozukluğu (konfüzyon, nöbetler, koma).
- Klasik (yaşlılar, sıcak hava dalgaları): cilt sıklıkla kurudur. Eforla ilişkili (egzersiz yapan gençler): terleme sürebilir.
- Sıcak bitkinliği: ısı

## Nedir

Sıcağa bağlı hastalık kramplardan sıcak çarpmasına kadar uzanır. Sıcak bitkinliğinde kontrol mekanizmaları çalışır ama dolaşan hacmi tüketir; sıcak çarpmasında başarısız olurlar ve çekirdek ısı ≈40 °C'yi aşar, sinir sistemi işlev bozukluğu eşlik eder. Colombia'nın Karayip kıyısında, Llanos'ta ve Magdalena vadisinde, özellikle açık havada çalışanlar ve sporcular için gerçek bir risktir.

## Nasıl çalışır, adım adım

- Çevresel ve kas kaynaklı ısı vücudu yükler; hipotalamus deri damarlarını genişletir ve terlemeyi başlatır.
- Ter (saatte 1–2 L'ye kadar) su ve sodyum uzaklaştırır: plazma hacmi ve ön yük düşer.
- Kan basıncını korumak için kalp debisi deriyi ve kası aynı anda besleyemez: deri akımı azalır ve soğutma kapasitesi kaybolur.
- Çekirdek ısı yükselir; ≈40–42 °C'nin üzerinde proteinler ve membranlar doğrudan hasar görür.
- Bağırsak iskemisi endotoksinin geçmesine izin verir; sitokinler ve endotel hasarı çoklu organ yetmezliğine yol açar.

### Starling forces along a capillary

**Arteriolar NFP** +4 mmHg **Venular NFP** −13 mmHg **Filtration** 0.5 **Reabsorption** 5.0 **Net absorption** 4.5 a.u.

Dehydration: the blood is concentrated (↑ πc) and Pc falls: absorption wins and fluid moves from the interstitium into the plasma (the same happens after a hemorrhage).

Tap a force (Pc, πc, Pif, πif), the lymph or the net pressure value.

- Filtration (fluid out)
- Absorption (fluid in)
- Net filtration pressure
- Normal net pressure
- Lymphatic (returns the excess)
- Edema

Sıcağa bağlı dehidratasyon kapiller basıncı düşürür: karşılaştırmak için «Normal» seçeneğini deneyin.

## Sıcağa bağlı hastalık yelpazesi

| Durum | Çekirdek ısı | Bilinç | Mekanizma |
| --- | --- | --- | --- |
| Sıcak krampları | Normal | Normal | Terle kaybedilen sodyum |
| Sıcak senkopu | Normal veya hafif yüksek | Kısa süreli bilinç kaybı | Deride vazodilatasyon ve venöz göllenme |
| Sıcak bitkinliği | 40 °C | Bozulmuş | Başarısız termoregülasyon, hücre hasarı |

## Klinik bağlantı

- Antipiretikler işe yaramaz: ayar noktası normaldir; ısı yalnızca fiziksel soğutmayla düşer.
- Uzun eforlar sırasında büyük hacimlerde sade su içmek hiponatremiye yol açabilir.
- İklime alışma (10–14 gün) plazma hacmini genişletir ve terlemeyi daha erken başlayan ve daha az tuzlu hâle getirir.

## Akılda tutmak için

«Sıcakta zihin bozulduysa, bu çarpmadır»: mental durum, bitkinliği sıcak çarpmasından ayırır.

## Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

## Sıcak bitkinliğini sıcak çarpmasından hangi klinik bulgu ayırır?

Çekirdek ısının >40 °C olmasıyla birlikte sinir sistemi işlev bozukluğu (konfüzyon, nöbetler, koma) sıcak çarpmasını tanımlar.

## Dehidratasyon vücudun soğuma yeteneğini neden bozar?

Plazma hacmi azalınca kalp deriyi ve kası birlikte perfüze edemez; kompansatuvar deri vazokonstriksiyonu ısı kaybını ve terlemeyi azaltır.

## Llanos'ta eforla ilişkili sıcak çarpması geçiren bir askerin idrarı neden koyudur ve kreatinini neden yüksektir?

Rabdomiyoliz, böbrek tübülünü hasara uğratan miyoglobini açığa çıkarır ve hipovolemi böbrek perfüzyonunu düşürür: akut böbrek hasarı.

## 3B olarak görün

Bunun gerçekleştiği, Durgical 3B anatomisindeki yapılar.

- [Deri (cutis)](https://durgical.com/tr/anatomi/deri/)
- [Böbrekler (renes)](https://durgical.com/tr/anatomi/bobrekler/)

## İlişkili konular

- [Vücut ısısının düzenlenmesi](https://durgical.com/tr/fizyoloji/vucut-s-s-n-n-duzenlenmesi/)
- [Ateş](https://durgical.com/tr/fizyoloji/ates/)
- [Egzersiz ve antrenman fizyolojisi](https://durgical.com/tr/fizyoloji/egzersiz-ve-antrenman-fizyolojisi/)

## İlişkili hastalıklar

- [Akut böbrek hasarı](https://durgical.com/tr/hastaliklar/akut-bobrek-hasar/)

[← Tüm fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/)

Eğitim amaçlı fizyoloji içeriğidir; tanı veya tedavi rehberi değildir ve bir sağlık profesyonelinin önerisinin yerini tutmaz. Değerler yaklaşık referanslardır. Doz bilgisi içermez.

Kaynaklar: [Heat emergencies: MedlinePlus Medical Encyclopedia](https://medlineplus.gov/ency/article/000056.htm) (MedlinePlus, US National Library of Medicine, 2026); [Dehydration: MedlinePlus Medical Encyclopedia](https://medlineplus.gov/ency/article/000982.htm) (MedlinePlus, US National Library of Medicine, 2026).

## **Bir hata mı buldunuz?** Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek. Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.

---
Source: https://durgical.com/tr/fizyoloji/s-cak-bitkinligi-ve-s-cak-carpmas/
License: CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Cite as: DurgiPedia (durgical.com), https://durgical.com/tr/fizyoloji/s-cak-bitkinligi-ve-s-cak-carpmas/