[Durgical](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [DurgiPedia](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [Fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/) › [Sıcaklık, egzersiz ve metabolizma](https://durgical.com/tr/fizyoloji/areas/integrative/) › Yüksek irtifa ve iklime alışma (aklimatizasyon)

# Yüksek irtifa ve iklime alışma (aklimatizasyon)

- Düzenlenme
- Sınav önceliği: yüksek

Yüksekte havadaki oksijen oranı aynıdır ama basıncı düşüktür; vücut daha çok solur ve daha fazla eritrosit üretir.

Güncellendi 1 Kas 2026

Diğer adları: Hipobarik hipoksi, Akut dağ hastalığı

**3B olarak görün:** [Sağ akciğer alt lobu](https://durgical.com/tr/anatomi/sag-akciger-alt-lobu/) · [Sol akciğer alt lobu](https://durgical.com/tr/anatomi/sol-akciger-alt-lobu/) · [Böbrekler (renes)](https://durgical.com/tr/anatomi/bobrekler/) · [Karotis arterleri](https://durgical.com/tr/anatomi/karotis-arterleri/)

## Temel noktalar

- PIO₂ = FiO₂ × (PB − 47): deniz seviyesinde ≈150 mmHg, Bogotá'da ≈108 mmHg, Nevado del Ruiz'de (~5300 m) ≈70 mmHg.
- İlk yanıt: hipoksemi karotis cisimciklerini uyarır → hiperventilasyon → respiratuvar alkaloz.
- 2–3 gün içinde böbrek bikarbonat atar ve pH'ı kısmen düzeltir; bu, ventilasyonun daha da artmasına izin verir.
- Böbrekte EPO saatler içinde artar; eritrosit kitlesi haftalar içinde büyür: Bogotá'da hemoglobin referans aralıkları daha yüksektir.
- Alveoler hipoksi pulmoner arteriyolleri daraltır (hipoksik vazokonstriksiyon): pulmoner hipertansiyon ve yüksek irtifa akciğer ödemi riski.

## Nedir

Yükseldikçe barometrik basınç ve onunla birlikte inspire edilen PO₂ düşer, O₂ havanın hâlâ %21'ini oluştursa bile. Bogotá'da (~2600 m, ≈560 mmHg) normal PaO₂ yaklaşık 60–70 mmHg'dir. Vücut saatler (ventilasyon), günler (böbrek, 2,3-BPG) ve haftalar (eritrosit üretimi) içinde uyum sağlar; çok hızlı tırmanmak akut dağ hastalığına yol açar.

## Nasıl çalışır, adım adım

- Barometrik basınç irtifayla düşer; inspire edilen ve alveoler PO₂ orantılı olarak düşer.
- ≈60 mmHg'nin altındaki PaO₂ karotis kemoreseptörlerini aktive eder ve ventilasyonu artırır.
- CO₂ atılır: PaCO₂ düşer (Bogotá'da ≈30–35 mmHg) ve pH yükselir; alkaloz başlangıçta ventilasyonu frenler.
- Böbrek günler içinde bikarbonat atar; pH normale döner ve ventilasyon daha fazla artabilir (ventilatuvar aklimatizasyon).
- Hipoksi böbrekte HIF'i stabilize eder: daha fazla eritropoetin, daha fazla eritrosit ve daha fazla O₂ içeriği.
- 2,3-BPG artar: eğri sağa kayar ve dokulara O₂ teslimini kolaylaştırır.

### Oxygen–hemoglobin dissociation curve

**P50** 27.7 mmHg **Arterial blood** 97 % **Mixed venous blood** 73 % **O₂ given up to the tissues** 24 %

Right shift (P50 27.7 mmHg): Hb has less affinity and gives up more O₂ in the tissues. Acid, CO₂, heat and 2,3-BPG cause it.

- Current curve
- Normal curve (pH 7.40 · 37 °C)
- Arterial blood (PO₂ 100)
- Mixed venous blood (PO₂ 40)
- O₂ given up to the tissues

Yüksekte geçirilen günlerden sonra 2,3-BPG artar ve eğri sağa kayar. «Hiperventilasyon (Hyperventilation)» ile karşılaştırın.

## Denklemler

**İnspire edilen PO₂**PIO2 = FiO2 × (PB − PH2O)

**FiO 2**
O₂ fraksiyonu (0,21)

**P B**
barometrik basınç

**P H2O**
37 °C'de su buharı (47 mmHg)

Bogotá: 0,21 × (560 − 47) ≈ 108 mmHg.

## Yaklaşık değerler (sağlıklı erişkin, istirahat)

| Parametre | Değer | Not |
| --- | --- | --- |
| Bogotá'da barometrik basınç | ≈560 mmHg | deniz seviyesinde 760 mmHg |
| Bogotá'da PaO₂ | ≈60–70 mmHg | deniz seviyesinde ≈90–100 mmHg |
| Bogotá'da PaCO₂ | ≈30–35 mmHg | deniz seviyesinde 35–45 mmHg |
| Bogotá'da SpO₂ | ≈%90–95 | |
| Bogotá'da hemoglobin (erişkin erkek) | deniz seviyesindekinden daha yüksek sınırlar | yerel referans aralıklarını kullanın |

Dinlenme halindeki sağlıklı bir yetişkin için yaklaşık değerler; her laboratuvar kendi aralıklarını belirler.

## Klinik bağlantı

- Akut dağ hastalığı: ~2500 m üzerine hızlı bir çıkıştan 6–12 saat sonra baş ağrısı, bulantı, uykusuzluk ve yorgunluk.
- Yüksek irtifa akciğer ödemi: düzensiz hipoksik vazokonstriksiyon ve yüksek kapiller basınç; istirahatte nefes darlığı ve öksürük.
- Yüksek irtifa beyin ödemi: ataksi ve konfüzyon; aşağı inmeyi gerektiren bir acil durum.
- Kronik dağ hastalığı (Monge hastalığı): yüksek irtifada yaşayanlarda aşırı polisitemi.

## Akılda tutmak için

«Saatler: solu; günler: bikarbonatı idrarla at; haftalar: kan yap».

## Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

## Bogotá havasındaki oksijen fraksiyonu oradaki hipoksemiyi neden açıklamaz?

FiO₂ hâlâ 0,21'dir; düşen barometrik basınçtır ve onunla birlikte inspire edilen ve alveoler PO₂ düşer.

## Yüksekteki ilk günlerde ventilasyon neden artmaya devam eder?

Başlangıçta respiratuvar alkaloz solunum merkezini frenler; böbrek bikarbonat atıp pH düzeldiğinde fren kalkar.

## Bogotá'da yaşayan sağlıklı bir kişinin PaO₂'si 65, PaCO₂'si 32, HCO₃⁻'ı 20 ve pH'ı 7,42'dir. Bu anormal midir?

Hayır: deniz seviyesine göre daha düşük PaO₂ ile birlikte, yüksekliğe bağlı kompanse kronik respiratuvar alkalozdur. Yerel referans değerlerine göre yorumlayın.

## Yükseklik neden sol kalp yetmezliği olmadan akciğer ödemine yol açabilir?

Alveoler hipoksi pulmoner arteriyolleri düzensiz biçimde daraltır; daha az daralan alanlara yüksek akım ve basınç gider ve buradaki kapillerlerden sıvı sızar.

## 3B olarak görün

Bunun gerçekleştiği, Durgical 3B anatomisindeki yapılar.

- [Sağ akciğer alt lobu](https://durgical.com/tr/anatomi/sag-akciger-alt-lobu/)
- [Sol akciğer alt lobu](https://durgical.com/tr/anatomi/sol-akciger-alt-lobu/)
- [Böbrekler (renes)](https://durgical.com/tr/anatomi/bobrekler/)
- [Karotis arterleri](https://durgical.com/tr/anatomi/karotis-arterleri/)

## İlişkili konular

- [Vital bulguların fizyolojisi (kan basıncı ölçümü dahil)](https://durgical.com/tr/fizyoloji/vital-bulgular-n-fizyolojisi/)
- [Havacılık ve uzay fizyolojisi](https://durgical.com/tr/fizyoloji/havac-l-k-ve-uzay-fizyolojisi/)
- [Egzersiz ve antrenman fizyolojisi](https://durgical.com/tr/fizyoloji/egzersiz-ve-antrenman-fizyolojisi/)
- [Polisitemi: fizyolojik nedenler](https://durgical.com/tr/fizyoloji/polisitemi-fizyolojik-nedenler/)

[← Tüm fizyoloji](https://durgical.com/tr/fizyoloji/)

Eğitim amaçlı fizyoloji içeriğidir; tanı veya tedavi rehberi değildir ve bir sağlık profesyonelinin önerisinin yerini tutmaz. Değerler yaklaşık referanslardır. Doz bilgisi içermez.

Kaynaklar: [Acute mountain sickness: MedlinePlus Medical Encyclopedia](https://medlineplus.gov/ency/article/000133.htm) (MedlinePlus, US National Library of Medicine, 2026); [Respiratory alkalosis: MedlinePlus Medical Encyclopedia](https://medlineplus.gov/ency/article/000111.htm) (MedlinePlus, US National Library of Medicine, 2026).

## **Bir hata mı buldunuz?** Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek. Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.

---
Source: https://durgical.com/tr/fizyoloji/yuksek-irtifa-ve-iklime-al-sma/
License: CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Cite as: DurgiPedia (durgical.com), https://durgical.com/tr/fizyoloji/yuksek-irtifa-ve-iklime-al-sma/