[Durgical](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [DurgiPedia](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [Hastalıklar](https://durgical.com/tr/hastaliklar/) › Primer hiperparatiroidi

[Hastalıklar](https://durgical.com/tr/hastaliklar/) · [Baş ve boyun](https://durgical.com/tr/anatomi/bolge/bas-ve-boyun/)

# Primer hiperparatiroidi

Primer hiperparatiroidi, bir paratiroit bezinin (genellikle iyi huylu bir tümör) fazla hormon üretip kan kalsiyumunu yükseltmesidir.

Güncellendi 2026-10-29

## İlgili yapılar

Ne olduğunu görmek ve 3D açmak için birine dokunun.

- [Paratiroid bezleri (glandulae parathyroideae)](https://durgical.com/tr/anatomi/paratiroid-bezleri/)
- [Tiroid bezi (glandula thyroidea)](https://durgical.com/tr/anatomi/tiroid-bezi/)
- [Rekürren laringeal sinir (n. laryngeus recurrens)](https://durgical.com/tr/anatomi/rekurren-laringeal-sinir/)
- [İnferior tiroid arter (a. thyroidea inferior)](https://durgical.com/tr/anatomi/inferior-tiroid-arter/)

## Nedir

Bir veya daha fazla paratiroit bezinin, genellikle tek bir benign adenomun fazla paratiroit hormonu üretmesi ve kan kalsiyumunu yükseltmesidir.

## Kimleri etkiler

Ayaktan hastalarda hiperkalseminin sık bir nedenidir ve çoğunlukla rutin kan testlerinde rastlantısal olarak bulunur; menopoz sonrası kadınlarda daha sıktır.

## Nedenler

- Tek paratiroit adenomu (olguların çoğu)
- Dört bezin tümünün hiperplazisi (MEN 1 ve MEN 2A dahil)
- Paratiroit karsinomu (nadir)

## Risk faktörleri

- Kadın cinsiyet ve ileri yaş
- Boyuna radyasyon
- Uzun süreli lityum tedavisi
- Kalıtsal sendromlar (MEN 1, MEN 2A)

## Patofizyoloji

Otonom PTH salgısı kemik rezorpsiyonunu, böbrekte kalsiyum geri emilimini ve D vitamini aktivasyonunu (daha fazla bağırsak emilimi) artırarak kalsiyumu yükseltir. PTH ayrıca böbrekte fosfat geri emilimini azaltır. Böbrekte süzülen kalsiyum yükü artar ve taş oluşumunu kolaylaştırır; kemik kaybı en çok kortikal kemiği etkiler.

## Sınıflandırma

- Hiperkalsemik (klasik)
- Normokalsemik
- Semptomatik ve asemptomatik

## Belirti ve bulgular

- Çoğu zaman belirtisiz (rutin testlerde bulunur)
- Böbrek taşları ve poliüri
- Osteoporoza bağlı kemik ağrısı ve kırıklar
- Karın ağrısı, kabızlık, bulantı, peptik ülser veya pankreatit
- Yorgunluk, depresyon ve konsantrasyon güçlüğü

## Alarm bulguları

- Konfüzyon, kusma ve dehidratasyonla birlikte çok yüksek kalsiyum (hiperkalsemik kriz)
- Boyunda ele gelen kitleyle birlikte çok yüksek PTH ve kalsiyum (paratiroit karsinomunu düşünün)

## Tanı

**Klinik**
Taş, kırık ve ilaç (tiyazidler, lityum) öyküsü; aile öyküsü.

**Tetkikler**
Yüksek veya uygunsuz şekilde normal PTH ile birlikte yüksek kalsiyum; fosfat, kreatinin, 25-hidroksi D vitamini ve 24 saatlik idrar kalsiyumu (ailesel hipokalsiürik hiperkalsemiyi dışlamak için); EKG'de kısa QT görülebilir.

**Görüntüleme**
Kemik dansitometrisi ve böbrek görüntülemesi hedef organ etkilerini değerlendirir; boyun ultrasonografisi ve sestamibi sintigrafisi cerrahi öncesinde bezin yerini belirler (tanı koydurmaz).

## Ayırıcı tanı

- Maligniteye bağlı hiperkalsemi (düşük PTH)
- Ailesel hipokalsiürik hiperkalsemi
- Tiyazid veya lityumla ilişkili hiperkalsemi
- D vitamini fazlalığı veya granülomatöz hastalık
- Sekonder veya tersiyer hiperparatiroidi

## Tedavinin amacı

Endikasyon varsa fazla PTH'yi tedavi ederek ortadan kaldırmak ve kemikleri ile böbrekleri korumak.

## Tedavi

**Cerrahi**
Paratiroidektomi, sıklıkla yeri belirlenmiş bir adenomun odaklı çıkarılması; tek kür sağlayan tedavidir.

**Medikal**
Cerrahi yapılmadığında kalsiyumu düşürmek için kalsimimetikler ve kemiği korumak için bisfosfonatlar.

**Akut dönem**
Hiperkalsemik kriz: hastanede intravenöz sıvılar, ardından kemik rezorpsiyonunu azaltan ilaçlar.

**İzlem**
Cerrahi uygulanmadan izlenen hastalarda düzenli kalsiyum, böbrek işlevi ve kemik yoğunluğu ölçümü.

## Komplikasyonlar

- Böbrek taşları ve nefrokalsinozis
- Osteoporoz ve kırıklar (ağır hastalıkta osteitis fibrosa cystica)
- Pankreatit ve peptik ülser
- Cerrahi sonrası hipokalsemi (aç kemik sendromu)

## Prognoz

Deneyimli bir cerrahın yaptığı ameliyat hastaların çoğunu tedavi eder, kemik yoğunluğunu iyileştirir ve taş riskini azaltır. Hafif olguların çoğu izlem altında stabil kalır.

## Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

## Primer hiperparatiroidinin en sık nedeni nedir?

Tek bir paratiroit adenomu.

## Klasik laboratuvar paterni nedir?

Yüksek kalsiyum, yüksek veya uygunsuz şekilde normal PTH ve düşük ya da düşük-normal fosfat.

## 24 saatlik idrar kalsiyumuyla hangi durum dışlanır?

İdrar kalsiyumunun düşük olduğu ailesel hipokalsiürik hiperkalsemi.

## Belirtilerini hangi akılda tutma yöntemi özetler?

«Stones, bones, abdominal groans and psychiatric moans» (İngilizce akrostiş): taşlar, kemik ağrıları, karın yakınmaları ve psikiyatrik yakınmalar.

## Sestamibi sintigrafisi primer hiperparatiroidi tanısı koydurur mu?

Hayır; tanı biyokimyasaldır. Görüntüleme yalnızca cerrahi öncesinde bezin yerini belirler.

## İlgili hastalıklar

- [Böbrek taşları (ürolitiyazis)](https://durgical.com/tr/hastaliklar/bobrek-taslar/)
- [Osteoporoz](https://durgical.com/tr/hastaliklar/osteoporoz/)
- [Akut pankreatit](https://durgical.com/tr/hastaliklar/akut-pankreatit/)
- [Peptik ülser hastalığı](https://durgical.com/tr/hastaliklar/peptik-ulser-hastal-g/)

Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.

Kaynaklar: [Primary Hyperparathyroidism](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK441895/) (StatPearls (NCBI Bookshelf), 2026).

[← Tüm hastalıklar](https://durgical.com/tr/hastaliklar/)

## **Bir hata mı buldunuz?** Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek. Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.

---
Source: https://durgical.com/tr/hastaliklar/primer-hiperparatiroidi/
License: CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Cite as: DurgiPedia (durgical.com), https://durgical.com/tr/hastaliklar/primer-hiperparatiroidi/