[Durgical](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [DurgiPedia](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [Hastalıklar](https://durgical.com/tr/hastaliklar/) › Tip 1 diabetes mellitus

[Hastalıklar](https://durgical.com/tr/hastaliklar/) · [systemic](https://durgical.com/tr/hastaliklar/)

# Tip 1 diabetes mellitus

Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi pankreasın insülin yapan hücrelerini yok eder; bu nedenle hastalar ömür boyu insüline ihtiyaç duyar.

Güncellendi 2026-10-29

## İlgili yapılar

Ne olduğunu görmek ve 3D açmak için birine dokunun.

- [Pankreas](https://durgical.com/tr/anatomi/pankreas/)
- [Böbrekler (renes)](https://durgical.com/tr/anatomi/bobrekler/)
- [Retina](https://durgical.com/tr/anatomi/retina/)
- [Karaciğer (hepar)](https://durgical.com/tr/anatomi/karaciger/)
- [Makula (macula lutea)](https://durgical.com/tr/anatomi/makula/)
- [Böbrek içi damarlar](https://durgical.com/tr/anatomi/bobrek-ici-damarlar/)
- [Tiroid bezi (glandula thyroidea)](https://durgical.com/tr/anatomi/tiroid-bezi/)

## Nedir

Bağışıklık sisteminin pankreasın insülin üreten beta hücrelerini yok ederek mutlak insülin eksikliğine yol açtığı kronik bir hastalıktır. Hastalar ömür boyu insüline ihtiyaç duyar.

## Kimleri etkiler

Genellikle çocukluk veya ergenlikte başlar, ancak her yaşta başlayabilir. Tip 2 diyabetten çok daha seyrektir ve sıklığı ülkeler arasında büyük farklılık gösterir.

## Nedenler

- Adacık otoantikorlarıyla birlikte [pankreas](https://durgical.com/tr/anatomi/pankreas/) beta hücrelerinin otoimmün yıkımı (tip 1A)
- Genetik yatkınlık, özellikle belirli HLA tipleri
- Viral enfeksiyonlar gibi çevresel tetikleyicilerden şüphelenilmektedir ancak kanıtlanmamıştır
- Nadiren otoantikor olmaksızın idiyopatik (tip 1B)

## Risk faktörleri

- Tip 1 diyabetli ebeveyn veya kardeş
- Diğer otoimmün hastalıklar (otoimmün tiroid hastalığı, çölyak hastalığı, Addison hastalığı)
- Tarama çalışmalarında adacık otoantikorlarının varlığı

## Patofizyoloji

T hücreleri adacıklara aylar veya yıllar boyunca, çoğu kez sessizce saldırır. Beta hücre kitlesinin büyük kısmı kaybolduğunda insülin yoktur: glukoz hücrelere giremez, karaciğer glukoz salar ve yağ yıkımı keton cisimleri üretir. İnsülin olmadan bu durum hiperglisemi, ozmotik diürez, dehidratasyon ve ketoasidoza yol açar.

## Sınıflandırma

- Evre 1: iki veya daha fazla otoantikor, normal glukoz, belirti yok
- Evre 2: anormal glukozla birlikte otoantikorlar, belirti yok
- Evre 3: belirtilerle seyreden klinik diyabet
- Erişkinlerin latent otoimmün diyabeti (LADA): erişkinlerde daha yavaş seyreden otoimmün biçim

## Belirti ve bulgular

- Poliüri, polidipsi ve aşırı açlık (polifaji)
- İyi beslenmeye rağmen kilo kaybı
- Yorgunluk ve bulanık görme
- Daha önce kuru kalan bir çocukta yeni başlayan yatak ıslatma
- Ketoasidoz geliştiğinde bulantı, kusma ve karın ağrısı

## Alarm bulguları

- Hızlı derin solunum (Kussmaul solunumu) veya meyvemsi nefes kokusu
- Yüksek glukozla birlikte kusma, karın ağrısı, uykuya eğilim veya konfüzyon
- Dehidratasyon veya şok bulguları
- Konfüzyon, nöbet veya bilinç kaybıyla seyreden hipoglisemi

## Tanı

**Klinik**
Klasik belirtiler, çoğu kez genç ve zayıf bir kişide; çocukların yaklaşık üçte biri veya daha fazlası ilk kez diyabetik ketoasidozla tanı alır. Hidrasyon, solunum paterni ve bilinç değerlendirilmelidir.

**Tetkikler**
Glukoz (açlık, belirtilerle birlikte rastgele veya HbA1c) diyabeti doğrular. Adacık otoantikorları (GAD65, IA-2, insülin, ZnT8) ve düşük C-peptid tip 1'i destekler. Akut hastalıkta: kan ketonları, kan gazı, elektrolitler ve böbrek fonksiyonu. Tiroid ve çölyak hastalığı için tarama.

**Görüntüleme**
Tanı için gerekmez. Hastalık yerleştikten sonra retinopati taraması için [retina](https://durgical.com/tr/anatomi/retina/) muayenesi yapılır.

## Ayırıcı tanı

- Tip 2 diyabet (özellikle fazla kilolu ergenlerde)
- Monogenik diyabet (MODY veya neonatal diyabet)
- Pankreas hastalığına veya kistik fibroza bağlı diyabet
- Ketoza eğilimli tip 2 diyabet
- Diabetes insipidus gibi diğer poliüri nedenleri

## Tedavinin amacı

İnsülini normal fizyolojiye olabildiğince yakın biçimde yerine koymak, hipoglisemiden kaçınarak glukozu hedefte tutmak, ketoasidozu ve uzun dönem komplikasyonları önlemek.

## Tedavi

**Medikal**
Ömür boyu insülin; genellikle bazal-bolus rejimi (uzun etkili insülin artı öğünlerde hızlı etkili insülin) veya sürekli cilt altı insülin infüzyonu (pompa) şeklinde.

**Akut dönem**
Diyabetik ketoasidoz hastanede intravenöz sıvılar, intravenöz insülin, potasyum replasmanı ve yakın izlemle tedavi edilir; bu sırada tetikleyici neden araştırılır.

**İzlem**
Kapiller glukoz ölçümü veya sürekli glukoz izlemi, düzenli HbA1c ve retinopati, böbrek hastalığı, nöropati, tiroid ve çölyak hastalığı taraması.

**Yaşam tarzı**
Karbonhidrat sayımı, insülinin besin ve egzersize göre ayarlanması, hipogliseminin tanınması ve tedavisi ile hastalık günü kuralları konusunda eğitim.

## Komplikasyonlar

- Diyabetik ketoasidoz
- Hipoglisemi, hipoglisemi farkındalığının kaybı dahil
- Retinopati, nefropati ve nöropati
- Koroner, serebrovasküler ve periferik arter hastalığı
- Ketoasidoz tedavisi sırasında, özellikle çocuklarda beyin ödemi

## Prognoz

Modern insülin, eğitim ve izlemle çoğu kişi dolu bir yaşam sürer. Uzun dönem sonuç glukoz kontrolüne ve kardiyovasküler risk yönetimine bağlıdır; hastalık süresi uzadıkça ve kontrol kötüleştikçe komplikasyonlar daha olası hale gelir.

## Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

## Tip 1 diyabetin temel mekanizması nedir?

Pankreas beta hücrelerinin otoimmün yıkımı ve buna bağlı mutlak insülin eksikliği.

## Hangi laboratuvar bulguları tip 1 diyabeti tip 2'den ayırmaya yardımcı olur?

Pozitif adacık otoantikorları (GAD65, IA-2, insülin, ZnT8) ve düşük ya da saptanamayan C-peptid tip 1'i düşündürür.

## Diyabetik ketoasidozun klasik triadı nedir?

Hiperglisemi, ketoz (ketonemi veya ketonüri) ve yüksek anyon açıklı metabolik asidoz.

## Diyabetik ketoasidoz tedavi edilirken potasyum neden yakından izlenmelidir?

Vücudun toplam potasyumu azalmıştır ve insülin potasyumu hücre içine taşır; bu nedenle tedavi sırasında serum potasyumu tehlikeli düzeyde düşebilir.

## İlgili hastalıklar

- [Tip 2 diabetes mellitus](https://durgical.com/tr/hastaliklar/tip-2-diabetes-mellitus/)
- [Çölyak hastalığı](https://durgical.com/tr/hastaliklar/colyak-hastal-g/)
- [Adrenal yetmezlik](https://durgical.com/tr/hastaliklar/adrenal-yetmezlik/)
- [Katarakt](https://durgical.com/tr/hastaliklar/katarakt/)
- [Diyabetik retinopati](https://durgical.com/tr/hastaliklar/diyabetik-retinopati/)
- [Dupuytren kontraktürü](https://durgical.com/tr/hastaliklar/dupuytren-kontrakturu/)

Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.

Kaynaklar: [Type 1 Diabetes](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507713/) (StatPearls (NCBI Bookshelf), 2024).

[← Tüm hastalıklar](https://durgical.com/tr/hastaliklar/)

## **Bir hata mı buldunuz?** Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek. Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.

---
Source: https://durgical.com/tr/hastaliklar/tip-1-diabetes-mellitus/
License: CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Cite as: DurgiPedia (durgical.com), https://durgical.com/tr/hastaliklar/tip-1-diabetes-mellitus/