[Durgical](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [DurgiPedia](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [Hastalıklar](https://durgical.com/tr/hastaliklar/) › Yapay bozukluk ve temaruz

# Yapay bozukluk ve temaruz

Yapay bozukluk, hasta olarak görülmek için hastalık taklit etme veya oluşturmadır; temaruz ise para veya izin gibi dışsal kazanç için hastalık taklididir.

Güncellendi 1 Kas 2026

Bu sayfada

- Temeller Nedir
- Kimleri etkiler
- Nedenler
- Risk faktörleri
- Patofizyoloji
- Sınıflandırma
- Belirti ve bulgular
- Alarm bulguları
- Tanı
- Ayırıcı tanı
- Komplikasyonlar
- Prognoz
- Kendinizi sınayın
- İlgili hastalıklar

- Tedavi Tedavinin amacı
- Tedavi

## Nedir

Yapay bozukluk, kişinin kendisinde (kendine yüklenen yapay bozukluk, eski adıyla Münchausen sendromu) veya başka birinde, genellikle bakımındaki bir çocukta (başkasına yüklenen yapay bozukluk, eski adıyla vekâleten Münchausen sendromu), bedensel veya psikolojik hastalık belirtilerini kasıtlı olarak sahte biçimde gösterdiği, abarttığı veya oluşturduğu bir ruhsal bozukluktur. Aldatma, belirgin dışsal ödüller olmasa bile gerçekleşir. Temaruz bir ruhsal bozukluk değildir: belirtiler açık bir dışsal teşvik için taklit edilir veya abartılır.

3B'de görün

- [Frontal lob (lobus frontalis)](https://durgical.com/tr/anatomi/frontal-lob/)
- [Singulat girus (gyrus cinguli)](https://durgical.com/tr/anatomi/singulat-girus/)
- [Amigdala (corpus amygdaloideum)](https://durgical.com/tr/anatomi/amigdala/)

## Kimleri etkiler

Nadirdir, ancak muhtemelen yeterince tanınmamaktadır; hastane sevklerinin küçük bir yüzdesinde görülür. Kendine yüklenen yapay bozukluk kadınlarda, çoğunlukla sağlık alanında eğitim almış olanlarda daha sıktır. Başkasına yüklenen formda fail çoğunlukla anne, kurban ise küçük bir çocuktur. Temaruz adli, sigorta, cezaevi, askeri ve maluliyet ödeneği ortamlarında daha sıktır. Kolombiya için çok az veri vardır.

## Nedenler

- Yapay bozukluk: hasta rolünü üstlenme, bakım ve ilgi görme yönünde içsel bir gereksinim
- Çocuklukta istismar, ihmal veya uzun süreli hastane bakımı gerektiren ağır hastalık öyküsü
- Eşlik eden [kişilik bozuklukları](https://durgical.com/tr/hastaliklar/kisilik-bozukluklari/); özellikle borderline özellikler
- Temaruz: bilinçli bir dışsal amaç (para, işten, askerlikten veya hukuki sorumluluktan kaçma, ilaç elde etme)

## Risk faktörleri

- Sağlık alanında çalışma veya eğitim
- Kişisel istismar veya erken kayıp öyküsü
- Borderline veya başka bir kişilik bozukluğu
- Çok sayıda hastane yatışıyla geçmişte açıklanamamış hastalıklar
- Temaruz için: süren dava, tazminat talepleri veya cezai suçlamalar

## Patofizyoloji

Bozukluk yapısal değil, psikolojiktir. Kişi bulguları bilinçli olarak oluşturur (örneğin insülin enjekte etme, idrarı veya yaraları kirletme, antikoagülan alma), ancak motivasyon büyük ölçüde bilinçdışıdır: hasta olarak bakım görmek. Temaruzda hem davranış hem de güdü bilinçlidir. Bu ayrım (güdünün bilinçli olup olmaması), bu durumları belirtilerin kasıtlı olarak oluşturulmadığı konversiyon ve bedensel belirti bozukluklarından ayıran temel sınav noktasıdır.

## Sınıflandırma

- Kendine yüklenen yapay bozukluk
- Başkasına yüklenen yapay bozukluk (tanı faile konur; kurban bir istismar olgusudur)
- Temaruz (ruhsal bozukluk değil, bir V kodu: dışsal kazanç için kasıtlı belirtiler)

## Belirti ve bulgular

- Test sonuçlarıyla uyuşmayan dramatik, tutarsız veya olağandışı öykü
- Çok sayıda hastane, doktor ve girişim; çoğu zaman cerrahi skarlarla birlikte
- Testlere ve invaziv girişimlere isteklilik; sonuçlar negatif çıktığında yeni belirtiler ortaya çıkar
- Kendi kendine oluşturma bulguları: [düşük](https://durgical.com/tr/hastaliklar/dusuk/) C-peptidle birlikte [hipoglisemi](https://durgical.com/tr/hastaliklar/hipoglisemi/), olağandışı mikroorganizmalarla enfekte yaralar, açıklanamayan kanama
- Başkasına yüklenen formda: çocuğun belirtileri yalnızca bakım veren yanındayken ortaya çıkar ve ayrıldıklarında durur
- Temaruzda: belirsiz belirtiler, değerlendirmeye zayıf iş birliği ve dışsal amaca ulaşıldığında düzelme

## Alarm bulguları

- Bakım veren yokken düzelen, tekrarlayan açıklanamayan hastalıkları olan bir çocuk (olası istismar)
- Hayatı tehdit edebilen, kendi kendine oluşturulmuş hipoglisemi, sepsis veya kanama
- İntihar düşünceleri veya ağır kendine zarar verme
- Yüzleştirildiğinde tıbbi öneriye karşı planlanan taburculuk; başka bir hastaneye geçme riskiyle

## Tanı

**Klinik**
Diğer kurumların kayıtlarından, gözlemden ve tutarsızlıklardan elde edilen kasıtlı sahtecilik kanıtlarına dayanır. Organik ayırıcı tanı açık tutulmalıdır. Yapay bozuklukta açık bir dışsal ödül yoktur; temaruzda vardır. Ekip nesnel biçimde kayıt tutmalı ve psikiyatriyi erken dahil etmelidir.

**Tetkikler**
Oluşturmayı ortaya koyan hedefe yönelik testler: düşük C-peptidle birlikte insülin (eksojen insülin), sülfonilüre taraması, idrar ve kanda toksikoloji, koagülasyon çalışmaları ve ilaç düzeyleri (örneğin antikoagülanlar), olağandışı mikroorganizmaların kültürü. Başkasına yüklenen olgulardan şüphelenildiğinde dikkatli, denetimli gözlem ve yasaların izin verdiği durumlarda gizli video izlemi.

**Görüntüleme**
Yalnızca gerçek hastalığı dışlamak için gerektiğinde; invaziv incelemeleri tekrarlamaktan kaçınılmalıdır.

## Ayırıcı tanı

- Gerçek tıbbi veya nörolojik hastalık
- Konversiyon bozukluğu (işlevsel nörolojik belirtiler; kasıtlı değil)
- [Bedensel belirti bozukluğu ve hastalık kaygısı bozukluğu](https://durgical.com/tr/hastaliklar/bedensel-belirti-bozuklugu-ve-hastalik-kaygisi-bozuklugu/) (kasıtlı değil)
- Temaruz ile yapay bozukluk ayrımı (dışsal teşvikin varlığı veya yokluğu)
- Kendine zarar vermeyle giden borderline kişilik bozukluğu

## Tedavinin amacı

Hastayı veya kurbanı zarardan korumak, gereksiz girişimleri durdurmak ve kişiyi aşağılayıcı bir yüzleştirme olmadan psikiyatrik bakıma dahil etmek.

## Tedavi

**Konservatif**
Bulguların ekip tarafından cezalandırıcı olmayan, destekleyici bir şekilde konuşulması; tek bir koordinatör hekim ve gereksiz test veya girişim yapılmaması

**Konservatif**
Altta yatan stres, kişilik ve başa çıkma sorunlarına yönelik psikoterapi

**Akut dönem**
Başkasına yüklenen formda: çocuğun veya bağımlı erişkinin derhal korunması, çocuk koruma makamlarına zorunlu bildirim (Kolombiya'da ICBF, Kolombiya Aile Refahı Enstitüsü) ve gerektiğinde failden ayrılması

**Konservatif**
Temaruzda: nesnel kayıt, suçlamadan kaçınma, gerçek gereksinimin ele alınması ve gereksiz ilaç reçete edilmemesi

**Medikal**
Endike olduğunda eşlik eden depresyon veya anksiyetenin uygun ilaç gruplarıyla tedavisi

## Komplikasyonlar

- Kendi kendine oluşturulan hastalıktan veya invaziv girişimlerden kaynaklanan ciddi zarar ya da ölüm
- Kurban çocuğun ölümü veya ağır yeti yitimi; uzun süreli psikolojik zarar
- Opioid veya sedatiflerin tekrarlayan reçetelenmesine bağlı ilaç bağımlılığı
- Yüksek sağlık bakım maliyetleri ve çok sayıda hastaneye dağılmış parçalı bakım

## Prognoz

Kronik, kendine yüklenen yapay bozuklukta kötüdür, çünkü birçok hasta davranışı inkâr eder ve bakımı bırakır; tedavi edilebilir bir depresyon veya krizle bağlantılı olduğunda daha iyidir. Başkasına yüklenen formda çocuğun sonlanımı erken tanıma ve korumaya bağlıdır. Temaruz, dışsal teşvik ortadan kalktığında durur.

## Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

## Yapay bozukluğu temaruzdan ayıran nedir?

Her ikisi de kasıtlıdır; yapay bozuklukta belirgin bir dışsal ödül yoktur (amaç hasta rolüdür), temaruz ise dışsal kazanç peşindedir.

## Bir hemşirede yüksek insülin ve düşük C-peptidle birlikte hipoglisemi var. Bu neyi düşündürür?

Eksojen insülin enjeksiyonu; yapay bozukluğun tipik bir bulgusu.

## Başkasına yüklenen yapay bozuklukta ilk öncelik nedir?

Çocuğun veya kurbanın korunması ve çocuk koruma makamlarına bildirim.

## Temaruz bir ruhsal bozukluk mudur?

Hayır; klinik ilginin odağı olabilecek bir durum olarak kodlanan bir davranıştır.

## İlgili hastalıklar

- [Bedensel belirti bozukluğu ve hastalık kaygısı bozukluğu](https://durgical.com/tr/hastaliklar/bedensel-belirti-bozuklugu-ve-hastalik-kaygisi-bozuklugu/)
- [İşlevsel nörolojik belirti bozukluğu (konversiyon bozukluğu)](https://durgical.com/tr/hastaliklar/islevsel-norolojik-belirti-bozuklugu/)
- [Kişilik bozuklukları (A, B ve C kümeleri)](https://durgical.com/tr/hastaliklar/kisilik-bozukluklari/)
- [Çocuk istismarı ve ihmali (fiziksel istismar, istismara bağlı kafa travması, ihmal)](https://durgical.com/tr/hastaliklar/cocuk-istismari-ve-ihmali/)
- [Yaşlı istismarı ve ihmali](https://durgical.com/tr/hastaliklar/yasli-istismari-ve-ihmali/)
- [Hipoglisemi (insüline bağlı olanlar dahil)](https://durgical.com/tr/hastaliklar/hipoglisemi/)
- [Majör depresif bozukluk](https://durgical.com/tr/hastaliklar/major-depresif-bozukluk/)
- [Sepsis ve septik şok](https://durgical.com/tr/hastaliklar/sepsis-ve-septik-sok/)

Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.

Kaynaklar: [Munchausen syndrome by proxy](https://medlineplus.gov/ency/article/001555.htm) (MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), 2025).

[← Tüm hastalıklar](https://durgical.com/tr/hastaliklar/)

## **Bir hata mı buldunuz?** Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek. Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.

---
Source: https://durgical.com/tr/hastaliklar/yapay-bozukluk-ve-temaruz/
License: CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Cite as: DurgiPedia (durgical.com), https://durgical.com/tr/hastaliklar/yapay-bozukluk-ve-temaruz/
