[Durgical](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [DurgiPedia](https://durgical.com/tr/durgipedia/) › [Mikrobiyoloji](https://durgical.com/tr/mikrobiyoloji/) › [Enterobacterales](https://durgical.com/tr/mikrobiyoloji/gruplar/enterobacterales/) › Proteus mirabilis

# Proteus mirabilis

- Bakteri

## Gram negatif?

Dış zarlı ince duvar: pembe boyanır.

- Sınav önceliği: orta

Özellikle sondalı hastalarda idrar yolu enfeksiyonlarına yol açan ve idrarı alkali yaparak büyük taşlar oluşturan bir bakteri.

Güncellendi 1 Kas 2026

## Hızlı bilgi

**Type**
Bakteri · [Enterobacterales](https://durgical.com/tr/mikrobiyoloji/gruplar/enterobacterales/)

**Gram / shape**
Gram negatif · Çomak

**Spread**
Bağırsak florasından endojen enfeksiyon

**Causes**
Strüvit taşları

**Treatment**
Antibiyograma göre

Bu sayfada

- Temeller Temel noktalar
- Özet bilgi
- Morfoloji
- Bulaş
- Virülans faktörleri
- Yol açtığı hastalıklar
- Tanı
- Korunma
- Akılda tutmak için
- Kendinizi sınayın
- İlişkili
- İlişkili hastalıklar
- Renklerin anlamı

- Tedavi Tedavi

## Temel noktalar

- Üreaz-pozitif: alkali idrar ve mercan biçimli strüvit taşları.
- Agar plağı üzerinde kayarak yayılma hareketi (swarming).
- Laktoz fermente etmez ve H2S üretir.
- Nitrofurantoin ve tetrasiklinlere doğal olarak dirençli.
- Tıkanmış sondayla birlikte sondayla ilişkili idrar yolu enfeksiyonu.

## Özet bilgi

**Gram**
Gram negatif

**Şekil**
Çomak

**Oksijen**
Fakültatif anaerob

**Aile**
Morganellaceae

**Boyama**
Gram: kırmızı çomaklar

## Morfoloji

- Çok hareketli Gram-negatif çomak
- Tüm agar plağı boyunca dalgalar hâlinde yayılır (swarming, kayarak yayılma)
- Laktoz fermente etmez; H2S üretir; güçlü üreaz-pozitif
- İndol-negatif (P. vulgaris indol-pozitiftir)

## Bulaş

- Bağırsak florasından endojen enfeksiyon
- Özellikle uzun süreli idrar sondası olanlarda üretradan yukarı tırmanır

**Rezervuar:** İnsan bağırsağı, toprak ve su

### İzolasyon önlemleri

Sağlık ekibinin standart önlemlere ek olarak uyguladıkları.

- Standart

## Virülans faktörleri

- Üreaz: üreyi amonyağa parçalar, idrar pH'ını yükseltir ve strüvit (magnezyum amonyum fosfat) taşlarını çöktürür
- Sondaları tıkayan kristalli biyofilm
- Kamçılar ve kayarak yayılma hareketi: idrar yollarında yukarı tırmanma
- Fimbriyalar, hemolizin ve proteazlar

## Yol açtığı hastalıklar

- Esas olarak sondayla ilişkili komplike idrar yolu enfeksiyonu [İdrar yolu enfeksiyonu (akut sistit) →](https://durgical.com/tr/hastaliklar/idrar-yolu-enfeksiyonu/)
- Strüvit taşları; bazen böbrek pelvisini dolduran mercan (staghorn) taşları [Böbrek taşları (ürolitiyazis) →](https://durgical.com/tr/hastaliklar/bobrek-taslar/)

## Tanı

- Strüvit («tabut kapağı») kristalleriyle alkali idrar pH'ı
- İdrar kültürü: tipik kokulu, plak üzerinde kayarak yayılan koloniler
- Mercan taşlarını araştırmak için görüntüleme

## Tedavi

Antibiyograma göre: genellikle ampisilin, sefalosporinler, trimetoprim-sülfametoksazol ve florokinolonlara duyarlıdır. Nitrofurantoin, tetrasiklinler ve polimiksinlere doğal olarak dirençlidir. Bakteriler içlerinde yaşamaya devam ettiği için enfekte taşlar çıkarılır.

Yalnızca ilaç grubu verilir; dozları ve tedavi şemalarını güncel kılavuza göre hekim belirler.

Farmakolojide:

- [Beta-laktamlar](https://durgical.com/tr/farmakoloji/gruplar/beta-laktamlar/)
- [Seftriakson](https://durgical.com/tr/farmakoloji/seftriakson/)

## Korunma

- Gereksiz sondalardan kaçınmak ve sondaları zamanında değiştirmek ya da çıkarmak
- Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarının tedavisi

## Akılda tutmak için

«Proteus taşı döşer»: üreazı idrarı alkali yapar ve böbreğin içinde bir mercan resifi kurar.

## Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

## Proteus mirabilis'in hangi enzimi strüvit taşlarını açıklar?

Üreyi amonyağa çeviren ve idrarı alkali yapan üreaz.

## Proteus agar plağında nasıl görünür?

Kayarak yayılma hareketi nedeniyle tüm plak üzerinde dalgalar hâlinde yayılır.

## Hangi sistit ilacı doğal direnç nedeniyle Proteus'a karşı etkili değildir?

Nitrofurantoin.

## İlişkili

- [Escherichia coli](https://durgical.com/tr/mikrobiyoloji/escherichia-coli/)
- [Klebsiella pneumoniae](https://durgical.com/tr/mikrobiyoloji/klebsiella-pneumoniae/)

## İlişkili hastalıklar

- [İdrar yolu enfeksiyonu (akut sistit)](https://durgical.com/tr/hastaliklar/idrar-yolu-enfeksiyonu/)
- [Böbrek taşları (ürolitiyazis)](https://durgical.com/tr/hastaliklar/bobrek-taslar/)

## Renklerin anlamı

**Gram pozitif**
Kalın peptidoglikan duvar: mor boyanır.

**Gram negatif**
Dış zarlı ince duvar: pembe boyanır.

**Aside dirençli**
Lipidden zengin duvar (mikobakteriler): Ziehl-Neelsen boyası.

[← Gruba dön: Enterobacterales](https://durgical.com/tr/mikrobiyoloji/gruplar/enterobacterales/)

Mikroorganizmalar hakkında eğitim amaçlı içeriktir; tedavi rehberi değildir ve bir sağlık profesyonelinin önerisinin yerini tutmaz. Doz bilgisi içermez.

Kaynaklar: [Proteeae Infections](https://www.msdmanuals.com/professional/infectious-diseases/gram-negative-bacilli/proteeae-infections) (MSD Manual Professional Edition, 2024); [Kidney stones](https://medlineplus.gov/ency/article/000458.htm) (MedlinePlus, 2026).

## **Bir hata mı buldunuz?** Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek. Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.

---
Source: https://durgical.com/tr/mikrobiyoloji/proteus-mirabilis/
License: CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Cite as: DurgiPedia (durgical.com), https://durgical.com/tr/mikrobiyoloji/proteus-mirabilis/