Bakteriyel ve sıtma aşıları
Bakterilere ve toksinlerine (tetanoz, difteri, boğmaca, Hib, pnömokok, meningokok, tüberküloz) ve sıtmaya karşı aşılar.
Nedir
Bağışıklık sistemine bir bakteriyi, kapsülünü ya da toksinini gerçek temastan önce tanımayı öğreten ürünlerdir. Toksoidleri (inaktive toksinler), saf kapsüler polisakkarit aşılarını, konjuge aşıları, saflaştırılmış bileşen aşılarını ve BCG gibi canlı atenüe aşıları kapsar. Kombine aşılar (DTP, beşli, altılı) her bileşenin kendi sayfasında anlatılır.
Etki mekanizması
Aktif bağışıklık oluştururlar: antijen sunan hücreler antijeni alır, yardımcı T hücreleri ve B hücreleri aktive olur, geride antikorlar ve bellek hücreleri kalır. Toksoidler toksini nötralize eden antikorlar oluşturur. Saf polisakkaritler T'den bağımsız antijenlerdir ve bebeklerde zayıf etki gösterir; bunları bir taşıyıcı proteine bağlamak (konjugasyon) onları T'ye bağımlı hâle getirir, bellek ve rapel etkisi sağlar.
Hedef: Bakteriyel antijenlere veya toksinlere karşı adaptif bağışıklık sistemi (B ve T hücreleri)
Bu gruptaki ilaçlar
- BCG aşısı (Calmette-Guérin basili)Canlı atenüe tüberküloz aşısı. Çocukları tüberküloz menenjiti ve milier tüberküloz gibi ağır formlardan korur.Mycobacterium tuberculosis'e karşı hücresel bağışıklık
- Difteri aşısı (difteri toksoidi)Antitoksin antikorları oluşturan inaktive difteri toksini. Neredeyse her zaman tetanoz ve boğmaca ile kombine edilir…Difteri toksinine karşı bağışıklık yanıtı
- Haemophilus influenzae tip b (Hib) aşısıKonjuge aşı: bir proteine bağlanmış Hib kapsüler polisakkariti. Küçük çocuklarda Hib menenjitini ve epiglotiti…Hib kapsülüne (poliribozil-ribitol-fosfat, PRP) karşı bağışıklık yanıtı
- Boğmaca aşısıBebekleri ağır boğmacadan koruyan tam hücreli veya aselüler (boğmaca toksini gibi saflaştırılmış bileşenler içeren) aşı.Bordetella pertussis'e ve toksinine karşı bağışıklık yanıtı
- Pnömokok aşısıEn sık pnömoni, menenjit ve bakteriyemiye yol açan pnömokok serotiplerine karşı konjuge (bebekler ve erişkinler için)…Streptococcus pneumoniae kapsülüne karşı bağışıklık yanıtı
- Tetanoz aşısı (tetanoz toksoidi)Koruyucu antikorlar oluşturan inaktive tetanoz toksini. Yenidoğan tetanozu dahil tetanozu önler ve genellikle difteri…Tetanospazmine (tetanoz toksini) karşı bağışıklık yanıtı
- Meningokok aşısıA, C, W ve Y serogruplarına karşı konjuge aşılar ve B'ye karşı protein aşıları. Meningokok menenjitini ve sepsisini…Neisseria meningitidis'e karşı bağışıklık yanıtı
Gruptaki diğerleri
- Kolera aşısı
- Tifo aşısı
- Sıtma aşısı
Kendinizi sınayın
Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.
Saf polisakkarit aşı bir bebeği neden zayıf korur?
Polisakkarit T'den bağımsız bir antijendir: B hücrelerini T hücresi yardımı olmadan aktive eder ve iki yaşın altında bu yanıt zayıftır, bellek bırakmaz.
Bir polisakkarit taşıyıcı bir proteine konjuge edildiğinde ne değişir?
T'ye bağımlı hâle gelir: yardımcı T hücreleri B hücrelerine destek olur, bellek oluşur ve tekrarlanan dozlar yanıtı güçlendirir; bu, bebeklerde de geçerlidir.
Toksoid nedir?
Artık zarar vermeyecek şekilde inaktive edilmiş ancak epitoplarını koruyan bakteriyel bir toksindir; bu sayede gerçek toksine karşı nötralize edici antikorlar oluşturur.
İlaçların nasıl etki ettiğine dair eğitim amaçlı içeriktir; reçete rehberi değildir ve bir sağlık profesyonelinin önerisinin yerini tutmaz. Doz bilgisi içermez.
Kaynaklar: eEML - Electronic Essential Medicines List (World Health Organization, 2025); Meningitis (World Health Organization, 2026); Chapter 8: Haemophilus influenzae | Pink Book | CDC (Centers for Disease Control and Prevention, 2021); Chapter 21: Tetanus | Pink Book | CDC (Centers for Disease Control and Prevention, 2021).
Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir
Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.