Refrakter dönemler ve uyarılabilirlik
- Kavram
- Sınav önceliği: orta
Ateşledikten hemen sonra bir sinir kısa bir süre yeniden ateşleyemez. Kandaki potasyum ve kalsiyum, sinir ve kasların ne kadar kolay ateşlediğini değiştirir.
Diğer adları: Mutlak refrakter dönem, Göreceli refrakter dönem, Akomodasyon
3B olarak görün: Median sinir (n. medianus)
Nedir
Bir aksiyon potansiyelinden sonra Na⁺ kanallarının inaktivasyondan kurtulması için zaman gerekir. Mutlak refrakter dönemde hiçbir uyaran hücreyi ateşleyemez; göreceli refrakter dönemde normalden güçlü bir uyaran ateşleyebilir. Uyarılabilirlik ayrıca istirahat potansiyeli ile eşik arasındaki mesafeye bağlıdır; hücre dışı K⁺ ve Ca²⁺ bu mesafeyi zıt yönlerde değiştirir.
Önemli bilgiler
- Büyük sinir liflerinde mutlak refrakter dönem yaklaşık 0,4–1 ms sürer ve en fazla saniyede birkaç yüz dikene izin verir.
- Ventrikül kasında efektif refrakter dönem yaklaşık plato kadar (≈ 250 ms) sürer ve kalbi tetanustan korur.
- Hiperkalsemi eşiği yükseltir: letarji, güçsüzlük ve hiporefleksi.
Action potential
Rest −62 mVThreshold −55 mVPeak +25 mVDuration ≈ 1–2 ms
Hyperkalemia: with more K⁺ outside the cell the K⁺ gradient falls and the resting potential becomes less negative (closer to threshold). The sustained depolarization inactivates some Na⁺ channels: the upstroke is slower and lower (in the heart, a wide QRS) and the myocyte repolarizes sooner (peaked T wave). Excitability first rises, then falls (weakness, arrhythmias).
Tap a phase (the pills above or its band) or a refractory period (ARP, RRP) at the base of the plot.
- Mainly Na⁺
- Mainly K⁺
- Rest
- Threshold
- ARP: absolute refractory period
- RRP: relative refractory period
- Curve at normal K⁺
Elektrolitler ve uyarılabilirlik
| Bozukluk | İstirahat potansiyeli | Eşik | Net etki |
|---|---|---|---|
| Hiperkalemi | Daha az negatif (depolarize) | Değişmez | Erken irritabilite, ardından Na⁺ kanal inaktivasyonu: güçsüzlük, aritmi |
| Hipokalemi | Daha negatif (hiperpolarize) | Değişmez | Ateşleme zorlaşır: güçsüzlük, ileus; kardiyak repolarizasyon gecikir |
| Hipokalsemi | Değişmez | Daha düşük (istirahate daha yakın) | Aşırı uyarılabilir: parestezi, tetani, laringospazm |
| Hiperkalsemi | Değişmez | Daha yüksek | Daha az uyarılabilir: güçsüzlük, hiporefleksi, kabızlık |
Klinik bağlantı
- Tiroid veya paratiroid cerrahisinden sonra hipokalsemi önce perioral karıncalanma ve karpopedal spazm olarak ortaya çıkar (tansiyon manşonuyla Trousseau bulgusu).
- Ağır hiperkalemide intravenöz kalsiyum kullanılır, çünkü eşiği yükseltir ve kalpte istirahat ile eşik arasındaki aralığı yeniden kurar; K⁺'yı düşürmez.
Kendinizi sınayın
Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.
Aksiyon potansiyeli akson boyunca neden geriye doğru ilerlemez?
İmpulsun hemen arkasındaki membran mutlak refrakter dönemdedir: Na⁺ kanalları hâlâ inaktivedir, bu nedenle lokal akım yalnızca öndeki membranı ateşleyebilir.
Ağır hiperkalemi membranı depolarize ettiği hâlde neden flask güçsüzlüğe yol açabilir?
Süregen depolarizasyon çok sayıda Na⁺ kanalını inaktive tutar. Diken oluşturmak için yeterli kanal kalmaz, bu nedenle kas lifleri uyarılamaz hâle gelir.
Sinir yükselme fazını taşıyan iyon Ca²⁺ olmadığı hâlde hipokalsemi nasıl tetaniye yol açar?
Hücre dışı Ca²⁺ Na⁺ kanallarını stabilize eder. Düştüğünde kanallar daha az negatif voltajlarda açılır, eşik istirahate yaklaşır ve sinirler kendiliğinden ateşler.
Kanallar açısından mutlak ve göreceli refrakter dönemler arasındaki fark nedir?
Mutlak: Na⁺ kanallarının çoğu inaktive, yanıt yok. Göreceli: K⁺ kanalları hâlâ açıkken bazı Na⁺ kanalları toparlanmıştır, bu nedenle daha güçlü bir uyaran hücreyi ateşleyebilir.
3B olarak görün
Bunun gerçekleştiği, Durgical 3B anatomisindeki yapılar.
İlişkili konular
- Sinir aksiyon potansiyeli
- Dinlenim zar potansiyeli
- Potasyum dengesi
- Kalsiyum düzenlenmesi: PTH, D vitamini ve kalsitonin
Eğitim amaçlı fizyoloji içeriğidir; tanı veya tedavi rehberi değildir ve bir sağlık profesyonelinin önerisinin yerini tutmaz. Değerler yaklaşık referanslardır. Doz bilgisi içermez.
Kaynaklar: Physiology, Action Potential (StatPearls (NCBI Bookshelf), 2023).
Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir
Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.