Haloperidol
Birinci kuşak antipsikotikler
Birinci kuşak antipsikotikler
Dopamin D2 reseptörlerini güçlü biçimde bloke eden yüksek potensli klasik bir antipsikotik. Psikoz, ajitasyon ve Tourette tiklerinde kullanılır.
Hızlı bilgi
- Group
- Birinci kuşak antipsikotikler
- Target
- Dopamin D2 reseptörü
- Used for
- Şizofreni gibi psikotik bozukluklar
- Key effects
- Akut distoni · Yüksek prolaktin · Sedasyon
- Monitor
- Elektrolitler · Her vizitte anormal hareketler
- ATC
- N05AD01
Doz yok: dozu güncel kılavuza göre klinisyen belirler.
Etki mekanizması
Şekil, insan D2 reseptöründeki haloperidolü göstermektedir (kristalizasyon için bir lizozime füzyonlu).
Haloperidol, D2 reseptörlerini yüksek afiniteyle bloke eden ve muskarinik, histamin veya α1 reseptörleri üzerinde az etkisi olan bir butirofenondur. Pozitif psikotik belirtileri ve ajitasyonu kontrol eder ve tikleri baskılar, ancak güçlü striatal D2 blokajı ekstrapiramidal etkileri sık kılar. Prolaktini de yükseltir.
- Haloperidol D2 reseptörlerini yüksek afiniteyle bloke eder
- Mezolimbik D2 blokajı: daha az halüsinasyon ve sanrı
- Striatal D2 blokajı: ekstrapiramidal etkiler
- Hipofizer D2 blokajı: prolaktin yükselir
Endikasyonlar
- Şizofreni gibi psikotik bozukluklar
- Tourette bozukluğunun tikleri ve vokal çıkışları
- Psikozda akut ajitasyon (intramüsküler form)
Yan etkiler
Sık
- Akut distoni, akatizi ve ilaca bağlı parkinsonizm
- Yüksek prolaktin: memede büyüme, galaktore, adet değişiklikleri, cinsel işlev bozukluğu
- Sedasyon (düşük potensli ilaçlardan daha az)
Kontrendikasyonlar
- Parkinson hastalığı
- Ağır merkezi sinir sistemi depresyonu veya koma
- Haloperidole aşırı duyarlılık
Önemli etkileşimler
- Lityum
- Nadir ensefalopatik sendrom (güçsüzlük, ateş, konfüzyon, ekstrapiramidal bulgular), bazen kalıcı beyin hasarıyla
- Rifampisin veya karbamazepin
- Çok daha düşük haloperidol düzeyleri ve etki kaybı
- QT'yi uzatan diğer ilaçlar, düşük potasyum veya magnezyum
- Daha yüksek torsades de pointes riski
Neler izlenir
- İntravenöz verildiğinde veya QT risk faktörleri varsa EKG
- Elektrolitler (potasyum, magnezyum)
- Her vizitte anormal hareketler
- Ateş veya enfeksiyon ortaya çıkarsa kan sayımı
Uygulama ve güvenlik
- Kısa etkili enjeksiyon (laktat) intravenöz kullanım için onaylı değildir; IV verilirse EKG QT uzaması açısından izlenir
- Kısa etkili laktat enjeksiyonu ile uzun etkili dekanoat enjeksiyonu farklı ürünlerdir ve birbirinin yerine kullanılamaz
Gebelik ve emzirme
Üçüncü trimesterde maruz kalan yenidoğanlarda ekstrapiramidal veya yoksunluk belirtileri (ajitasyon, anormal tonus, tremor, beslenme sorunları) görülebilir; kullanımda yarar ve risk tartılır.
Hemşirelik bakımı
- Ateş, rijidite ve konfüzyon (nöroleptik malign sendrom) ile anormal hareketler izlenir; hemen bildirilir
- Akut distoni (boyun, çene veya göz spazmı) için bir antikolinerjik veya difenhidramin istemi hazır tutulur
- Kalp hastalığı olan veya QT'yi uzatan ilaç kullanan hastalarda EKG ve elektrolitler kontrol edilir
- Hastaya aşırı ısınma ve dehidratasyondan, alkol ve diğer sedatiflerden kaçınması öğretilir
Farmakokinetik
- Emilim
- Ağızdan veya intramüsküler enjeksiyonla verilir; uzun etkili bir dekanoat enjeksiyonu da vardır
- Metabolizma
- Karaciğer metabolizması; rifampisin ve karbamazepin gibi enzim indükleyicileri düzeylerini düşürür
- Eliminasyon
- Yavaş eliminasyon; bu yüzden kesildikten sonra bir süre antiparkinson ilaçlar gerekebilir
Kendinizi sınayın
Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.
Haloperidol Parkinson hastalığında neden kontrendikedir?
Zaten dopamin eksikliği olan striatal D2 reseptörlerini bloke eder ve motor belirtileri kötüleştirir.
Haloperidol intravenöz veya yüksek dozda verildiğinde hangi kardiyak risk artar?
Torsades de pointes ve ani ölümle birlikte QT uzaması.
Genç bir erkekte haloperidol enjeksiyonundan saatler sonra ağrılı bir boyun kasılması gelişiyor. Bu nedir ve nasıl tedavi edilir?
Akut distoni; benztropin gibi bir antikolinerjiğe veya difenhidramine hızla yanıt verir.
İlişkili ilaçlar
← Gruba dön: Birinci kuşak antipsikotikler
İlaçların nasıl etki ettiğine dair eğitim amaçlı içeriktir; reçete rehberi değildir ve bir sağlık profesyonelinin önerisinin yerini tutmaz. Doz bilgisi içermez.
Kaynaklar: DailyMed - HALOPERIDOL tablet (DailyMed (U.S. National Library of Medicine), 2026); DailyMed - HALOPERIDOL- haloperidol lactate injection, solution (DailyMed (U.S. National Library of Medicine), 2026); Haloperidol: MedlinePlus Drug Information (MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), 2026).
Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir
Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.