Adrenal korteks: zonlar, hormonlar ve androjenler
- Kavram
- Sınav önceliği: orta
Her adrenal bezin dış tabakasında üç zon vardır: biri tuz hormonunu, biri stres hormonunu, biri de zayıf erkek hormonlarını yapar.
Diğer adları: Zona glomerulosa, Zona fasciculata, Zona reticularis, DHEA
3B olarak görün: Sağ böbreküstü bezi (glandula suprarenalis dextra) · Sol böbreküstü bezi (glandula suprarenalis sinistra)
Nedir
Adrenal korteks mezodermden köken alır ve her biri kendi enzimlerine ve kendi ana düzenleyicisine sahip üç konsantrik zondan oluşur. Dıştan içe doğru glomerulosa anjiyotensin II ve potasyumun etkisiyle aldosteron, fasciculata ACTH etkisiyle kortizol, reticularis ise yine ACTH etkisiyle androjen öncülleri DHEA, DHEA-S ve androstenedionu yapar. Hepsi kolesterolden başlar; her zonda bulunan enzimler ürünü belirler. Bu nedenle tek bir enzimin eksikliği (konjenital adrenal hiperplazi) üç çıktıyı birden değiştirir. Steroid kimyası Biyokimya sayfalarındadır.
Önemli bilgiler
- Adrenarş (yaklaşık 6–8 yaş) reticularis androjenlerinin yükselmesidir; ergenlikten bağımsız olarak pubik ve aksiller kıllanmaya ve vücut kokusuna yol açar.
- Kadınlarda adrenal androjenler total androjenlerin büyük bir kısmını sağlar; erkeklerde testis baskındır.
- ACTH fasciculata ve reticularis'in trofisini sürdürür: uzun süreli glukokortikoid kullanımı onları atrofiye uğratır, ancak glomerulosa korunur.
- Steroidler depolanmaz: her zon onları ihtiyaç anında yapar ve salar; bu nedenle hız kısıtlayıcı basamak kolesterolün mitokondriye taşınmasıdır (StAR).
Hormone axes and feedback
Hypothalamic–pituitary–adrenal axisLesion None (normal)
Tap a box to see the hormone, or choose a lesion to see the lab pattern.
- Stimulates (+)
- Inhibits / negative feedback (−)
- Level ↑
- Level ↓
Adrenal korteksin üç zonu
| Zon | Ana ürün | Ana düzenleyici | Kaybolduğu durum |
|---|---|---|---|
| Glomerulosa (dış) | Aldosteron | Anjiyotensin II, K⁺ | Addison hastalığı; hiporeninemik durumlar |
| Fasciculata (orta) | Kortizol | ACTH | Addison ve sekonder yetmezlik |
| Reticularis (iç) | DHEA, DHEA-S, androstenedion | ACTH | Addison ve sekonder yetmezlik |
| Fazlalık: 21-hidroksilaz eksikliği | Androjenler ↑, kortizol ↓, aldosteron ↓ | ACTH ↑ (geri bildirim yok) | Konjenital (otozomal resesif) |
Klinik bağlantı
- Klasik 21-hidroksilaz eksikliği: kızlarda kuşkulu genitalya ve her iki cinsiyette yaşamın ilk haftalarında tuz kaybettiren kriz (hiponatremi, hiperkalemi, şok); yenidoğan taraması 17-OH-progesteronu ölçer.
- 11β-hidroksilaz eksikliği: hipertansiyonla birlikte virilizasyon, çünkü 11-deoksikortikosteron mineralokortikoid gibi etki eder.
- 17α-hidroksilaz eksikliği: seks steroidleri olmadan hipertansiyon ve hipokalemi (yetersiz virilize 46,XY, ergenliğin olmaması).
- Addison hastalığı: hiperpigmentasyon (POMC'den kaynaklanan yüksek ACTH ve MSH), hiperkalemi, hipotansiyon ve kadınlarda aksiller ve pubik kılların kaybı.
Kendinizi sınayın
Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.
Sekonder adrenal yetmezliği olan bir hastada potasyum neden genellikle normaldir?
Glomerulosa esas olarak ACTH ile değil, anjiyotensin II ve potasyumla yönetilir. Adrenal sağlam olduğundan aldosteron korunur ve potasyum normal şekilde düzenlenir.
21-hidroksilaz eksikliği neden virilizasyona yol açar?
Düşük kortizol geri bildirimi ortadan kaldırır, ACTH yükselir ve korteks büyür. Öncüller kortizole veya aldosterona dönüşemez, bu yüzden androjenlere yönlendirilir.
11β-hidroksilaz eksikliği neden hipertansiyona, 21-hidroksilaz eksikliği ise tuz kaybına yol açabilir?
11β-hidroksilaz eksik olduğunda 11-deoksikortikosteron birikir; bu bir mineralokortikoiddir, bu yüzden sodyum tutulur. 21-hidroksilaz eksik olduğunda ise hiç mineralokortikoid yapılmaz.
Adrenal androjenler klinikte neden kadınlarda erkeklerden daha belirgindir?
Kadınlarda total androjenlerin büyük bir kısmını sağlarlar; bu yüzden kayıpları vücut kıllarını ve libidoyu azaltır, fazlalıkları virilizasyon yapar. Erkeklerde testis testosteronu her ikisini de maskeler.
3B olarak görün
Bunun gerçekleştiği, Durgical 3B anatomisindeki yapılar.
- Sağ böbreküstü bezi (glandula suprarenalis dextra)
- Sol böbreküstü bezi (glandula suprarenalis sinistra)
İlişkili konular
- HPA ekseni ve sirkadiyen ritmi
- Kortizolün etkileri
- Aldosteron: etkileri ve kontrolü
- Adrenal medulla ve katekolaminler
- Cinsiyet belirlenmesi ve farklılaşması
- Ergenlik (puberte)
İlişkili hastalıklar
Eğitim amaçlı fizyoloji içeriğidir; tanı veya tedavi rehberi değildir ve bir sağlık profesyonelinin önerisinin yerini tutmaz. Değerler yaklaşık referanslardır. Doz bilgisi içermez.
Kaynaklar: Congenital adrenal hyperplasia: MedlinePlus Medical Encyclopedia (MedlinePlus, US National Library of Medicine, 2025); Anatomy, Abdomen and Pelvis: Adrenal Glands (Suprarenal Glands) (StatPearls (NCBI Bookshelf), 2024).
Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir
Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.