Ayrılık anksiyetesi bozukluğu

Nedir

Evden veya bağlanma figürlerinden ayrılmaya ilişkin korku ya da sıkıntının gelişim düzeyine uygun olmadığı, çocuk ve ergenlerde en az 4 hafta (erişkinlerde genellikle 6 ay veya daha uzun) sürdüğü ve günlük yaşamı bozduğu bir anksiyete bozukluğudur. Normal ayrılık kaygısı bebeklikte ortaya çıkar ve küçük çocukluk yıllarında kaybolur; bozukluk, bu korkunun geçmiş olması gereken bir yaşta sürmesi veya yeniden ortaya çıkmasıdır.

Kimleri etkiler

12 yaş altındaki çocuklarda en sık anksiyete bozukluklarından biridir ve çocukların yaklaşık %4'ünü etkiler; yaygınlık ergenlik ve erişkinlikte azalır. Kız çocuklarda eşit veya biraz daha sık görülür. Kolombiya'da ve Latin Amerika'da göç, yerinden edilme veya bir ebeveynin kaybı yoluyla aile ayrılığı durumu tetikleyebilir veya kötüleştirebilir.

Nedenler

• Kalıtsal anksiyete eğilimi, sıklıkla kaygılı bir ebeveynle birlikte
• Ketlenmiş mizaç (yeni durumlarda utangaçlık ve temkinlilik)
• Stresli yaşam olayları: bir yakının ölümü veya hastalığı, ev ya da okul değiştirme, ebeveynlerin ayrılması, göç
• Kaçınmayı pekiştiren aşırı korumacı veya kaygılı ebeveynlik

Risk faktörleri

• Ebeveynde anksiyete, depresyon veya panik bozukluğu
• Yakın zamandaki kayıp, aile içi çatışma veya travmatik olaylar
• Şiddete maruz kalma, yerinden edilme veya bakım verenin göçü
• Eşlik eden anksiyete bozuklukları, DEHB veya otizm

Patofizyoloji

Anksiyete bozukluğu olan çocuklar, algılanan tehdide karşı artmış amigdala tepkiselliği ve prefrontal ile singulat korteksin daha zayıf düzenleyici etkisini gösterir. Kaçınılan her ayrılık kısa süreli rahatlama getirir ve bu da korkuyu pekiştirir (negatif pekiştirme); ebeveynin uyum sağlaması (akomodasyon) döngünün sürmesine yol açar.

Belirti ve bulgular

• Evden veya bakım verenlerden ayrılık beklendiğinde ya da gerçekleştiğinde yoğun sıkıntı
• Ebeveynin veya çocuğun başına kötü bir şey geleceğine (kaybolma, kaçırılma) ilişkin süregen endişe
• Ayrılık korkusu nedeniyle okula veya başka yerlere gitmeyi reddetme
• Yalnız veya evden uzakta uyumaya isteksizlik; ayrılıkla ilgili kâbuslar
• Okul günlerinde veya ayrılıklardan önce bedensel yakınmalar (karın ağrısı, baş ağrısı, bulantı)
• Yapışma, ev içinde ebeveyni gölge gibi izleme, ayrılıkta öfke nöbetleri

Tanı

Klinik

Çocuk ve bakım verenlerle yapılan görüşmelerden ve okul raporlarından konulan klinik tanı: ayrılığa ilişkin, gelişim düzeyine göre aşırı korku ile en az 3 tipik özellik (ayrılıkta sıkıntı, bağlanma figürlerinin veya kendisinin zarar göreceği endişesi, okul reddi, yalnız kalma korkusu, evden uzakta uyumayı reddetme, kâbuslar, bedensel yakınmalar); çocuklarda en az 4 hafta sürer ve işlev bozukluğuna yol açar. Çocukluk çağı anksiyetesi için derecelendirme ölçekleri taramayı destekler.

Tetkikler

Laboratuvar testi gerekmez. Yalnızca bedensel yakınmalar organik bir sorunu düşündürüyorsa sınırlı testler yapılır; istismar ve aile stres etkenleri açısından tarama değerlendirmenin parçasıdır.

Görüntüleme

Endike değildir.

Ayırıcı tanı

• Bebeklerde ve küçük çocuklarda gelişime uygun normal ayrılık kaygısı
• Yaygın anksiyete bozukluğu (birçok konuda endişe)
• Sosyal anksiyete bozukluğu veya özgül fobi (okulun kendisinden veya insanlardan korku)
• Panik bozukluğu ve agorafobi
• Okul reddiyle birlikte depresyon
• Gerçek bir ayrılık veya travmatik olay sonrasında travma sonrası stres

Tedavinin amacı

Korku ve kaçınmayı azaltmak, çocuğu mümkün olan en kısa sürede okula ve normal etkinliklere döndürmek ve aileye kademeli bağımsızlığı nasıl destekleyeceğini öğretmek.

Tedavi

Konservatif

İlk basamak: ayrılıklara kademeli maruz bırakma ve başa çıkma becerileriyle bilişsel davranışçı terapi.

Konservatif

Tutarlı ve kısa vedalaşmalarla, uyum sağlamayı (akomodasyonu) ve güvence aramayı azaltmaya yönelik ebeveyn eğitimi.

Konservatif

Kademeli, planlı bir dönüş ve okulda destekleyici bir yetişkin için okulla eşgüdüm.

Medikal

Orta-ağır veya dirençli olgular: terapiye eklenen seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI); aktivasyon ve intihar düşünceleri açısından izlem yapılır.

İzlem

Okula devamın, belirtilerin ve aile stres etkenlerinin düzenli izlenmesi.

Komplikasyonlar

• Uzun süreli okul devamsızlığı ve akademik gerileme
• Sosyal yalıtılmışlık
• İleride panik bozukluğu, agorafobi, diğer anksiyete bozuklukları veya depresyon
• Aile stresi ve ebeveynlerin iş yaşamının aksaması

Prognoz

Çocukların çoğu tedaviye iyi yanıt verir ve birçoğu, özellikle okula erken dönüşle, tamamen iyileşir. Süregen olgular ergenlik ve erişkinlikte anksiyete bozuklukları ve depresyon açısından daha yüksek risk taşır.

Korunma

• Çocukları ayrılıklara ve değişikliklere önceden hazırlamak
• Kayıp veya göçle karşı karşıya kalan kaygılı ebeveynleri ve aileleri desteklemek
• Tekrarlayan okul reddinin öğretmenler ve birinci basamak tarafından erken fark edilmesi

Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

İlgili hastalıklar

• Yaygın anksiyete bozukluğu
• Panik bozukluk
• Sosyal anksiyete bozukluğu ve özgül fobi
• Majör depresif bozukluk
• Dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu (DEHB)
• Otizm spektrum bozukluğu (OSB)
• Uyum bozukluğu
• Çocuk istismarı ve ihmali (fiziksel istismar, istismara bağlı kafa travması, ihmal)
• Yıkıcı duygudurum düzenleyememe bozukluğu (YDDB)

Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.

Kaynaklar: Separation anxiety in children (MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), 2025); Anxiety and Depression in Children (Centers for Disease Control and Prevention (CDC), 2025).

← Tüm hastalıklar

Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir

Gönder

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.