Eklampsi
Eklampsi, preeklampsisi olan gebe ya da yeni doğum yapmış bir kadında ortaya çıkan yeni nöbetlerdir. Anne ve bebek için acil bir durumdur.
Nedir
Preeklampsisi olan bir kadında başka bir beyin hastalığıyla açıklanamayan, yeni başlayan jeneralize tonik-klonik nöbetler veya koma. Doğumdan önce, doğum sırasında ya da sonrasında ortaya çıkabilir; en sık doğum çevresinde ve doğum sonrası ilk günlerde görülür.
Kimleri etkiler
Preeklampsi ve eklampsi dahil gebeliğin hipertansif bozuklukları, kanama ve enfeksiyonla birlikte dünyada ve Latin Amerika'da anne ölümlerinin önde gelen doğrudan nedenleri arasındadır. Eklampsi, doğum öncesi bakıma ve zamanında doğuma erişimin kısıtlı olduğu yerlerde çok daha sık ve çok daha ölümcüldür.
Nedenler
- Preeklampsinin bir komplikasyonu (endotel disfonksiyonuyla seyreden plasenta hastalığı)
- Kan basıncı yalnızca hafifçe yükselmiş kadınlarda ya da önceden tanı konmamışken doğum sonrasında ortaya çıkabilir
- Nöbetler serebral vazojenik ödem ve serebral kan akımı otoregülasyonunun kaybıyla ilişkilidir
Risk faktörleri
- Preeklampsi, özellikle ağır bulgulu preeklampsi veya HELLP sendromu
- İlk gebelik ve adölesan anneler
- Önceki preeklampsi veya eklampsi
- Kronik hipertansiyon, diyabet, böbrek hastalığı, obezite
- Çoğul gebelik ve mol hidatiform
- Az ya da hiç doğum öncesi bakım almamış olmak
Patofizyoloji
Spiral arterlerin anormal yeniden yapılanması plasentanın yetersiz perfüze olmasına yol açar; plasenta, anne endotelini hasara uğratan anti-anjiyojenik faktörler salgılar. Beyinde çok yüksek ya da hızla yükselen basınç otoregülasyonu aşarak başlıca posterior beyaz cevherde vazojenik ödeme (posterior geri dönüşümlü ensefalopati) yol açar ve bu da nöbet eşiğini düşürür.
Sınıflandırma
- Antepartum eklampsi (doğum eyleminden önce)
- İntrapartum eklampsi (doğum eylemi sırasında)
- Postpartum eklampsi (doğumdan sonra; 48 saatten sonraki geç postpartum dönem dahil)
Belirti ve bulgular
- Genellikle kısa süren, ardından postiktal dönemin geldiği jeneralize tonik-klonik nöbet
- Nöbet öncesi uyarıcı belirtiler: şiddetli ve inatçı baş ağrısı, bulanık görme, ışık çakmaları
- Sağ üst kadran veya epigastrik ağrı
- Canlı refleksler ve ajitasyon ya da konfüzyon
- Yüksek kan basıncı; proteinüri ve ödem sıktır ancak her zaman bulunmaz
Tanı
- Klinik
- Klinik olarak tanı konur: preeklampsisi olan ya da hipertansiyonla birlikte proteinüri veya organ tutulumu bulguları bulunan bir kadında başka belirgin bir neden yokken ortaya çıkan nöbet. Değerlendirme hava yolu, solunum, kan basıncı, bilinç, refleksler ve fetal iyilik halini kapsar.
- Tetkikler
- HELLP sendromunu ve organ hasarını araştırmak için trombositlerle birlikte tam kan sayımı, karaciğer enzimleri, LDH, kreatinin, ürik asit ve idrarda protein; koagülasyon testleri; diğer nöbet nedenlerini dışlamak için glukoz ve elektrolitler.
- Görüntüleme
- Tipik olgularda gerekmez. Fokal bulgular, atipik zamanlama veya süregen koma varsa beyin BT veya MR çekilir; MR sıklıkla posterior beyaz cevher ödemini gösterir. Obstetrik ultrasonografi ve fetal izlem bebeği ve plasentayı değerlendirir.
Ayırıcı tanı
- Epilepsi veya önceden var olan başka bir nöbet bozukluğu
- İnme, intraserebral veya subaraknoid kanama, serebral venöz tromboz
- Hipoglisemi veya elektrolit bozukluğu (hiponatremi)
- MSS enfeksiyonu (menenjit, ensefalit) veya beyin tümörü
- İlaç veya toksinle ilişkili nöbetler ve trombotik trombositopenik purpura
Tedavinin amacı
Nöbet sırasında hava yolunu ve anneyi korumak, nöbetleri durdurmak ve yinelemesini önlemek, inmeyi önlemek için ağır hipertansiyonu kontrol altına almak ve anne stabil hale gelince kesin tedavi olan doğumu planlamak.
Tedavi
- Akut dönem
- Yardım çağırın, kadını yaralanmaya karşı koruyun, sol yanına yatırın, hava yolunu güvenceye alın ve oksijen verin; nöbeti zorla tutarak durdurmaya çalışmayın.
- Medikal
- Magnezyum sülfat, eklamptik nöbetleri durdurmak ve yinelemesini önlemek için ilk tercih edilen ilaçtır; diazepam ve fenitoinden üstündür. Kalsiyum glukonat, magnezyum toksisitesinin antidotudur.
- Medikal
- Ağır aralıktaki kan basıncı için antihipertansifler: intravenöz labetalol veya hidralazin ya da oral hızlı salınımlı nifedipin.
- Girişim
- Anne stabil hale getirildikten sonra, obstetrik koşullara göre indüksiyon veya sezaryenle doğum; nöbetin kendisi acil sezaryen endikasyonu değildir.
- İzlem
- Hemşirelik öncelikleri: magnezyum tedavisi süresince saatlik patellar refleksler, solunum sayısı, oksijen satürasyonu ve idrar çıkışı; kan basıncı, sıvı dengesi (akciğer ödemi riski), bilinç düzeyi ve sürekli fetal izlem; bunlar doğumdan veya son nöbetten sonra en az 24 saat sürdürülür.
Komplikasyonlar
- Nöbet sırasında aspirasyon pnömonisi, hipoksi ve yaralanma
- Önde gelen ölüm nedenlerinden biri olan inme ve intrakraniyal kanama
- HELLP sendromu, akut böbrek hasarı, akciğer ödemi ve yaygın damar içi pıhtılaşma
- Dekolman plasenta
- Fetal hipoksi, erken doğum ve ölü doğum
- Anne ölümü
Prognoz
Zamanında magnezyum sülfat, kan basıncı kontrolü ve uygun zamanda doğumla kadınların çoğu nörolojik sekel olmadan iyileşir ve beyin görüntülemesindeki değişiklikler genellikle düzelir. Bakımın geciktiği yerlerde mortalite önemli düzeyde kalır. Sonraki gebeliklerde hipertansif bozukluk, ileri yaşamda ise kardiyovasküler hastalık riski daha yüksektir.
Korunma
- Kan basıncı ve idrarda protein kontrolünü içeren düzenli doğum öncesi bakım
- Preeklampsi riski yüksek kadınlarda gebeliğin erken döneminden itibaren düşük doz asetilsalisilik asit (ASA) ve diyetle alımın düşük olduğu yerlerde kalsiyum takviyesi
- Ağır bulgulu preeklampsisi olan kadınlarda magnezyum sülfat
- Gebe ve lohusa kadınlara uyarıcı belirtilerin (şiddetli baş ağrısı, görme değişiklikleri) öğretilmesi
Kendinizi sınayın
Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.
Eklamptik nöbetlerin tedavisinde ve önlenmesinde ilk tercih edilen ilaç hangisidir?
Magnezyum sülfat; eklampside diazepam veya fenitoinden daha etkilidir.
Hangi yatak başı bulguları magnezyum toksisitesini düşündürür ve antidotu nedir?
Patellar reflekslerin kaybı, solunum depresyonu ve düşük idrar çıkışı; antidot kalsiyum glukonattır.
Eklampsinin kesin tedavisi nedir?
Anne stabil hale getirildikten sonra bebeğin ve plasentanın doğurtulması.
Eklampsi doğumdan sonra ortaya çıkabilir mi?
Evet. Postpartum eklampsi çoğunlukla ilk 48 saatte görülür, ancak doğumdan günler ile haftalar sonra da ortaya çıkabilir.
Eklampside hangi beyin görüntüleme paterni tipiktir?
Posterior geri dönüşümlü ensefalopati: başlıca parieto-oksipital beyaz cevherde vazojenik ödem.
İlgili hastalıklar
- Preeklampsi
- Plasenta dekolmanı (ablasyo plasenta)
- Arteriyel hipertansiyon
- Epilepsi ve nöbetler
- İntraserebral kanama
- Doğum sonu kanama (postpartum hemoraji)
Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.
Kaynaklar: Eclampsia (MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), 2024); Maternal mortality (World Health Organization, 2025).
Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir
Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.