Serotonin sendromu

Nedir

Merkezi ve periferik sinir sisteminde aşırı serotonin aktivitesinin yol açtığı, hayati tehlike oluşturabilen bir ilaç reaksiyonudur. Genellikle serotonerjik ilaçlara başlandıktan, dozları artırıldıktan veya birlikte kullanıldıktan sonraki 24 saat içinde mental durum değişiklikleri, otonom hiperaktivite ve nöromüsküler hiperaktiviteden (klonus, hiperrefleksi) oluşan bir triad ortaya çıkar.

Kimleri etkiler

Antidepresanların yaygın kullanımıyla sıklığı artmaktadır. Hafif olgular çoğu zaman gözden kaçar. Serotonerjik ilaçların kasıtlı aşırı dozu sonrası da dahil olmak üzere her yaşta görülür; ağır olguların çoğunda monoamin oksidaz inhibitörleri başka bir serotonerjik ajanla birlikte kullanılmıştır.

Nedenler

• Antidepresanlar: SSRI'lar, SNRI'lar, MAO inhibitörleri, trisiklikler
• Serotonerjik etkili opioidler (tramadol, meperidin, fentanil, metadon)
• Triptanlar, linezolid, ondansetron, dekstrometorfan, lityum ve sarı kantaron
• Keyif verici maddeler: MDMA (ekstazi), kokain, amfetaminler

Risk faktörleri

• İki veya daha fazla serotonerjik ilacın, özellikle bir MAO inhibitörüyle birlikte kullanılması
• Yeterli arınma (washout) süresi beklenmeden antidepresan değiştirilmesi
• Yakın zamanda doz artışı veya aşırı doz
• Serotonerjik ilaçların metabolizmasını yavaşlatan ilaç etkileşimleri

Patofizyoloji

Serotonin nöronları beyin sapındaki rafe çekirdeklerinden (orta beyin, pons ve medulla oblongata) köken alır ve korteks, hipotalamus ve omuriliğe uzanır. Başta 5-HT2A ve 5-HT1A reseptörleri olmak üzere aşırı uyarılma; ajitasyona, otonom aşırı aktiviteye, ısı üretimine ve en belirgin olarak bacaklarda görülen nöromüsküler aşırı uyarılabilirliğe yol açar. Şiddetli kas aktivitesi hipertermi, rabdomiyoliz ve asidoza neden olur.

Sınıflandırma

• Hafif: tremor, taşikardi, terleme, dilate pupiller, hafif hiperrefleksi
• Orta: uyarılabilir veya oküler klonus, ateş, ajitasyon, artmış bağırsak sesleri
• Ağır: 41 °C'nin üzerinde vücut sıcaklığı, rijidite, şok, deliryum

Belirti ve bulgular

• Ajitasyon, anksiyete, huzursuzluk ve bilinç bulanıklığı
• Taşikardi, hipertansiyon, ateş, yoğun terleme ve dilate pupiller
• Uyarılabilir veya spontan klonus (ayak bileği, oküler), hiperrefleksi ve tremor; alt ekstremitelerde daha belirgin
• İshal, artmış bağırsak sesleri, titreme
• Hızlı başlangıç; genellikle saatler içinde

Tanı

Klinik

Serotonerjik bir ilaca maruziyet ile tipik bulgulara dayanan klinik bir tanıdır. Hunter kriterleri şunlardan birini gerektirir: spontan klonus; ajitasyon veya terlemeyle birlikte uyarılabilir klonus; ajitasyon veya terlemeyle birlikte oküler klonus; hiperrefleksiyle birlikte tremor; veya 38 °C'nin üzerinde vücut sıcaklığı ile oküler ya da uyarılabilir klonusla birlikte hipertoni.

Tetkikler

Tanıyı doğrulayan bir test yoktur; serotonin düzeyleri yararlı değildir. Komplikasyonları saptamak için elektrolitler, böbrek fonksiyonları, CK, kan gazları ve koagülasyon; EKG; toksikoloji taraması ve enfeksiyonu dışlamak için diğer incelemeler.

Görüntüleme

Tanı için gerekli değildir; beyin görüntüleme yalnızca tablo atipik olduğunda diğer nedenleri dışlamak için yapılır.

Ayırıcı tanı

• Nöroleptik malign sendrom (yavaş başlangıç, kurşun boru rijiditesi, normal veya azalmış refleksler)
• Antikolinerjik toksisite (kuru ve sıcak cilt, bağırsak seslerinin yokluğu, normal refleksler)
• Malign hipertermi
• Sempatomimetik intoksikasyon veya alkol ve sedatif yoksunluğu
• Menenjit, ensefalit, sepsis ve tiroid fırtınası

Tedavinin amacı

Tüm serotonerjik ilaçları kesmek, ajitasyonu ve vücut sıcaklığını kontrol altına almak ve yaşamsal fonksiyonları desteklemek; ilaçlar kesildiğinde olguların çoğu 24–72 saat içinde düzelir.

Tedavi

Akut dönem

Tüm serotonerjik ajanları kesin; intravenöz sıvılar, oksijen, kardiyak monitörizasyon ve dıştan soğutma. Ağır hipertermi; sedasyon, depolarizan olmayan bir ajanla paralizi ve entübasyonla yoğun bakım gerektirir; ısı kas aktivitesinden kaynaklandığı için antipiretikler yararlı değildir.

Medikal

Ajitasyon, tremor ve kas aktivitesi için benzodiazepinler; orta olgularda bir serotonin (5-HT2A) antagonisti olan siproheptadin. Fiziksel tespitten kaçınılır, çünkü kas aktivitesini ve hipertermiyi kötüleştirir.

İzlem

Hemşirelik: vücut sıcaklığı, kalp hızı ve kan basıncı, bilinç düzeyi, klonus, idrar çıkışı ve rengi; tüm serotonerjik ilaçları belirlemek için ilaç uzlaştırması.

Komplikasyonlar

• Rabdomiyoliz ve akut böbrek hasarı
• Metabolik asidoz
• Yaygın damar içi pıhtılaşma
• Nöbetler, solunum yetmezliği ve ölüm

Prognoz

Erken tanındığında iyidir: olguların çoğu ilaçlar kesildikten sonraki bir gün içinde düzelir. Yarı ömrü uzun ilaçlar veya geri dönüşümsüz MAO inhibisyonu seyri uzatabilir; ağır hipertermi gerçek bir ölüm riski taşır.

Korunma

• Serotonerjik ilaçları (opioidler, antiemetikler ve linezolid dahil) birlikte kullanmadan önce etkileşimlerin kontrol edilmesi
• Bir MAO inhibitörüne geçişte veya MAO inhibitöründen geçişte yeterli arınma süresi
• Hastaların uyarı belirtileri ve bitkisel ürünler konusunda eğitilmesi

Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

Bu hastalıkta kullanılan ilaçlar

• Siproheptadin
• MDMA (midomafetamin)

İlgili hastalıklar

• Nöroleptik malign sendrom
• Obsesif kompulsif bozukluk (OKB)
• Akut böbrek hasarı
• Sepsis ve septik şok

Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.

Kaynaklar: Serotonin syndrome (MedlinePlus, US National Library of Medicine, 2026).

← Tüm hastalıklar

Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir

Gönder

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.