Hipofiz adenomu !
Hipofiz adenomu, hipofiz bezinin iyi huylu bir tümörüdür; hormon düzeylerini bozabilir veya görme sinirlerine bası yapabilir.
Güncellendi 2026-10-29
İlgili yapılar
Ne olduğunu görmek ve 3D açmak için birine dokunun.
- Hipofiz bezi (hypophysis)
- Sella turcica (Türk eyeri)
- Optik kiazma (chiasma opticum)
- Sfenoid sinüs (sinus sphenoidalis)
- Kavernöz sinüs (sinus cavernosus)
- Hipotalamus
- İç karotis arter (a. carotis interna)
- Okülomotor sinir (III; n. oculomotorius)
- Abdusens sinir (VI; n. abducens)
Nedir
Ön hipofiz bezinin benign bir tümörüdür. Fazla hormon salgılayarak, diğer hormonları azaltarak veya optik kiazma gibi komşu yapılara bası yaparak belirtilere yol açabilir.
Kimleri etkiler
Sıktır: küçük, rastlantısal adenomlar beyin görüntülemelerinde sıklıkla saptanır. Klinik önemi olan tümörler en çok erişkinlerde tanı alır; prolaktinomalar en sık görülen fonksiyonel tiptir.
Nedenler
- Çoğunlukla sporadik; tek bir hipofiz hücre tipinin monoklonal çoğalmasından kaynaklanır
- Azınlıkta kalıtsal sendromlar (ör. multipl endokrin neoplazi tip 1, ailesel izole hipofiz adenomu)
Risk faktörleri
- Erişkinlik
- Ailede hipofiz tümörü veya MEN1 öyküsü
Patofizyoloji
Bir hipofiz hücre dizisi sella turcica içinde çoğalır. Fonksiyonel tümörler prolaktin, büyüme hormonu, ACTH veya nadiren TSH salgılar. Daha büyük tümörler normal hipofiz dokusuna bası yapar (hipopitüitarizm), sapı iter (dopamini engelleyerek prolaktini yükseltir), yukarıya optik kiazmaya doğru veya yanlara kavernöz sinüse doğru büyür.
Sınıflandırma
- Mikroadenom (10 mm'den küçük) ve makroadenom (10 mm veya daha büyük)
- Fonksiyonel: prolaktinoma, somatotrof (akromegali), kortikotrof (Cushing hastalığı), tirotrof
- Fonksiyonel olmayan (klinik olarak sessiz)
Belirti ve bulgular
- Bitemporal hemianopsi ve diğer görme alanı kayıpları
- Baş ağrısı
- Prolaktinoma: amenore, galaktore, infertilite, libido azalması, erektil disfonksiyon
- Akromegali: el, ayak ve çenede büyüme, kabalaşmış yüz hatları, terleme
- Cushing hastalığı: santral obezite, mor stria, hipertansiyon, diyabet
- Hipopitüitarizm: yorgunluk, soğuğa tahammülsüzlük, cinsel işlev bozukluğu
Tanı
- Klinik
- Hormon fazlalığı veya eksikliği belirtileri ve görme alanı muayenesi; birçok tümör görüntülemede rastlantısal olarak bulunur.
- Tetkikler
- Hipofiz hormon paneli: prolaktin, IGF-1, sabah kortizolü ve ACTH, TSH ve serbest T4, gonadotropinler ve seks hormonları; fazlalık için dinamik testler (ör. GH için glukoz süpresyonu, kortizol için deksametazon süpresyonu). Formal görme alanı testi.
- Görüntüleme
- Gadolinyumlu hipofiz MR'ı, boyutu ve optik kiazmaya, kavernöz sinüse ve sfenoid sinüse uzanımı tanımlar.
Ayırıcı tanı
- Kraniyofarenjiyom
- Rathke kleft kisti
- Sellar bölge menenjiyomu
- Lenfositik hipofizit
- Fizyolojik hipofiz büyümesi (gebelik, primer hipotiroidi)
- İlaca bağlı hiperprolaktinemi
Tedavinin amacı
Hormon fazlalığını normale döndürmek, eksik hormonları yerine koymak, optik yol ve diğer yapılar üzerindeki basıyı gidermek ve yeniden büyümeyi önlemek.
Tedavi
- Medikal
- Prolaktinomalar: dopamin agonistleri ilk basamaktır ve genellikle tümörü küçültür.
- Cerrahi
- Diğer semptomatik adenomların çoğunda (akromegali, Cushing hastalığı, görme kaybı yapan fonksiyonel olmayan tümörler) transsfenoidal cerrahi.
- Medikal
- Süregen akromegalide somatostatin analogları veya GH reseptör antagonistleri; süregen Cushing hastalığında kortizolü düşüren ilaçlar; eksiklikler için hormon replasmanı.
- Girişim
- Rezidüel veya nüks tümörlerde radyoterapi veya radyocerrahi.
- İzlem
- Küçük, fonksiyonel olmayan rastlantısal adenomlar: periyodik MR, hormon testleri ve görme alanı.
Komplikasyonlar
- Kalıcı görme kaybı
- Adrenal yetmezlik dahil hipopitüitarizm
- Hipofiz apopleksisi
- Cerrahi sonrası diabetes insipidus veya hiponatremi
- Uzun süreli hormon fazlalığına bağlı kardiyovasküler hastalık, diyabet ve osteoporoz
Prognoz
Benigndir ve hastaların çoğu uygun tedaviyle iyi seyreder. Büyük invaziv tümörler ve bazı fonksiyonel tümörler süregen kalabilir veya nüksedebilir ve uzun süreli izlem gerektirir.
Kendinizi sınayın
Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.
Hipofiz makroadenomu için klasik görme alanı defekti hangisidir?
Optik kiazmada çaprazlaşan liflerin basısına bağlı bitemporal hemianopsi.
Prolaktinomaların çoğunda ilk basamak tedavi nedir?
Prolaktini düşüren ve genellikle tümörü küçülten dopamin agonistleri.
Fonksiyonel olmayan bir makroadenom neden prolaktini yükseltebilir?
Hipofiz sapının basısı, normalde prolaktin salınımını baskılayan hipotalamik dopaminin ulaşmasını engeller.
Hipofiz apopleksisi nedir?
Bir hipofiz tümöründe ani kanama veya enfarktüs; şiddetli baş ağrısı, görme kaybı, göz hareket felçleri ve adrenal krize yol açar.
Hipofiz adenomlarının çoğunda hangi cerrahi yaklaşım kullanılır?
Sfenoid sinüs yoluyla yapılan transsfenoidal cerrahi.
İlgili hastalıklar
Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.
Kaynaklar: Pituitary Adenoma (StatPearls (NCBI Bookshelf), 2025).
Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir
Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.
