Perinatal depresyon ve postpartum psikoz
Gebelikte veya doğumdan sonraki yıl görülen depresyon; kısa süreli lohusalık hüznünden majör depresyona ve acil durum olan postpartum psikoza uzanır.
Nedir
Gebelik ve doğumu izleyen aylarla bağlantılı bir duygudurum bozuklukları yelpazesidir. Lohusalık hüznü kısa ve hafiftir; perinatal depresyon, gebelikte veya doğumdan sonra başlayan bir majör depresif ataktır; postpartum psikoz ise genellikle bir bipolar bozukluk atağı olan, anne ve bebek için risk taşıyan nadir bir psikiyatrik acil durumdur.
Kimleri etkiler
Depresyon, dünya genelinde gebelik ve doğum sonrası dönemin en sık ruhsal bozukluğudur; gebe kadınların yaklaşık onda birini, doğumdan sonra ise daha fazlasını etkiler ve düşük ve orta gelirli ülkelerde oranlar daha yüksektir. Kolombiya'da anne ruh sağlığı anne-perinatal bakım yolunun (ruta de atención materno-perinatal) bir parçasıdır ve intihar bir anne ölümü nedeni olarak kabul edilir. Lohusalık hüznü yeni annelerin çoğunu etkiler; postpartum psikoz ise 1.000 doğumda yaklaşık 1 ila 2 oranında görülür.
Nedenler
- Hormonal değişikliklere duyarlılığı artmış kadınlarda doğumdan sonra östrojen ve progesteronun ani düşüşü
- Duygudurum bozukluklarına genetik yatkınlık; postpartum psikozda özellikle bipolar bozukluk
- Psikososyal stres etkenleri: destek eksikliği, partner şiddeti, yoksulluk, istenmeyen gebelik
- Uykusuzluk ve yenidoğan bakımının fiziksel yükü
Risk faktörleri
- Önceden geçirilmiş depresyon veya perinatal depresyon
- Kişisel veya ailesel bipolar bozukluk ya da postpartum psikoz öyküsü
- Yakın partner şiddeti, sosyal destek eksikliği veya adolesan gebelik
- Gebelik komplikasyonları, erken doğum veya yenidoğan yoğun bakımında yatan bir bebek
- Gebelikte duygudurum dengeleyici veya antidepresan bir ilacın kesilmesi
- Doğum sonrası tiroid işlev bozukluğu
Patofizyoloji
Doğumdan sonra plasental seks hormonlarındaki büyük ve hızlı düşüş, stres eksenindeki (hipotalamus-hipofiz-adrenal) ve tiroid işlevindeki değişikliklerle birlikte, yatkın kadınlarda duygudurumu düzenleyen devreleri bozar. Uykusuzluk ve psikososyal stres buna eklenir. Postpartum psikozda aynı tetikleyiciler altta yatan bipolar yelpaze yatkınlığını açığa çıkarır.
Sınıflandırma
- Lohusalık hüznü: doğumdan sonraki günler içinde başlayan, yaklaşık 5. günde zirve yapan ve yaklaşık 2 hafta içinde geçen, işlevselliğin korunduğu ağlamaklılık ve duygudurum dalgalanmaları
- Perinatal depresyon: gebelikte veya doğumdan sonraki ilk haftalar ile aylar içinde başlayan, en az 2 hafta süren ve işlevselliği bozan majör depresif atak
- Postpartum psikoz: genellikle doğumdan sonraki ilk 2 hafta içinde ani başlayan; bilinç bulanıklığı, duygudurum dalgalanmaları, sanrılar veya varsanılarla seyreden tablo
Belirti ve bulgular
- Süreğen çökkün duygudurum, ağlamaklılık veya irritabilite
- Bebek dahil ilgi veya zevk kaybı
- Yenidoğanla beklenenin ötesinde uyku ve iştah değişiklikleri
- Aşırı suçluluk, kötü bir anne olduğu duygusu, umutsuzluk
- Anksiyete ve bebeğe zarar geleceğine dair zorlayıcı (intrüzif) kaygılar
- Psikozda: bilinç bulanıklığı, ajitasyon, sanrılar (çoğunlukla bebekle ilgili) ve varsanılar
Tanı
- Klinik
- Perinatal başlangıçlı majör depresyon kriterlerine dayanan klinik görüşme. Gebelikte ve doğum sonrası vizitlerde Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği (EPDS) ile tarama yapılır; intihar düşünceleri ve bebeğe zarar verme düşünceleri her zaman doğrudan sorulur. Lohusalık hüznü kısa süresi ve korunmuş işlevsellikle ayırt edilir.
- Tetkikler
- Tiroid fonksiyon testleri, anemi için tam kan sayımı ve glukoz. Postpartum psikozda deliryumun organik nedenlerini (enfeksiyon, elektrolit bozukluğu) dışlamak için temel laboratuvar incelemeleri ve toksikoloji.
- Görüntüleme
- Rutin olarak gerekli değildir. Psikoz veya bilinç bulanıklığı atipik özellikler ya da fokal nörolojik bulgular gösterdiğinde beyin görüntüleme yapılır (örneğin serebral venöz tromboz veya eklampsiye bağlı değişiklikler düşünüldüğünde).
Ayırıcı tanı
- Lohusalık hüznü
- Postpartum atakla seyreden bipolar bozukluk
- Postpartum tiroidit veya hipotiroidi
- Anemi ve uykusuzluk
- Enfeksiyon, eklampsi veya diğer tıbbi nedenlere bağlı deliryum
Tedavinin amacı
Anne ve bebeğin güvenliğini sağlamak, belirtileri hafifletmek, mümkün olduğunda bağlanmayı ve emzirmeyi desteklemek ve sonraki gebeliklerde nüksü önlemek.
Tedavi
- Akut dönem
- Postpartum psikoz bir psikiyatrik acil durumdur: tercihen bir anne-bebek ünitesine yatış; antipsikotikler, duygudurum dengeleyiciler veya ağır olgularda elektrokonvülzif tedavi.
- Konservatif
- Hafif ila orta perinatal depresyon: psikoterapi (bilişsel davranışçı veya kişilerarası terapi), psikoeğitim ve pratik ve ailesel destek; basamaklı bakım eğitimli uzman olmayan sağlık çalışanlarınca sunulabilir.
- Medikal
- Orta ila ağır depresyon: gebelik ve emzirmede yarar ve riskler tartılarak antidepresanlar; genellikle sertralin gibi SSRI'lar.
- Medikal
- Nörosteroid GABA-A modülatörleri olan breksanolon ve zuranolon, bazı ülkelerde özellikle postpartum depresyon için onaylanmıştır.
- İzlem
- Hemşirelik bakımı: her doğum öncesi ve doğum sonrası vizitte tarama, intihar ve bebek güvenliği değerlendirmesi, uykunun korunması, anne-bebek etkileşiminin gözlenmesi ve sevk yolları.
Komplikasyonlar
- Anne intiharı
- Postpartum psikozda bebek öldürme (infantisid)
- Bağlanmanın bozulması ve bebeğin duygusal ve bilişsel gelişiminin olumsuz etkilenmesi
- Emzirmenin erken bırakılması
- Sonraki gebeliklerde tekrarlama ve kronik depresyon
Prognoz
Lohusalık hüznü kendiliğinden geçer. Perinatal depresyon tedaviye iyi yanıt verir, ancak tedavi edilmeyen olgular aylarca sürebilir ve çocuğu etkileyebilir. Postpartum psikoz geçiren kadınların çoğu tedaviyle tamamen iyileşir, ancak sonraki doğumlarda tekrarlama ve ileride bipolar atak riski yüksektir.
Korunma
- Gebelikte ve doğumdan sonra rutin depresyon taraması
- Bipolar bozukluk veya postpartum psikoz öyküsü olan kadınlarda bakımın gebelik sırasında planlanması
- Sosyal destek, partnerin sürece katılımı ve yakın partner şiddetine dikkat
Kendinizi sınayın
Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.
Lohusalık hüznü postpartum depresyondan nasıl ayırt edilir?
Hüzün hafiftir, günler içinde başlar, yaklaşık 2 haftada geçer ve işlevselliği bozmaz; depresyon en az 2 hafta sürer ve işlevselliği bozar.
Perinatal depresyon için yaygın olarak kullanılan tarama aracı hangisidir?
Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği (EPDS).
Postpartum psikoz en güçlü biçimde hangi altta yatan bozuklukla ilişkilidir?
Bipolar bozukluk.
Postpartum psikozlu bir annede en acil hemşirelik önceliği nedir?
Anne ve bebeğin güvenliği: intihar ve bebeğe zarar verme düşüncelerini değerlendirmek ve acil psikiyatrik bakım sağlamak.
Postpartum depresyonun tıbbi bir nedenini dışlamak için hangi laboratuvar testine bakılmalıdır?
Tiroid fonksiyonları (postpartum tiroidit).
Bu hastalıkta kullanılan ilaçlar
İlgili hastalıklar
- Majör depresif bozukluk
- Bipolar bozukluk
- İntihar davranışı ve intihar riski
- Tiroidit (subakut, ağrısız ve postpartum)
- Hipotiroidi
- Yaygın anksiyete bozukluğu
- Doğum sonu kanama (postpartum hemoraji)
- Preeklampsi
Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.
Kaynaklar: Postpartum depression (MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), 2025); Perinatal Depression (National Institute of Mental Health (NIMH), 2024); Perinatal mental health (World Health Organization (WHO), 2025).
Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir
Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.