Pilonidal hastalık
Pilonidal hastalık, kalçalar arasındaki yarıkta kıl ve deriden oluşan enfekte bir cepçiktir. Ağrılı apselere yol açar ve sıklıkla tekrarlar.
Nedir
Sakrum ve koksiks üzerindeki intergluteal yarığın (natal cleft) deri ve deri altı dokusunun edinsel inflamatuvar hastalığıdır. Serbest kıllar genişlemiş kıl foliküllerine itilerek orta hat çukurcukları (pit) ve akut apseye veya kronik akıntılı sinüse dönüşebilen bir sinüs yolu oluşturur.
Kimleri etkiler
Esas olarak ergenlik sonrası genç erişkinleri, en sık ergenliğin sonlarındaki ve yirmili yaşlardaki erkekleri etkiler. Uzun süre oturan kişilerde sıktır ve Latin Amerika'da öğrenciler, sürücüler ve askerî personel dâhil olmak üzere ayaktan cerrahinin sık nedenlerinden biridir.
Nedenler
- Sıklıkla baştan veya sırttan dökülen kılların intergluteal yarığa ve gerilmiş foliküllere çekilmesi
- Kalçaların hareketiyle oluşan sürtünme ve emme etkisi
- Deri ve bağırsak florasıyla sekonder bakteriyel enfeksiyon
Risk faktörleri
- Erkek cinsiyet ve 15–30 yaş
- Kalın, sert vücut kılları
- Derin intergluteal yarık
- Obezite
- Uzun süre oturma (sürücüler, ofis çalışanları, öğrenciler)
- Kötü lokal hijyen ve terleme
- Aile öyküsü
Patofizyoloji
Yarıktaki makaslama kuvvetleri kıl foliküllerini açar ve kılları kökü veya ucu önde olacak şekilde içeri çeker. Vücut kıla yabancı cisim olarak tepki verir ve orta hat çukurcuklarının altında granülasyon dokusuyla döşeli bir yol oluşur. Bu yolun tıkanması ve enfeksiyonu, genellikle orta hattın lateralinde başını veren bir apse oluşturur. Tekrarlayan döngüler yan yolları olan kronik sinüsler bırakır.
Sınıflandırma
- Tesadüfen saptanan asemptomatik çukurcuklar
- Akut pilonidal apse
- Aralıklı akıntılı kronik pilonidal sinüs
- Çok sayıda yolu olan karmaşık veya nüks hastalık
Belirti ve bulgular
- Kalça yarığının üst kısmında ağrı ve şişlik
- Kırmızı, hassas, fluktuan şişlik (apse)
- Küçük orta hat çukurcuklarından irin veya kan akıntısı
- Otururken ağrı
- Apse büyük olduğunda ateş
Tanı
- Klinik
- Klinik tanı: sakrum ve koksiks üzerindeki intergluteal yarıkta orta hat çukurcukları ile genellikle orta hat dışında bir apse veya sinüs. Şüphe varsa açıklıkların anüsle bağlantılı olmadığı dijital rektal muayeneyle kontrol edilir.
- Tetkikler
- Genellikle gerekmez. Nüks veya komplike olgularda irin kültürü; diyabet riski olan kişilerde kan şekeri.
- Görüntüleme
- Rutin olarak gerekmez. Ultrason veya MR karmaşık yolların haritasını çıkarabilir veya anal fistülü ayırt etmeye yardımcı olabilir.
Ayırıcı tanı
- Perianal apse ve anal fistül
- Hidradenitis suppurativa
- Fronkül veya karbonkül
- Perianal yolları olan Crohn hastalığı
- Sakrokoksigeal tümörler veya dermoid kist (nadir)
Tedavinin amacı
Akut enfeksiyonu boşaltmak, sinüs yollarını çıkarmak veya iyileştirmek ve kılları yarıktan uzak tutarak nüksü azaltmak.
Tedavi
- Girişim
- Akut apse: hem ilk hem de nüks ataklarda, tercihen orta hat dışından lokal anestezi altında insizyon ve drenaj; yara iyileşmesi için açık bırakılır. Antibiyotikler tek başına apseyi iyileştirmez.
- Konservatif
- Apsesiz hastalık: yarıktaki kılların düzenli olarak tıraşla (en az haftada bir) veya lazer epilasyonla alınması ve hijyen; yola fenol veya fibrin yapıştırıcı enjeksiyonu minimal invaziv seçeneklerdir.
- Cerrahi
- Kronik veya nüks sinüs: sekonder iyileşmeye bırakılan veya primer kapatılan (daha hızlı iyileşme, biraz daha fazla nüks) eksizyon; orta hat dışı veya flep teknikleri yarığı düzleştirir ve karmaşık ve nüks hastalıkta kullanılır.
- Medikal
- Antibiyotikler çevresel selülit, immünsüpresyon veya sistemik bulgular için saklanır; rutin perioperatif antibiyotiklerin belirgin bir yararı gösterilmemiştir.
- İzlem
- Hemşirelik öncelikleri: yara tamponlaması ve pansuman değişimleri, ağrı kontrolü, yara enfeksiyonu bulguları, iyileşene kadar yara çevresindeki kılların alınması ve uzun süre oturmaktan kaçınma eğitimi.
Komplikasyonlar
- Nüks (drenaj ve eksizyon sonrası sık)
- İyileşmeyen kronik yara
- Selülit ve nadiren nekrotizan enfeksiyon
- Primer kapatma sonrası yara ayrışması
- Uzun süredir var olan sinüslerde skuamöz hücreli karsinom (çok nadir)
Prognoz
Drenaj akut apseyi hızla rahatlatır, ancak birçok hastada yeni ataklar olur ve kesin cerrahi gerekir. Cerrahi sonrası nüks sıktır; orta hat dışı kapatma ve sürekli kıl kontrolü nüksü azaltır. Hastalık yaşamın üçüncü on yılından sonra sakinleşme eğilimindedir.
Korunma
- İntergluteal yarıkta düzenli kıl alımı
- İyi hijyen ve bölgenin kuru tutulması
- Obezitede kilo verme
- Uzun süre oturmaya ara verme
Kendinizi sınayın
Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.
Akut pilonidal apsenin birinci basamak tedavisi nedir?
Tercihen orta hat dışından insizyon ve drenaj; antibiyotikler tek başına yeterli değildir.
Pilonidal hastalığın ana nedeni olarak ne düşünülmektedir?
İntergluteal yarığın gerilmiş foliküllerine itilen serbest kıllar; yabancı cisim reaksiyonu ve enfeksiyona yol açar.
Pilonidal hastalık en tipik olarak hangi hastaları etkiler?
Uzun süre oturan, kıllı genç erkekleri.
Nüks hastalıkta eksizyon sonrası primer orta hat kapatma neden daha az tercih edilir?
Derin yarıktaki orta hat yarası kötü iyileşir ve daha sık nüks eder; orta hat dışı veya flep kapatmalar yarığı düzleştirir.
Sinüs açıklıkları anüse yakın olduğunda hangi durum dışlanmalıdır?
Crohn hastalığı dâhil anal fistül.
İlgili hastalıklar
- Hidradenitis suppurativa
- Anorektal apse ve fistül
- Apse, fronkül ve karbonkül
- Cerrahi alan enfeksiyonu
- Yara dehisensi ve evisserasyon
- Anal fissür
Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.
Kaynaklar: Pilonidal Disease Management: Guidelines from the ASCRS (American Family Physician, 2019); Surgery for pilonidal cyst: MedlinePlus Medical Encyclopedia (MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), 2025).
Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir
Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.