Yara dehisensi ve evisserasyon
Yara dehisensi, cerrahi kesinin yeniden açılmasıdır. Derin katman açılır ve bağırsak dışarı çıkarsa (evisserasyon), cerrahi bir acil durumdur.
Nedir
Kapatılmış bir cerrahi yaranın katmanlarının kısmen veya tamamen ayrılması; en önemlisi orta hat laparotomisinden sonradır. Fasya dehisensi (patlamış karın), derin kapamanın açılmasıdır; evisserasyon ise karın içeriğinin, genellikle omentumun veya ince bağırsağın, açık yaradan dışarı çıkmasıdır.
Kimleri etkiler
Abdominal fasya dehisensi laparotomilerin kabaca %0,5–3'ünü izler, acil cerrahiden sonra daha sıktır ve önemli bir mortalite taşır. Genellikle ameliyattan 5–10 gün sonra ortaya çıkar. Kolombiya'da travma ve peritonit için yapılan acil laparotomiler ile obezite ve diyabet prevalansının artması onu önemli bir sorun olarak tutmaktadır.
Nedenler
- Teknik etkenler: sütür kopması, düğüm kayması veya sütürlerin fasyayı kesmesi
- Cerrahi alan enfeksiyonu
- Artmış karın içi basınç: öksürük, kusma, ileus, asit, ıkınma
- Dokuların bozulmuş iyileşmesi
Risk faktörleri
- Acil cerrahi ve orta hat kesileri
- Yara enfeksiyonu
- Obezite
- Malnütrisyon ve düşük albümin
- Diyabet, sigara içimi ve kronik akciğer hastalığı
- İleri yaş, anemi, üremi, kanser ve kortikosteroid kullanımı
- Yaradan dışarı alınmış stoma
Patofizyoloji
Fasya gücünü yavaş kazanır ve ilk haftalarda sütürlere bağımlıdır. Artan karın basıncından kaynaklanan gerilim sütürlerin tutuculuğunu aştığında ya da enfeksiyon ve yetersiz kollajen sentezi kenarları zayıflattığında fasya ayrılır. Cilt başlangıçta hâlâ kapalı olabilir ve karın içeriği dışarı itilene kadar defekti gizler.
Sınıflandırma
- Yüzeyel dehisens (cilt ve cilt altı doku) ve derin fasya dehisensi
- Kısmi ve tam
- Evisserasyonlu veya evisserasyonsuz
Belirti ve bulgular
- Yaradan ani serosanguinöz (somon pembesi) sıvı boşalması; çoğu zaman ilk bulgu
- Çoğu zaman öksürük veya ıkınmadan sonra bir şeyin patladığı ya da koptuğu hissi
- Ayrılmış yara kenarları
- Yarada bağırsak veya omentum görülmesi (evisserasyon)
- Yara enfeksiyonu bulguları: kızarıklık, ısı artışı, cerahat, ateş
Tanı
- Klinik
- Klinik: yaranın incelenmesi ve nazik muayenesi kenarların ayrıldığını ve fasyanın sağlam olup olmadığını ya da bağırsağın açıkta kalıp kalmadığını gösterir.
- Tetkikler
- Tam kan sayımı, inflamatuvar belirteçler, albümin, glukoz ve enfeksiyondan şüphelenildiğinde yara kültürleri.
- Görüntüleme
- Genellikle gerekmez; BT sağlam cildin altında gizlenen bir fasya defektini gösterebilir ve karın içi apse veya anastomoz kaçağını saptayabilir.
Ayırıcı tanı
- Fasya sağlamken yüzeyel yara ayrılması
- Cerrahi alan enfeksiyonu veya seroma
- Yara hematomu
- Erken insizyonel herni
- Enterokütan fistülle birlikte anastomoz kaçağı
Tedavinin amacı
Açıktaki iç organları korumak, karın duvarını güvenle kapatmak veya yönetmek, nedeni (enfeksiyon, yüksek basınç, kötü beslenme) tedavi etmek ve insizyonel herniyi önlemek.
Tedavi
- Akut dönem
- Evisserasyonda: hastanın yanında kalın, cerrahi ekibi çağırın, açıktaki içeriği ılık steril serum fizyolojikle ıslatılmış steril pansumanlarla örtün, duvar gerilimini azaltmak için hastayı dizler fleksiyonda sırtüstü yatırın, ağızdan hiçbir şey vermeyin ve vital bulguları izleyin. Açıktaki bağırsak asla geri itilmez.
- Cerrahi
- Nekrotik dokunun uzaklaştırılması ve enfeksiyonun tedavisiyle birlikte genel anestezi altında fasya kapaması için ameliyathaneye dönüş; kapama mümkün olmadığında geçici karın kapaması veya yama (mesh) kullanılır.
- Konservatif
- Fasya sağlamken yüzeyel dehisens, lokal yara bakımıyla, sekonder iyileşmeyle veya negatif basınçlı yara tedavisiyle yönetilir.
- Medikal
- Enfeksiyon varsa antibiyotikler, beslenme desteği ve glukoz ile aneminin düzeltilmesi.
- İzlem
- Hemşirelik öncelikleri: günlük yara değerlendirmesi, öksürme sırasında kesinin bir yastıkla desteklenmesi, kusma ve kabızlığın kontrolü ve serosanguinöz drenajın erken tanınması.
Komplikasyonlar
- Evisserasyon ve bağırsak yaralanması veya iskemisi
- Peritonit ve sepsis
- Enteroatmosferik veya enterokütan fistül
- İnsizyonel herni
- Uzamış hastanede kalış ve ölüm
Prognoz
Yüzeyel dehisens genellikle yara bakımıyla iyileşir. Fasya dehisensi, esas olarak altta yatan hastalık ve sepsis nedeniyle önemli bir mortalite taşır ve hayatta kalanların çoğunda daha sonra insizyonel herni gelişir.
Korunma
- Sürekli küçük adımlı (small-bite) sütür gibi dikkatli fasya kapama tekniği
- Cerrahi alan enfeksiyonunun önlenmesi
- Elektif cerrahiden önce beslenmenin iyileştirilmesi, glukoz kontrolü ve sigaranın bırakılması
- Ameliyattan sonra öksürük, kusma ve karın distansiyonunun kontrolü
Kendinizi sınayın
Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.
Abdominal fasya dehisensinin çoğu zaman ilk bulgusu nedir?
Yaradan ani serosanguinöz (somon pembesi) sıvı boşalması.
Karın yarası dehisensi en sık ne zaman olur?
Ameliyat sonrası 5–10. günler civarında.
Evisserasyon saptandığında hemşirelik önceliği nedir?
Açıktaki iç organları serum fizyolojikle nemlendirilmiş steril pansumanlarla örtmek, dizleri fleksiyonda konumlandırmak, hastanın yanında kalmak ve cerrahı çağırmak.
Evisere olmuş bağırsak yatak başında geri yerleştirilmeli midir?
Hayır; hasta ameliyata hazırlanırken örtülür ve korunur.
Yara dehisensiyle en güçlü ilişkili iki risk etkeni hangileridir?
Acil cerrahi ve kötü beslenmeyle birlikte cerrahi alan enfeksiyonu ve obezite.
İlgili hastalıklar
- Cerrahi alan enfeksiyonu
- İnsizyonel (ventral) fıtık
- Obezite
- Tip 2 diabetes mellitus
- Nekrotizan yumuşak doku enfeksiyonu (nekrotizan fasiit, gazlı gangren)
- Ameliyat sonrası ileus
- Peritonit
Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.
Kaynaklar: Abdominal Wound Dehiscence: A Review of Risk Factors, Prevention and Management in Obstetrics and Gynecology Practice (Medicinus, 2021).
Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir
Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.