Şizoaffektif, şizofreniform, kısa psikotik ve sanrılı bozukluklar

Nedir

Şizofreniyle ilişkili bir primer psikotik bozukluklar grubudur. Kısa psikotik bozukluk en az 1 gün, ancak 1 aydan kısa sürer; şizofreniform bozukluk 1 ila 6 ay sürer; şizoaffektif bozukluk şizofreni benzeri psikozu majör duygudurum ataklarıyla birleştirir; sanrılı bozuklukta ise başka belirgin psikotik belirti olmaksızın en az 1 ay süren bir veya daha fazla sabit sanrı bulunur.

Kimleri etkiler

Her biri şizofreniden daha az görülür: şizoaffektif bozukluk kişilerin yaklaşık %0,3'ünü, sanrılı bozukluk ise yaklaşık %0,2'sini etkiler. Kısa psikotik bozukluk büyük stres etkenlerinden sonra ve doğum sonrası dönemde daha sıktır. Kolombiya'da psikotik bozukluklar ulusal ruh sağlığı politikası ve toplum ruh sağlığı bakım yolları kapsamındadır.

Nedenler

• Şizofreni ve bipolar bozuklukla ortak genetik yatkınlık
• Ağır psikososyal stres (kısa psikotik bozukluk)
• Doğum (doğum sonrası başlangıçlı kısa psikotik bozukluk)
• Tetikleyici olarak esrar ve uyarıcı kullanımı

Risk faktörleri

• Ailede şizofreni veya bipolar bozukluk öyküsü
• Önceden var olan kişilik bozuklukları (kısa psikotik bozukluk)
• İleri yaş, sosyal izolasyon, işitme kaybı ve göç (sanrılı bozukluk)
• Madde kullanımı, özellikle yüksek potensli esrar

Patofizyoloji

Şizofrenide olduğu gibi, mezolimbik yolda aşırı dopamin aktivitesi pozitif belirtilerle, azalmış prefrontal aktivite ise negatif ve bilişsel belirtilerle ilişkilidir. Şizoaffektif bozukluk hem şizofreninin hem de duygudurum bozukluklarının özelliklerini taşır. Sanrılı bozukluğun nörobiyolojisi daha az açıktır; diğer açılardan korunmuş düşünceyle birlikte anormal inanç oluşumunu içerir.

Sınıflandırma

• Kısa psikotik bozukluk: en az 1 gün ve 1 aydan kısa; önceki işlevsellik düzeyine tam dönüşle
• Şizofreniform bozukluk: 1 ila 6 ay; şizofreninin belirti kriterlerini karşılar, ancak süre kriterini karşılamaz
• Şizoaffektif bozukluk: eş zamanlı majör duygudurum ataklarıyla birlikte psikoz ve ayrıca duygudurum belirtileri olmaksızın en az 2 hafta süren psikoz; bipolar veya depresif tip
• Sanrılı bozukluk: en az 1 ay süren sanrılar; erotomanik, büyüklük, kıskançlık, kötülük görme (persekütuar), somatik veya karma tip; işlevsellik görece korunmuştur

Belirti ve bulgular

• Sanrılar (kötülük görme, kıskançlık, büyüklük, somatik veya erotomanik)
• Varsanılar; genellikle işitsel
• Dağınık konuşma veya davranış
• Şizoaffektif bozuklukta depresif veya manik belirtiler
• Sanrılı bozuklukta: sanrı teması dışında diğer açılardan normal davranış

Tanı

Klinik

Zaman çizelgesiyle ayrıntılı psikiyatrik öykü: psikotik belirtilerin toplam süresi ile majör duygudurum ataklarının varlığı ve zamanlaması tanıyı belirler. Aileden alınan ek öykü, ruhsal durum muayenesi ve intihar ile şiddet riski değerlendirmesi esastır.

Tetkikler

İlk atakta: tam kan sayımı, elektrolitler, glukoz, böbrek, karaciğer ve tiroid fonksiyonları, idrarda toksikoloji ve sifiliz ile HIV testleri; öyküye göre diğer testler.

Görüntüleme

Atipik özellikler, geç başlangıç veya nörolojik bulgularla seyreden ilk atakta beyin MR veya BT; nöbet veya deliryumdan şüphelenilirse EEG.

Ayırıcı tanı

• Şizofreni (6 ay veya daha uzun)
• Psikotik özellikli bipolar veya depresif bozukluk (psikoz yalnızca duygudurum atakları sırasında)
• Madde veya ilaç kaynaklı psikotik bozukluk
• Tıbbi bir duruma bağlı psikoz: deliryum, epilepsi, beyin tümörü, ensefalit, demans
• İçgörüsü zayıf obsesif-kompulsif bozukluk

Tedavinin amacı

Güvenliği sağlamak, psikotik ve duygudurum belirtilerini kontrol altına almak, nüksü önlemek ve sosyal ve mesleki işlevselliği yeniden kazandırmak.

Tedavi

Akut dönem

Kendine veya başkalarına risk oluşturan akut psikozda: güvenli bir ortam, sözel yatıştırma (de-eskalasyon) ve gerekirse hastaneye yatış ve kısa süreli sedasyon.

Medikal

Tercihen ikinci kuşak antipsikotikler temel tedavidir; şizoaffektif bozuklukta duygudurum dengeleyicilerle (bipolar tip) veya antidepresanlarla (depresif tip) birlikte kullanılır.

Konservatif

Psikoterapi (psikoz için bilişsel davranışçı terapi), aile psikoeğitimi ve psikososyal rehabilitasyon; sanrılı bozuklukta sanrıyla doğrudan yüzleştirmeden güvene dayalı bir terapötik ilişki.

İzlem

Tedavi uyumunun, antipsikotiklerin metabolik yan etkilerinin (kilo, glukoz, lipidler), hareket bozukluklarının ve nüksün erken belirtilerinin izlenmesi.

Komplikasyonlar

• İntihar; özellikle şizoaffektif bozuklukta
• Şizofreniform bozukluğun şizofreniye ilerlemesi (olguların yaklaşık üçte ikisi)
• Sanrılarla ilişkili şiddet (örneğin kıskançlık)
• Antipsikotiklerin yan etkileri: metabolik sendrom, tardif diskinezi, nöroleptik malign sendrom
• Sosyal izolasyon ve iş kaybı

Prognoz

Kısa psikotik bozukluk tekrarlayabilse de genellikle tamamen düzelir. Şizofreniform bozukluğu olan kişilerin yaklaşık üçte biri iyileşir; geri kalanı şizofreni veya şizoaffektif bozukluğa ilerler. Şizoaffektif bozukluğun sonlanımı duygudurum bozuklukları ile şizofreni arasındadır. Sanrılı bozukluk çoğu zaman kroniktir, ancak işlevsellik korunma eğilimindedir.

Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

İlgili hastalıklar

• Şizofreni
• Bipolar bozukluk
• Majör depresif bozukluk
• Deliryum
• Perinatal depresyon ve postpartum psikoz
• Nöroleptik malign sendrom
• İntihar davranışı ve intihar riski
• Kenevir kullanım bozukluğu
• Uyarıcı kullanım bozukluğu (kokain, amfetaminler)
• Demans (majör nörobilişsel bozukluk)

Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.

Kaynaklar: Schizoaffective disorder (MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), 2025); Psychotic Disorders (MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), 2025).

← Tüm hastalıklar

Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir

Gönder

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.