Histamin ve bradikinin
Şişliğin iki aracısı: histamin alerjiyi ve asit salgısını yönetir; bradikinin ise ADE inhibitörüne bağlı ve herediter anjiyoödemi yönetir.
Histamin ve bradikinin her ikisi de küçük damarları genişletir ve sızdırır hâle getirir; bu nedenle her ikisi de dudaklarda, dilde ve hava yolunda şişliğe neden olabilir. Ancak tedavileri çok farklıdır: histamin kaynaklı şişlik antihistaminiklere, kortikosteroidlere ve adrenaline yanıt verir; bradikinin kaynaklı anjiyoödem ise genellikle yanıt vermez ve başka önlemler gerektirir.
Histamin ve reseptörleri
Mast hücrelerindeki IgE’ye bağlanan alerjen, bu hücrelerin diğer aracılarla birlikte saniyeler içinde histamin salmasına yol açar. Bazı ilaçlar (morfin gibi opioidler, çok hızlı verilen vankomisin, kontrast maddeler) IgE olmadan histamin salgılatabilir.
- H1: kaşıntı, kabarıklık ve kızarıklık, hapşırma, bronkokonstriksiyon, vazodilatasyon ve sızıntı
- H2: mide asidi salgısı; ayrıca bazı damar ve kalp etkileri
- H3: beyinde histamin salınımını sınırlayan otoreseptör
- H4: bağışıklık hücrelerinde; kaşıntı ve kemotakside rol oynar
Antihistaminikler
H1 antihistaminikler, inaktif reseptörü stabilize eden ters agonistlerdir. Birinci kuşak ilaçlar (klorfenamin, difenhidramin) muskarinik reseptörleri de bloke eder ve beyne girer; yaşlı erişkinlerde uyku hâli, ağız kuruluğu ve konfüzyona neden olur. İkinci kuşak ilaçlar (loratadin, setirizin) alerjik rinit ve ürtikeri daha az sedasyonla tedavi eder. H2 blokerler (famotidin) asidi azaltır. Anafilakside antihistaminikler yalnızca deri belirtilerini hafifletir: hava yolu şişliğini ve şoku geri çeviren tedavi intramüsküler adrenalindir.
Kinin sistemi
Kallikrein yüksek molekül ağırlıklı kininojeni keserek bradikinin açığa çıkarır; bradikinin endoteldeki B2 reseptörlerine etki eder: vazodilatasyon, sızıntı, ağrı. C1 inhibitörü normalde kallikreini ve kompleman sisteminin bir bölümünü kontrol altında tutar. Anjiyotensin II’yi yapan enzim olan ADE aynı zamanda kininaz II’dir ve bradikinini yıkar; neprilizin başka bir yıkım yoludur.
Bradikinin anjiyoödemi
Bradikinin şişliği derindir, kaşıntılı değildir ve ürtikersiz ortaya çıkar.
- ADE inhibitörleri: bradikinin birikir; anjiyoödem tedavinin herhangi bir döneminde, yıllar sonra bile ortaya çıkabilir; kuru öksürük kininle ilişkili bir başka etkidir
- Sakubitril (bir neprilizin inhibitörü) riski artırır; bu nedenle asla bir ADE inhibitörüyle birleştirilmez ve aralarında bir arınma (washout) süresi bırakılır
- ARB’ler bradikinin yıkımını doğrudan bloke etmez ve daha düşük risk taşır
- Herediter anjiyoödem: SERPING1 varyantları C1 inhibitörünü azaltır, bradikinin yükselir ve ataklar hava yolunu tıkayabilir
- Tedavi kinin sistemini hedefler: C1 inhibitör konsantresi, B2 reseptör antagonisti ikatibant veya kallikrein inhibitörleri; önce hava yolu korunur
Kendinizi sınayın
Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.
ADE inhibitörleri neden anjiyoödeme ve öksürüğe yol açar?
ADE aynı zamanda kininaz II’dir; bloke edilmesi bradikininin birikmesine izin verir, bu da damar sızıntısına (anjiyoödem) neden olur ve hava yolunu irrite eder (öksürük).
Birinci kuşak antihistaminikler neden daha fazla sedasyon yapar?
Kan–beyin bariyerini geçer ve merkezi H1 reseptörlerini (ve çoğu zaman muskarinik reseptörleri) bloke ederler; ikinci kuşak ilaçlar çok daha az geçer.
Herediter anjiyoödemde eksik veya kusurlu olan nedir?
SERPING1 genindeki varyantlar nedeniyle C1 inhibitörü; kontrolsüz kallikrein aktivitesi bradikinini artırır.
Anafilakside hava yolu şişliğini ve düşük kan basıncını hangi ilaç geri çevirir?
İntramüsküler adrenalin (epinefrin); antihistaminikler yalnızca deri belirtilerini hafifletir.
İlişkili gruplar
- H1 antihistaminikler
- H2 reseptör antagonistleri (H2 blokerleri)
- ADE inhibitörleri
- Anjiyotensin II reseptör blokerleri (ARB'ler)
- Anjiyotensin reseptör-neprilizin inhibitörleri (ARNI)
- Vazopresörler ve inotroplar
- Kortikosteroidler (glukokortikoidler)
- Herediter anjiyoödem ilaçları
Örnek ilaçlar
- Loratadin
- Setirizin
- Klorfenamin
- Famotidin
- Epinefrin
- Enalapril
- Lisinopril
- Sakubitril/valsartan
- İkatibant
- C1 esteraz inhibitörü
- Traneksamik asit
İlaçların nasıl etki ettiğine dair eğitim amaçlı içeriktir; reçete rehberi değildir ve bir sağlık profesyonelinin önerisinin yerini tutmaz. Doz bilgisi içermez.
Kaynaklar: Angioedema: MedlinePlus Medical Encyclopedia (MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), 2026); Hereditary angioedema: MedlinePlus Genetics (MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), 2026); Lisinopril: MedlinePlus Drug Information (MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), 2026).
Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir
Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.