Kuduz

Nedir

Başta kuduz virüsü olmak üzere lyssavirüslerin neden olduğu, enfekte memelilerin tükürüğüyle bulaşan akut, ilerleyici viral ensefalomiyelittir. Belirtiler ortaya çıktıktan sonra hemen her zaman ölümcüldür, ancak zamanında temas sonrası profilaksi ile tamamen önlenebilir.

Kimleri etkiler

Dünya genelinde yılda on binlerce ölüme neden olur; çoğu Asya ve Afrika'da ve çoğu köpek ısırıklarından kaynaklanır. Latin Amerika'da köpek aşılamasıyla köpek kaynaklı kuduz büyük ölçüde azalmıştır ve insan olgularının ana kaynağı artık yarasalar (özellikle vampir yarasalar) ve yaban hayvanlarıdır. Kolombiya'da kuduz bulaştırabilen hayvanların saldırıları bildirimi zorunlu bir olaydır ve yarasalardan enfekte olmuş kedilerle ilişkili olgular bildirilmiştir.

Nedenler

• Kuduz virüsü, Lyssavirus cinsinden (Rhabdoviridae) mermi biçimli bir RNA virüsü
• Enfekte bir hayvanın ısırması, tırmalaması veya bütünlüğü bozulmuş deri ya da mukozayı yalaması
• Ana kaynaklar: dünya genelinde köpekler; Amerika kıtasında ayrıca yarasalar, kediler, tilkiler, maymunlar ve çiftlik hayvanları
• Çok nadir: organ nakilleri veya mağaralarda ya da laboratuvarlarda aerosoller

Risk faktörleri

• Aşısız köpek veya kedilerin ısırıkları
• Yarasalarla veya yaban hayvanlarıyla temas
• Temas sonrası profilaksiye erişimin sınırlı olduğu kırsal yerleşim
• Meslekler: veteriner hekimler, zoonoz çalışanları, laboratuvar personeli, mağara kaşifleri
• Daha sık ve baş ile yüzden ısırılan çocuklar

Patofizyoloji

Virüs yaradaki kasta çoğalır, asetilkolin reseptörü aracılığıyla periferik sinirlere girer ve retrograd aksonal taşıma ile omuriliğe ve beyne ulaşır. Merkezi sinir sisteminde, özellikle beyin sapı, limbik sistem ve beyincikte yayılır, ardından sinirler boyunca dışa doğru tükürük bezlerine ilerler. Klinik tabloya belirgin yıkımdan çok nöron işlev bozukluğu yol açar; hipokampusun piramidal nöronlarında ve beyinciğin Purkinje hücrelerinde eozinofilik sitoplazmik inklüzyonlar (Negri cisimcikleri) tipiktir.

Sınıflandırma

• Öfkeli (ensefalitik) kuduz, olguların yaklaşık %80'i
• Paralitik kuduz, olguların yaklaşık %20'si, sıklıkla yanlış tanı alır
• DSÖ maruziyet kategorileri: I (dokunma veya besleme, sağlam deri), II (kemirme, kanamasız küçük sıyrıklar), III (deriyi geçen ısırık veya tırmıklar, bütünlüğü bozulmuş deri ya da mukozanın yalanması, her türlü yarasa maruziyeti)

Belirti ve bulgular

• İnkübasyon genellikle 1 ila 3 ay; baş, yüz veya ellerdeki ısırıklarda daha kısa
• Prodrom: ateş, halsizlik ve iyileşmiş yara yerinde ağrı, karıncalanma veya kaşıntı
• Öfkeli form: ajitasyon, halüsinasyonlar, otonom instabilite, hipersalivasyon
• Hidrofobi (içmeye çalışırken ağrılı farenks spazmları) ve aerofobi
• Paralitik form: ısırılan ekstremiteden başlayan, yükselen gevşek güçsüzlük
• Komaya ve kardiyorespiratuvar yetmezlikten ölüme ilerleme

Tanı

Klinik

Maruziyetlerde: profilaksiye karar vermek için yaranın tipini, hayvanın türünü, durumunu ve gözlemlenebilirliğini değerlendirin. Hastalıkta: hayvan maruziyetinden sonra hidrofobiyle birlikte ensefalit veya yükselen paralizi.

Tetkikler

Ante mortem: tükürük, beyin omurilik sıvısı veya ense derisi biyopsisinde (kıl folikülleri) RT-PCR ve aşısız kişilerde serum ya da BOS'ta antikorlar. Post mortem: referans yöntem olan beyin dokusunda direkt floresan antikor testi; histolojide Negri cisimcikleri.

Görüntüleme

MR beyin sapı, hipokampus, hipotalamus ve omurilikte sinyal değişiklikleri gösterebilir, ancak spesifik değildir.

Ayırıcı tanı

• Diğer viral ensefalitler (herpes simpleks, arbovirüsler)
• Guillain-Barré sendromu (paralitik form)
• Tetanoz
• Akut psikoz veya deliryum
• Antikolinerjik veya organofosfat ajanlarla zehirlenme

Tedavinin amacı

Maruziyetten sonra, virüs sinir sistemine ulaşmadan önce hemen yara bakımı ve temas sonrası profilaksi ile hastalığı önlemek. Belirtiler ortaya çıktıktan sonra bakım esas olarak palyatiftir ve konfor ile enfeksiyon kontrolüne odaklanır.

Tedavi

Akut dönem

Yaranın hemen ve iyice sabun ve akan suyla yıkanması, ardından antiseptik uygulanması; primer kapatma genellikle ertelenir; endike olduğunda tetanoz profilaksisi ve antibiyotikler.

Medikal

Maruziyet kategorisine göre temas sonrası profilaksi: bir kür kuduz aşısı, ayrıca aşısız kişilerde ağır (kategori III) maruziyetlerde yaranın içine ve çevresine infiltre edilen kuduz immünoglobulini veya monoklonal antikorlar.

İzlem

Mümkün olduğunda ısıran köpek veya kedinin 10 gün gözlemi, halk sağlığına bildirim ve aşı şemasını tamamlamak için takip.

Akut dönem

Yerleşik kuduzda: sedasyon, analjezi ve solunum desteğiyle yoğun veya palyatif bakım; personel için standart ve temas önlemleri.

Komplikasyonlar

• Komayla seyreden ensefalit
• Beyin sapı ve diyafram tutulumuna bağlı solunum yetmezliği
• Otonom instabilite, aritmiler ve kardiyak arrest
• Semptomatik olguların hemen hepsinde ölüm

Prognoz

Klinik bulgular ortaya çıktıktan sonra neredeyse %100 ölümcüldür; yalnızca birkaç sağ kalan belgelenmiştir ve çoğunda ağır sekel vardır. Maruziyet sonrası doğru ve zamanında profilaksi hemen her zaman etkilidir.

Korunma

• Köpek ve kedilerin toplu aşılanması, maliyet-etkinliği en yüksek önlem
• Yüksek riskli çalışanlar ve gezginler için maruziyet öncesi aşılama
• Isırıkların önlenmesi ve yarasalar ya da yaban hayvanlarıyla temas konusunda eğitim
• Yara bakımına ve temas sonrası profilaksiye hızlı erişim

Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

Neden olan mikroorganizmalar

• Kuduz virüsü

İlgili hastalıklar

• Viral ensefalit (herpes simpleks ensefaliti)
• Tetanoz
• Guillain-Barré sendromu
• Bakteriyel menenjit
• Deliryum

Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.

Kaynaklar: Rabies (World Health Organization (WHO), 2024).

← Tüm hastalıklar

Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir

Gönder

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.