Adrenal kriz
Adrenal kriz, şoka yol açan ani ve hayatı tehdit eden kortizol eksikliğidir. Hemen steroid ve sıvı verilmesini gerektirir.
Nedir
Glukokortikoidlere yanıt veren hipotansiyon veya şokla ortaya çıkan akut, hayatı tehdit eden kortizol (primer hastalıkta ayrıca aldosteron) eksikliği. Adrenal yetmezliğin ilk başvuru şekli olabilir.
Kimleri etkiler
Her yıl bilinen adrenal yetmezliği olan kişilerin anlamlı bir kısmı kriz geçirir ve bazıları bu nedenle ölür. Latin Amerika'da otoimmün nedenlere tüberküloz, parakoksidiyoidomikoz ve histoplazmoz gibi enfeksiyonlar ve uzun süreli glukokortikoid kullanımı eklenir.
Nedenler
- Bilinen adrenal yetmezlikte glukokortikoid dozu artırılmadan geçirilen bir hastalık, cerrahi veya travma
- Uzun süreli glukokortikoidlerin aniden kesilmesi
- Bilateral adrenal kanama (sepsis, özellikle meningokoksik; antikoagülasyon)
- Hipofiz apopleksisi veya ACTH'nin başka bir nedenle ani kaybı
- Primer adrenal yetmezlik: otoimmün (Addison hastalığı), tüberküloz ve diğer enfeksiyonlar
Risk faktörleri
- Primer adrenal yetmezlik
- Uzun süreli veya yüksek dozda glukokortikoid tedavisi
- Ağızdan steroid alımını engelleyen kusma veya ishal
- Hastalık günü kuralları ve acil enjeksiyon konusunda eğitim eksikliği
Patofizyoloji
Kortizol olmadan damar tonusu ve katekolaminlere yanıt bozulur, glukoneogenez azalır. Primer hastalıkta aldosteron eksikliği tuz kaybı ve potasyum retansiyonunu ekler. Sonuç şok, hipoglisemi, hiponatremi ve primer formlarda hiperkalemidir.
Belirti ve bulgular
- Belirgin güçsüzlük ve yorgunluk
- Akut karını taklit edebilen bulantı, kusma ve karın ağrısı
- Baş dönmesi, hipotansiyon ve şok
- Bilinç bulanıklığı veya bilinç düzeyinde azalma
- Ateş ve kronik primer hastalıkta ciltte hiperpigmentasyon
Tanı
- Klinik
- Açıklanamayan her şokta, özellikle bilinen adrenal yetmezlik, steroid kullanımı veya hiperpigmentasyon varsa akla gelir. Tedavi sonuçları beklememelidir.
- Tetkikler
- Tedaviden önce alınan serum kortizolü ve ACTH (düşük kortizol doğrular; yüksek ACTH primer hastalığa işaret eder); sodyum, potasyum, glukoz, kreatinin. Hasta stabil olunca kosintropin uyarı testi yapılır.
- Görüntüleme
- Adrenal kanama, tüberküloz veya metastaz araştırmak için batın BT; santral bir nedenden şüphelenildiğinde hipofiz MR.
Ayırıcı tanı
- Septik şok
- Hipovolemik şok
- Akut karın
- Diyabetik ketoasidoz
- Miksödem koması
Tedavinin amacı
Kortizolü ve dolaşan hacmi derhal yerine koymak, glukoz ve elektrolitleri düzeltmek, tetikleyiciyi tedavi etmek ve yeni krizleri önlemek.
Tedavi
- Akut dönem
- Laboratuvar sonuçları beklenmeden derhal parenteral hidrokortizon.
- Akut dönem
- Hacmi yerine koymak ve hipoglisemiyi düzeltmek için dekstrozla birlikte hızlı intravenöz izotonik salin.
- İzlem
- Kan basıncı, sıvı dengesi, glukoz, sodyum ve potasyum; hemşirelikte odak hızlı damar yolu açılması ve sodyumun aşırı hızlı düzelmesinin izlenmesidir.
- Medikal
- Oral idame glukokortikoide azaltarak geçiş, primer hastalıkta mineralokortikoid replasmanı ve tetikleyicinin (enfeksiyon, tüberküloz) tedavisi.
- Yaşam tarzı
- Hasta eğitimi: steroidleri artırmak için hastalık günü kuralları, acil enjeksiyon kiti ve tıbbi uyarı kartı veya bilekliği.
Komplikasyonlar
- Dirençli şok ve ölüm
- Hipoglisemik beyin hasarı
- Hiperkalemiye bağlı kardiyak aritmiler
- Hiponatremi çok hızlı düzeltilirse osmotik demiyelinizasyon
Prognoz
Hızlı hidrokortizon ve sıvı tedavisiyle iyileşme genellikle hızlıdır. Başlıca ölüm nedeni gecikmedir; eğitim nüksleri azaltır.
Korunma
- Hastalık, cerrahi ve girişimler için hastalık günü kuralları ve stres dozu
- Uzun süreli glukokortikoidlerin kademeli olarak azaltılması
- Acil durum kartı ve kendi kendine enjeksiyon eğitimi
Kendinizi sınayın
Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.
Şüpheli adrenal krizde ilk tedavi nedir?
Test sonuçları beklenmeden derhal parenteral hidrokortizon ve intravenöz salin.
Hangi elektrolit paterni primer adrenal yetmezliği düşündürür?
Aldosteron kaybına bağlı hiperkalemiyle birlikte hiponatremi; hipoglisemi de olabilir.
Kronik steroid kullanan bir hastada adrenal krizin en sık tetikleyicisi nedir?
Akut bir hastalık (çoğu zaman gastrointestinal enfeksiyon) veya steroidlerin dozu artırılmadan ya da azaltılmadan bırakılması.
Hangi enfeksiyon klasik olarak bilateral adrenal kanamaya yol açar?
Meningokoksik sepsis (Waterhouse-Friderichsen sendromu).
Semiyolojide
İlgili hastalıklar
- Adrenal yetmezlik
- Sepsis ve septik şok
- Hipovolemik şok
- Hipoglisemi (insüline bağlı olanlar dahil)
- Hipofiz adenomu
- Tüberküloz
- Miksödem koması
Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.
Kaynaklar: Acute adrenal crisis (MedlinePlus Medical Encyclopedia (U.S. National Library of Medicine), 2025).
Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir
Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.