Eritema nodozum
Eritema nodozum, bir enfeksiyona, ilaca, gebeliğe veya başka bir hastalığa tepki olarak bacak ön yüzünde deri altında hassas, kırmızı şişliklere yol açar.
Nedir
Pannikülitin en sık formu: deri altı yağ dokusunda, genellikle her iki bacak ön yüzünde hassas, kırmızı, sıcak nodüller oluşturan gecikmiş tip aşırı duyarlılık reaksiyonu. Olguların yaklaşık yarısında altta yatan bir tetikleyicinin belirtisidir.
Kimleri etkiler
En sık genç erişkin kadınlarda (20–45 yaş) görülür. Kolombiya ve Latin Amerika'da sarkoidoz ve inflamatuvar bağırsak hastalığının yanı sıra tüberküloz, streptokok enfeksiyonu, lepra (eritema nodozum leprozum) ve histoplazmoz gibi derin mantar enfeksiyonları da düşünülmesi gereken nedenlerdir.
Nedenler
- Pek çok olguda idiyopatik
- Enfeksiyonlar: streptokokal farenjit (çocuklarda en sık), tüberküloz, Yersinia, Salmonella, Campylobacter, histoplazmoz, koksidiyoidomikoz, lepra
- Sarkoidoz (Löfgren sendromu) ve inflamatuvar bağırsak hastalığı (Crohn hastalığı, ülseratif kolit); Behçet hastalığı
- İlaçlar: oral kontraseptifler ve östrojenler, sülfonamidler, penisilinler
- Gebelik; daha seyrek lenfoma ve diğer kanserler
Risk faktörleri
- Kadın cinsiyet ve 20–45 yaş
- Yakın zamanda geçirilmiş boğaz ağrısı veya ishalli hastalık
- Tüberküloza veya endemik mantarlara maruziyet
- Gebelik veya östrojen içeren ilaçlar
Patofizyoloji
Tetikleyici bir antijen, deri altı yağ lobülleri arasındaki septalarda immün komplekslerle birlikte gecikmiş (tip IV) aşırı duyarlılık reaksiyonuna yol açar. Nötrofiller, daha sonra lenfositler ve histiyositler vaskülit olmaksızın septaları infiltre eder (vaskülitsiz septal pannikülit). Zamanla nodüller morluk benzeri renk değişiklikleriyle soluklaşır ve ülser ya da skar bırakmadan iyileşir.
Sınıflandırma
- Akut eritema nodozum (olguların çoğu), haftalar içinde düzelir
- Kronik veya gezici formlar
- Eritema nodozum leprozum (lepromatöz lepradaki tip 2 reaksiyon), ayrı bir antite
Belirti ve bulgular
- Genellikle her iki bacak ön yüzünde, 1–5 cm boyutunda, hassas, sıcak, kırmızı nodüllerin ani çıkışı
- Ülserleşmeyen, görülmekten çok hissedilen nodüller
- Günler içinde morluk gibi kırmızıdan mora, ardından sarı-yeşile dönen renk değişiklikleri (erythema contusiformis)
- Nodüllerden önce veya onlarla birlikte ateş, halsizlik, artralji (özellikle ayak bilekleri)
- Ayak bileklerinde şişlik
- Tetikleyicinin belirtileri: boğaz ağrısı, öksürük, ishal
Tanı
- Klinik
- Hassas, bilateral pretibiyal nodüllere dayanan klinik tanı; öykü yakın zamandaki enfeksiyonlara, ilaçlara, gebeliğe, bağırsak ve akciğer belirtilerine odaklanır.
- Tetkikler
- Tam kan sayımı, ESH veya CRP, boğaz kültürü ve ASO titresi, tüberkülin deri testi veya interferon-gama salınım testi, gebelik testi, ishal varsa dışkı testleri. Atipik olgularda yağ dokusunu içeren derin insizyonel biyopsi: vaskülitsiz septal pannikülit.
- Görüntüleme
- Bilateral hiler lenfadenopati (sarkoidoz) veya tüberküloz açısından her olguda akciğer grafisi.
Ayırıcı tanı
- Eritema induratum (nodüler vaskülit, baldırlarda, ülserleşir, tüberkülozla ilişkili)
- Selülit
- Yüzeyel tromboflebit ve derin ven trombozu
- Kutanöz poliarteritis nodoza ve diğer vaskülitler
- Lupus pannikülit, pankreatik pannikülit, böcek ısırıkları
Tedavinin amacı
Altta yatan nedeni bulup tedavi etmek, nodüller gerilerken ağrıyı ve inflamasyonu gidermek ve tetikleyici herhangi bir ilacı kesmek.
Tedavi
- Konservatif
- Ağrıyı ve şişliği azaltmak için istirahat, bacağı yüksekte tutma ve kompresyon çorapları.
- Medikal
- Ağrı ve inflamasyon için NSAİİ'ler (inflamatuvar bağırsak hastalığı alevlenmelerinde ve gebelikte kaçınılır); inatçı olgularda potasyum iyodür.
- Medikal
- Nedenin tedavisi: streptokok enfeksiyonu için antibiyotikler, antitüberküloz tedavi, sarkoidoz veya İBH yönetimi; oral kontraseptiflerin veya sorumlu ilaçların kesilmesi.
- Medikal
- Ağır olgularda sistemik kortikosteroidler, ancak enfeksiyon, özellikle tüberküloz dışlandıktan sonra.
Komplikasyonlar
- Tetikleyici sürerse tekrarlama
- Altta yatan hastalığın komplikasyonları (tüberküloz, sarkoidoz, İBH)
- Nodüller skar veya atrofi bırakmadan iyileşir
Prognoz
Kendini sınırlar: nodüller genellikle 3–6 hafta içinde skar bırakmadan geriler. Prognoz altta yatan nedene bağlıdır; Löfgren sendromunun prognozu iyidir.
Kendinizi sınayın
Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.
Eritema nodozumun histolojik paterni nedir?
Vaskülitsiz septal pannikülit.
Eritema nodozumlu her hastanın incelemesinde hangi görüntüleme testi yer alır?
Bilateral hiler lenfadenopati (sarkoidoz) veya tüberküloz açısından akciğer grafisi.
Löfgren sendromu nedir?
Eritema nodozum, bilateral hiler lenfadenopati, ateş ve genellikle ayak bileklerinde artritle seyreden akut sarkoidoz; prognozu iyidir.
Çocuklarda eritema nodozumun saptanabilen en sık nedeni nedir?
Streptokokal farenjit.
Eritema nodozum nodülleri ülserleşir veya skar bırakır mı?
Hayır; morluk gibi solarlar ve ülserleşme veya skar olmadan iyileşirler.
İlgili hastalıklar
- Sarkoidoz
- Tüberküloz
- Crohn hastalığı
- Ülseratif kolit
- Streptokokal farenjit
- Behçet hastalığı
- Histoplazmoz
- Lepra (Hansen hastalığı)
- Bacak selüliti
- Derin ven trombozu
Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.
Kaynaklar: Erythema nodosum (MedlinePlus, US National Library of Medicine, 2026).
Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir
Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.