Şarbon

Nedir

Spor oluşturan, Gram-pozitif çomak Bacillus anthracis'in yaptığı zoonotik bir enfeksiyondur. Sporların vücuda giriş yoluna göre deri, inhalasyon, gastrointestinal veya enjeksiyon şarbonuna yol açar. Aynı zamanda tanınmış bir biyoterörizm ajanıdır.

Kimleri etkiler

Çoğunlukla otlayan çiftlik hayvanlarının ve onlarla uğraşan kişilerin (çiftçiler, kasaplar, veteriner hekimler, yün ve deri işçileri) hastalığıdır. İnsan olguları Afrika, Asya ve Latin Amerika'nın bazı bölgelerinde sporadik olarak görülür ve Kolombiya'da nadirdir. Olguların büyük çoğunluğu deri şarbonudur. 2001'de Amerika Birleşik Devletleri'ndeki mektup saldırıları inhalasyon şarbonunu biyoterörizmin model olgusu hâline getirmiştir.

Nedenler

• Bacillus anthracis: toprakta çok dayanıklı sporlar oluşturan aerobik, kapsüllü, Gram-pozitif bir çomak
• Sporların bozulmuş deriden girmesi, solunması, az pişmiş enfekte etle yutulması veya kontamine maddelerle enjekte edilmesi
• Solunum yoluyla kişiden kişiye bulaşmaz

Risk faktörleri

• Hasta veya ölü çiftlik hayvanları, deriler, yün, kıl veya kemik unuyla uğraşmak
• Aniden ölen hayvanların az pişmiş etini yemek
• Mikroorganizmayla laboratuvar çalışması
• Kontamine madde enjekte etmek
• Kasıtlı salınım (biyoterörizm)

Patofizyoloji

Sporlar makrofajlar içinde çimlenir ve bakteriler çoğalır. Antifagositik kapsül (polisakkaritten değil, poli-D-glutamattan yapılmıştır) öldürülmekten kaçmalarını sağlar. Toksinin üç bileşeni birlikte etki eder: koruyucu antijen diğerlerini hücrelere taşır, ödem faktörü cAMP'yi artırarak yoğun şişliğe yol açar ve letal faktör hücre içi sinyal iletimini bozarak makrofajları öldürür. İnhalasyon hastalığında makrofajlar sporları mediastinal lenf düğümlerine taşır; burada hemorajik, nekrotizan lenfadenit ve mediastinit gelişir, ardından bakteriyemi, şok ve sıklıkla menenjit gelir.

Sınıflandırma

• Deri: en sık ve en az ölümcül form
• İnhalasyon: en ölümcül form
• Gastrointestinal: orofaringeal veya intestinal
• Enjeksiyon: enjeksiyonla madde kullananlarda derin yumuşak doku enfeksiyonu
• Her formun sistemik komplikasyonları: sepsis ve hemorajik menenjit

Belirti ve bulgular

• Deri: veziküle, ardından çevresinde belirgin ödem bulunan siyah eskarlı ağrısız bir ülsere dönüşen kaşıntılı papül; genellikle eller, kollar, yüz veya boyunda
• Deri lezyonuyla birlikte bölgesel lenf düğümü şişliği
• İnhalasyon: ateş, terleme, öksürük ve göğüste rahatsızlıkla grip benzeri başlangıç, ardından ani nefes darlığı, hipoksi ve şok
• Gastrointestinal: bulantı, kusma (kanlı olabilir), karın ağrısı, kanlı ishal ve karında şişlik
• Orofaringeal form: boğaz ağrısı, ağrılı yutma ve boyunda şişlik
• Menenjit geliştiğinde şiddetli baş ağrısı, konfüzyon veya ense sertliği

Tanı

Klinik

Hayvanlara veya hayvansal ürünlere maruz kalmış birinde ödemle birlikte ağrısız siyah eskar ya da şokla seyreden hızlı ilerleyen pnömoni varlığında düşünülür. Olgu derhal halk sağlığına bildirilir ve örnek tehlikeli bir patojen içerebileceğinden laboratuvar uyarılır.

Tetkikler

Deri lezyonu, kan, plevra sıvısı, beyin omurilik sıvısı veya balgamın Gram boyaması ve kültürü (zincirler hâlinde büyük Gram-pozitif çomaklar); tedaviyi geciktirmeyecekse antibiyotik öncesinde alınır; PCR; kanda letal faktör toksininin saptanması. Sistemik hastalıkta menenjit araştırmak için lomber ponksiyon.

Görüntüleme

İnhalasyon hastalığında akciğer grafisi veya BT: büyümüş hemorajik lenf düğümlerine bağlı mediastinal genişleme ve plevral efüzyonlar; başlangıçta pnömoni genellikle azdır.

Ayırıcı tanı

• Örümcek ısırığı veya nekrozlu diğer deri ülserleri
• Kutanöz leishmaniasis ve ektima
• Toplum kaynaklı pnömoni ve ağır grip
• Veba ve tularemi
• Diğer nedenlere bağlı bakteriyel menenjit

Tedavinin amacı

Etkili antibiyotiklere hemen başlamak, sistemik hastalıkta toksini nötralize etmek, solunum ve dolaşımı desteklemek ve maruz kalan temaslıları profilaksiyle korumak.

Tedavi

Medikal

Komplike olmayan deri şarbonu: oral antibiyotikler (siprofloksasin gibi bir florokinolon veya doksisiklin). Eskarın cerrahi debridmanından kaçınılır.

Akut dönem

Sistemik, inhalasyon, gastrointestinal veya meningeal hastalık: kombine intravenöz antibiyotiklerle (bir bakterisidal ilaç artı bir protein sentezi inhibitörü) hastane bakımı; menenjit dışlanamıyorsa kan-beyin bariyerini geçen ajanlar kullanılır.

Akut dönem

Ağır sistemik hastalıkta antibiyotiklere eklenen şarbon antitoksini (monoklonal antikorlar veya immünoglobulin); şokta yoğun destek.

Girişim

Plevral efüzyonların drenajı, mekanik ventilasyon ve ödem hava yolunu tehdit ettiğinde hava yolu kontrolü.

İzlem

Kişiden kişiye bulaş olmadığından standart önlemler yeterlidir; akıntılı deri lezyonlarında temas önlemleri. Aerosol hâlindeki sporlara maruz kalan kişilere uzun süreli antibiyotik profilaksisi ve aşı uygulanır.

Komplikasyonlar

• Sepsis ve septik şok
• Hemorajik menenjit
• Hemorajik mediastinit ve büyük plevral efüzyonlar
• Boyun ödemine bağlı hava yolu basısı
• Bağırsak kanaması, perforasyon ve asit

Prognoz

Tedavi edilen deri şarbonu neredeyse hiç ölümcül değildir; tedavi edilmeyen olgularda ise ölüm oranı yaklaşık beşte bire kadar çıkabilir. İnhalasyon şarbonu tedavisiz neredeyse her zaman ölümcüldür ve yoğun bakımla bile hastaların yaklaşık yarısı hayatta kalır. Menenjitin prognozu çok kötüdür.

Korunma

• Çiftlik hayvanlarının aşılanması ve aniden ölen hayvanların leşi açılmadan güvenli şekilde imha edilmesi
• Hasta veya ölü hayvanların etini yememek
• Hayvansal ürünlerle çalışan işçiler için koruyucu ekipman
• Yüksek riskli işçiler için ve aerosol maruziyetinden sonra antibiyotiklerle birlikte aşı

Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

Neden olan mikroorganizmalar

• Bacillus anthracis

İlgili hastalıklar

• Toplum kökenli pnömoni
• Sepsis ve septik şok
• Bakteriyel menenjit
• Bacak selüliti
• Nekrotizan yumuşak doku enfeksiyonu (nekrotizan fasiit, gazlı gangren)
• İnfluenza (grip)

Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.

Kaynaklar: About Anthrax | Anthrax | CDC (Centers for Disease Control and Prevention, 2024); Clinical Overview of Anthrax | Anthrax | CDC (Centers for Disease Control and Prevention, 2024); Anthrax: MedlinePlus Medical Encyclopedia (MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), 2024).

← Tüm hastalıklar

Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir

Gönder

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.