Toksidromlar

Beş klasik zehirlenme tablosu (kolinerjik, antikolinerjik, sempatomimetik, opioid, sedatif) ve bunları birbirinden ayıran ipuçları.

Güncellendi 2 Kas 2026

Toksidrom, kesin madde bilinmeden önce bile bir toksin grubuna işaret eden bulgular kümesidir. Pupiller, deri, ateş, kalp hızı, bağırsak sesleri ve mental durum, başlıca tabloları yatak başında tanımak ve doğru tedaviye başlamak için yeterlidir.

Temel noktalar

Kolinerjik (organofosfatlar, karbamatlar): küçük pupiller, ıslak hasta (sekresyonlar, terleme, ishal), bradikardi, güçsüzlük; atropin ve pralidoksim ile tedavi edilir.
Antikolinerjik (antihistaminikler, trisiklikler, atropin benzeri ilaçlar): dilate pupiller, sıcak, kuru ve kırmızı deri, idrar retansiyonu, sessiz bağırsak, deliryum.
Sempatomimetik (kokain, amfetaminler): dilate pupiller, ajitasyon, taşikardi, hipertansiyon, hipertermi; antikolinerjik tablodan farklı olarak deri terlidir.
Opioid: topluiğne başı pupiller, bilinç kaybı ve yavaş solunum; nalokson bu tabloyu geri çevirir.
Sedatif-hipnotik (benzodiazepinler, alkol, barbitüratlar): pupiller ve yaşam bulguları oldukça normalken bilinç baskılanması; özellikle birlikte alındığında tehlikelidir.

Kolinerjik

Asetilkolinesteraz bloke edildiğinde asetilkolin birikir; bunu başlıca organofosfat ve karbamat insektisitler yapar ve bunlar pestisitlerin yaygın kullanıldığı yerlerde önemli zehirlenme nedenleridir. Muskarinik bulgular salivasyon, gözyaşı artışı, bronkore, bronkospazm, terleme, kusma, ishal, idrar yapma, miyozis ve bradikardidir; nikotinik bulgular ise fasikülasyonlar ve solunumu durdurabilen güçsüzlüktür. Atropin hava yollarını kurutur ve kalp hızını destekler; pralidoksim enzimi yeniden aktive edebilir.

Antikolinerjik (antimuskarinik)

Muskarinik reseptörlerin bloke edilmesi tam tersi bir tablo oluşturur: dilate pupiller, bulanık görme, ağız kuruluğu, sıcak, kuru, kızarık deri, ateş, taşikardi, idrar retansiyonu, azalmış bağırsak sesleri ve halüsinasyonlarla ajite deliryum. Birçok ilaç buna yol açar: birinci kuşak antihistaminikler, trisiklik antidepresanlar, antispazmodikler, bazı antipsikotikler ve atropinin kendisi. Tedavi esas olarak destekleyicidir; seçilmiş olgularda fizostigmin santral ve periferik etkileri geri çevirir, bu sırada atropin el altında tutulur.

Sempatomimetik

Kokain ve amfetaminler noradrenalin, dopamin ve serotonini serbestleştirir veya geri alımlarını bloke eder. Hastalar ajite, hipertansif ve taşikardiktir; pupiller dilatedir ve terleme vardır; hipertermi, nöbetler, aritmiler, inme, miyokard enfarktüsü ve rabdomiyoliz gelişebilir. Terleme, bu tabloyu antikolinerjik zehirlenmeden ayıran yatak başı ipucudur. Ajitasyonda ilk adım benzodiazepinlerdir.

Opioid ve sedatif-hipnotik

Opioidler topluiğne başı pupiller, bilinç kaybı ve solunum depresyonu üçlüsüne yol açar; nalokson bunu geri çevirir, ancak etkisi uzun etkili bir opioidinkinden önce geçebilir, bu yüzden hasta izlenir. Sedatif-hipnotikler bilinci daha az özgül bulguyla baskılar; opioidler veya alkolle birlikte alındığında ölümcül aşırı doz riski belirgin şekilde artar.

Akılda tutulması gereken benzer tablolar

Serotonin sendromu (serotonerjik ilaçların birlikte kullanımı): ajitasyon, tremor, klonus, hiperrefleksi, terleme, ateş.
Nöroleptik malign sendrom (antipsikotikler): kurşun boru rijiditesi, yüksek ateş, otonom instabilite.
Hipoglisemi, kafa travması, enfeksiyon ve yoksunluk durumları herhangi bir toksidromu taklit edebilir.

Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

Bir hastada dilate pupiller, taşikardi ve ateş var. Sempatomimetik zehirlenmeyi antikolinerjik zehirlenmeden ayırmaya yardımcı olan tek bulgu hangisidir?

Deri: sempatomimetik zehirlenmede terli, antikolinerjik zehirlenmede sıcak ve kurudur.

Hangi toksidrom miyozis, yoğun sekresyonlar, bradikardi ve fasikülasyonlara yol açar ve antidot ikilisi nedir?

Kolinerjik toksidrom (örn. organofosfatlar); atropin ve pralidoksim.

Opioid aşırı doz üçlüsü nedir?

Topluiğne başı pupiller, bilinç kaybı ve solunum depresyonu.

Nalokson sonrası hasta uyansa bile neden izlenir?

Naloksonun etkisi opioidinkinden önce geçebilir; bu nedenle solunum yeniden yavaşlayabilir.

İlişkili gruplar

Örnek ilaçlar

← Tüm farmakoloji

İlaçların nasıl etki ettiğine dair eğitim amaçlı içeriktir; reçete rehberi değildir ve bir sağlık profesyonelinin önerisinin yerini tutmaz. Doz bilgisi içermez.

Kaynaklar: DailyMed - ATROPINE SULFATE injection, solution (DailyMed (U.S. National Library of Medicine), 2026); DailyMed - PHYSOSTIGMINE SALICYLATE injection (DailyMed (U.S. National Library of Medicine), 2026); DailyMed - AMPHETAMINE SULFATE tablet (DailyMed (U.S. National Library of Medicine), 2026); Opioid overdose (World Health Organization, 2026).

Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.