Durgical
TR
Uygulama

Ekzokrin pankreas yetmezliği

Pankreas yeterli sindirim enzimi üretemediğinde yağ sindirilmeden geçer: yağlı dışkı, kilo kaybı ve A, D, E ve K vitamini eksikliği.

Güncellendi

Nedir

Duodenumdaki pankreas enzim aktivitesinin besinleri normal sindirmeye yetmeyecek kadar az olması; özellikle lipaz yetersizliği. Önce yağ, sonra protein kötü sindirilir ve yağda çözünen vitaminler sindirilmemiş yağla birlikte kaybedilir. Belirgin belirtiler genellikle enzim üretiminin yaklaşık %90'ı kaybedildiğinde ortaya çıkar.

Kimleri etkiler

Genel popülasyondaki sıklığı bilinmemekle birlikte pankreas hastalığında yaygındır: kronik pankreatit (%30–90; hastalık süresiyle artar), kistik fibrozis (%80–90), pankreatikoduodenektomi sonrası (yaklaşık %80–95) ve pankreas başı tümörleri (%60–90). Pankreas dışında da görülür: tip 1 ve tip 2 diyabet, gastrektomi sonrası, tedavi edilmemiş çölyak hastalığı ve ileri yaş. Belirtiler belirsiz olduğu için yeterince tanınmaz.

Nedenler

  • Pankreas dokusu kaybı: kronik pankreatit (alkol, sigara, kalıtsal formlar), ağır nekrotizan akut pankreatit, kistik fibrozis, otoimmün pankreatit ve Shwachman-Diamond sendromu
  • Ana pankreas kanalının tıkanması: pankreas başı kanseri veya başka bir tümör
  • Cerrahi: pankreatikoduodenektomi (Whipple ameliyatı) veya distal pankreatektomi doku çıkarır; gastrektomi ve diğer üst gastrointestinal ameliyatlar besin ile enzimlerin yanlış zamanda buluşmasına yol açar
  • Tip 1 ve tip 2 diyabet: insülinin asiner hücreler üzerindeki trofik etkisinin kaybı ve mikrovasküler hasar bezi küçültür; pankreas hastalığına ikincil diyabet (tip 3c) başlı başına bir ipucudur
  • Diğer: tedavi edilmemiş çölyak hastalığı, inflamatuvar bağırsak hastalığı, somatostatin analogları ve ileri yaş

Risk faktörleri

  • Kalsifikasyon veya kanal tıkanıklığı bulunan, özellikle alkole bağlı, uzun süreli kronik pankreatit
  • Sigara ve alkol kullanımı
  • Ağır CFTR varyantlarıyla kistik fibrozis
  • Pankreas cerrahisi, özellikle pankreatikoduodenektomi
  • Kötü kontrollü veya insülin gerektiren uzun süreli diyabet

Patofizyoloji

Asiner hücreler kaybolur, kanal tıkanır ya da besin ile enzimler artık doğru zamanda buluşmaz → duodenuma ulaşan lipaz normalin yaklaşık onda birine düşer → trigliseritler bağırsağın emebileceği yağ asitlerine ve monogliseritlere ayrışmaz → yağ dışkıda kalır (steatore) ve yağda çözünen A, D, E ve K vitaminlerini de beraberinde götürür → protein sindirimi de azalır; kilo, kas ve kemik kaybedilir → daha az bikarbonat duodenumu daha asidik yapar ve bu da lipazı daha fazla inaktive eder.

Sınıflandırma

  • Pankreatik nedenler (doku kaybı veya tıkalı kanal) ve bezin normal olabildiği pankreas dışı nedenler (gastrektomi, çölyak hastalığı, diyabet)
  • Hafif, orta ve ağır: dışkı elastazı orta ve ağır hastalıkta güvenilirdir, hafif hastalığı ise sıklıkla atlar

Belirti ve bulgular

  • Soluk, hacimli, yağlı, kötü kokulu, suyun üstünde yüzen veya sifonla zor giden dışkı
  • Şişkinlik, gaz, karın rahatsızlığı ve ishal
  • Yemek yemeye rağmen kilo kaybı; kistik fibrozisli çocuklarda büyüme geriliği
  • Yağda çözünen vitamin eksikliği: gece körlüğü (A vitamini), kemik ağrısı, osteomalazi ve kırıklar (D vitamini), nöropati ve ataksi (E vitamini), kolay morarma ve yüksek INR (K vitamini)
  • Hafif hastalıkta steatore olmayabilir; yalnızca düşük vitamin düzeyleri, kilo kaybı veya düşük kemik yoğunluğu görülebilir

Tanı

Klinik
Yatkınlık yaratan bir durumu (kronik pankreatit, kistik fibrozis, pankreas cerrahisi veya kanseri, uzun süreli diyabet) olan ve steatore, kilo kaybı ya da açıklanamayan bir beslenme eksikliği bulunan herkeste düşünülür. Belirtiler çölyak hastalığı, safra asidi ishali ve ince bağırsakta bakteri aşırı çoğalmasıyla örtüştüğünden tanı, risk ile birlikte destekleyici bir teste ve enzim tedavisine yanıta dayanır.
Tetkikler
Şekilli veya yarı şekilli dışkıda dışkı elastazı: 200 µg/g üzeri normal, 100–200 µg/g belirsiz, 100 µg/g altı EPY'yi destekler. Orta ve ağır EPY'de güvenilirdir ancak hafif hastalığı atlar; sulu dışkı onu seyreltir ve yalancı düşük değer verir; ayrıca ileri yaşta, kronik böbrek hastalığında ve diyabette daha düşüktür. Test yalnızca insan enzimini saptar, bu nedenle hasta domuz kaynaklı enzim replasmanı alırken ölçülebilir. 72 saatlik dışkı yağı testi (normalde diyetteki yağın en az %93'ü emilir) referans testtir ancak nadiren pratiktir. Beslenme değerlendirmesi: A, D ve E vitaminleri, K vitamini için INR, albümin, prealbümin, retinol bağlayıcı protein, B12 vitamini, folat ve HbA1c.
Görüntüleme
Yeni steatore veya kilo kaybı olan bir erişkinde kronik pankreatiti (kalsifikasyonlar, kanal değişiklikleri) veya bir tümörü göstermek için pankreasın BT'si ya da MRCP ile MR'ı; şüphe sürerse endoskopik ultrasonografi; kemik yoğunluğu için DXA.

Ayırıcı tanı

Tedavinin amacı

Hastanın normal beslenebilmesi için sindirimi düzeltmek, steatoreyi durdurmak, kilo kazanmasını sağlamak ve vitamin ile kemik eksikliklerini gidermek; bu sırada nedeni tedavi etmek.

Tedavi

Medikal
İlke olarak pankreas enzim replasman tedavisi: domuz kaynaklı pankreas enzimleri içeren enterik kaplı kapsüller her öğün ve ara öğünle birlikte, öğün boyunca dağıtılarak alınır; böylece enzimler ve besin mideyi birlikte terk eder. Miktar lipaz içeriğine dayanır, kılavuzla belirlenir ve belirtilere, kiloya ve dışkıya göre ayarlanır.
Medikal
Yetersiz yanıt: önce tedavi uyumu ve alım zamanı kontrol edilir, sonra enzimler kılavuza göre ayarlanır, lipazı asitten korumak için asit baskılama (proton pompası inhibitörü) eklenir ve bakteri aşırı çoğalması, çölyak hastalığı veya giardiyazis gibi başka bir neden aranır.
Yaşam tarzı
Beslenme: yağ kısıtlaması olmadan normal, sağlıklı bir diyet, çünkü yağı azaltmak hastayı enerjiden ve yağda çözünen vitaminlerden yoksun bırakır; daha küçük ve sık öğünler yardımcı olabilir; diyetisyen değerlendirmesi.
Yaşam tarzı
Sigara ve alkolün tamamen bırakılması; bu aynı zamanda kronik pankreatiti yavaşlatır.
Medikal
Ölçülen düzeylere göre A, D, E ve K vitaminlerinin yerine konması, düşük kemik yoğunluğunun tedavisi ve pankreas hastalığına ikincil diyabetin yönetimi.
İzlem
Kilo, dışkı düzeni, vitamin düzeyleri ve kemik yoğunluğunun zaman içinde izlenmesi.

Komplikasyonlar

  • Malnütrisyon ve kas kaybı (sarkopeni)
  • Osteopeni, osteoporoz ve kırıklar
  • Yağda çözünen vitamin eksiklikleri (gece körlüğü, nöropati, kanama)
  • Kistik fibrozisli çocuklarda büyüme geriliği
  • Kronik pankreatitte kanser, enfeksiyonlar ve kardiyovasküler olaylar nedeniyle daha yüksek mortalite

Prognoz

Yeterli ve doğru alınan enzim replasmanıyla hastaların çoğunda steatore düzelir ve kilo geri kazanılır; uzun dönem gidişi altta yatan hastalık (kronik pankreatit, kistik fibrozis, kanser) belirler. Tedavi edilmezse malnütrisyona ve kemik hastalığına yol açar.

Korunma

  • Kronik pankreatiti yavaşlatmak için alkol ve sigarayı bırakmak
  • Risk altındaki kişilerde EPY ve beslenme eksikliklerini araştırmak: kronik pankreatit, kistik fibrozis, pankreas cerrahisi veya kanseri ve sindirim belirtileri olan uzun süreli diyabet
  • Kistik fibrozisin erken tanısı, bebeklikten itibaren enzim replasmanına olanak tanır ve büyümeyi korur

Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

Ekzokrin pankreas yetmezliğinde neden ilk kaybedilen besin yağdır ve onunla birlikte hangi vitaminler kaybedilir?

Yağ sindirimi en çok pankreas lipazına bağlıdır; lipaz ilk azalan enzimdir ve asitle de inaktive olur. Yağda çözünen A, D, E ve K vitaminleri sindirilmemiş yağla birlikte kaybedilir.

Alkole bağlı kronik pankreatiti olan 55 yaşında bir hastada yağlı dışkı ve kilo kaybı var. Şekilli dışkıda dışkı elastazı 60 µg/g. Bu ne anlama gelir ve ilk tedavi nedir?

100 µg/g altı orta-ağır EPY'yi destekler. Her öğün ve ara öğünde enzim, yağ kısıtlaması olmayan normal diyet, alkol ve sigaranın bırakılması ve yağda çözünen vitaminler ile kemik yoğunluğunun kontrolüyle tedavi edilir.

Akut sulu ishali olan bir hastada dışkı elastazı düşük. EPY kesinleşmiş midir?

Hayır. Sulu dışkı dışkı elastazını seyreltir ve yalancı düşük sonuç verir. İshal geçtikten sonra test şekilli veya yarı şekilli dışkıda tekrarlanır.

EPY'li bir hastada enzimlere rağmen steatore sürüyor. Neleri, hangi sırayla kontrol edersiniz?

Önce kapsüllerin her öğün ve ara öğünle, öğün boyunca dağıtılarak alınıp alınmadığını; sonra kılavuza dayalı ayarlama ile lipazı korumak için asit baskılamayı; ardından bakteri aşırı çoğalması, çölyak hastalığı veya giardiyazis gibi başka bir nedeni.

Bilinen pankreas hastalığı olmayan yaşlı bir erişkinde yeni başlayan steatore neden pankreas görüntülemesi gerektirir?

Pankreas başındaki bir tümör ana kanalı tıkayıp EPY'ye neden olabilir; bu nedenle kanseri veya fark edilmemiş kronik pankreatiti aramak için BT ya da MR yapılır.

İlgili hastalıklar

Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.

Kaynaklar: Exocrine pancreatic insufficiency: prevalence, diagnosis, and management (Clinical and Experimental Gastroenterology (PubMed Central), 2019); Update on the diagnosis and management of exocrine pancreatic insufficiency (F1000Research (PubMed Central), 2019); Pancreatic Enzyme Replacement Therapy: A Concise Review (JOP. Journal of the Pancreas (PubMed Central), 2019).

← Tüm hastalıklar

Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.