Uterus rüptürü
Uterus rüptürü, gebeliğin sonunda veya doğumda rahim duvarının, çoğu zaman eski bir sezaryen izinde yırtılmasıdır. Hayatı tehdit eden bir acil durumdur.
Nedir
Gebelik veya doğum eylemi sırasında uterus duvarının seroza dahil tüm kat yırtılması; genellikle önceki bir sezaryen veya başka bir uterus skarı yerinde olur. Serozanın sağlam kaldığı skar ayrılmasından (dehisans) farklıdır.
Kimleri etkiler
Skarsız uterusu olan kadınlarda nadirdir. Olguların çoğu önceden sezaryen geçirmiş ve vajinal doğum deneyen kadınlarda görülür; bu kadınlarda risk düşük ama gerçektir ve klasik (vertikal) uterus kesisinden sonra daha yüksektir. Kaynakların kısıtlı olduğu ortamlarda ihmal edilmiş obstrüktif doğum eylemi skarsız uteruslarda önemli bir neden olmayı sürdürür.
Nedenler
- Önceki uterus skarı: sezaryen (özellikle klasik veya T kesi), kaviteye giren miyomektomi
- Skarsız uterusta obstrüktif doğum eylemi
- Aşırı uterus uyarımı (skarlı uterusta oksitosin, prostaglandinler)
- Travma, internal versiyon, zorlayıcı fundal bası
- Miyometriyuma invaze olan plasenta akreta spektrumu
Risk faktörleri
- Önceki klasik veya T şeklinde sezaryen kesisi
- Sezaryen sonrası doğum denemesi, özellikle indüksiyonla
- Son sezaryenden bu yana kısa süre geçmiş olması
- Grand multiparite
- Aşırı gerilme: çoğul gebelik, polihidramniyos, makrozomi
- Uterus anomalileri
Patofizyoloji
Uterus duvarının en zayıf noktası, genellikle alt segmentteki bir skar, kasılmaların veya obstrüksiyonun gerilimi altında açılır. Uterin arter dalları dahil miyometriyumdaki damarlar periton boşluğuna veya ligamentum latum içine kanar; fetüs ve plasenta karın boşluğuna çıkabilir ve plasentadaki gaz değişimi aniden kesilir.
Sınıflandırma
- Tam rüptür: tüm katlar yırtılır, uterus kavitesi periton boşluğuna açılır
- İnkomplet rüptür veya dehisans: seroza (visseral periton) sağlamdır
- Skarlı ve skarsız uterus
Belirti ve bulgular
- Ani anormal fetal kalp hızı, çoğunlukla uzamış bradikardi (en sık bulgu)
- Sürekli karın ağrısı, bazen yırtılma hissi; ağrı epidurale rağmen sürebilir
- Vajinal muayenede fetal baş seviyesinin kaybı
- Vajinal kanama (büyük iç kanamaya rağmen az olabilir)
- Kasılmaların durması; fetal kısımların karın duvarından kolayca ele gelmesi
- Hipovolemi bulguları: taşikardi, hipotansiyon, omuz ucu ağrısı
Tanı
- Klinik
- Risk altındaki bir kadında fetal kalp hızı değişiklikleriyle birlikte karın ağrısı, kanama ve baş seviyesinin kaybından klinik olarak şüphelenilir; laparotomide doğrulanır. Tanı cerrahiyi geciktirmemelidir.
- Tetkikler
- Masif transfüzyon için kan sayımı, çapraz karşılaştırma ve koagülasyon testleri; sürekli fetal izlem.
- Görüntüleme
- Akut durumda genellikle yapılmaz; kadın stabilse ultrasonografi serbest sıvıyı veya uterus dışındaki fetüsü gösterebilir.
Ayırıcı tanı
- Dekolman plasenta
- Göbek kordonu sarkması
- Diğer hemoperitoneum nedenleri (karaciğer rüptürü, splenik arter anevrizması)
- Amniyon sıvısı embolisi
- Uterus inversiyonu (doğumdan sonra)
Tedavinin amacı
Bebeği hemen doğurtmak, kanamayı durdurmak, dolaşan kan hacmini yerine koymak ve uterusu onarmak veya çıkarmak.
Tedavi
- Akut dönem
- Obstetrik kanama protokolünü başlatın: geniş çaplı damar yolu, kristaloidler, kan ürünleri ve koagülopatinin düzeltilmesi.
- Cerrahi
- Bebeğin doğurtulmasıyla birlikte acil laparotomi; uygulanabiliyorsa ve kanama kontrol altındaysa yırtığın onarımı.
- Cerrahi
- Yırtık genişse, onarılamıyorsa veya kanama sürüyorsa histerektomi; tutulmuşsa mesane onarımı.
- İzlem
- Hemşirelik: sezaryen sonrası doğum eyleminde sürekli fetal kalp izlemi, annenin yaşam bulguları, idrar çıkışı ve kan kaybı; ameliyattan sonra yoğun bakım.
Komplikasyonlar
- Masif kanama, hipovolemik şok ve anne ölümü
- Histerektomi ve doğurganlık kaybı
- Mesane yaralanması
- Fetal hipoksik-iskemik hasar veya ölüm
- Yaygın damar içi pıhtılaşma
Prognoz
Hastanede hızlı cerrahi ve transfüzyonla anne sağkalımı yüksektir, ancak doğum gecikirse fetal ölüm veya beyin hasarı sıktır. Onarımdan sonra sonraki gebeliklerde yineleme riski yüksektir ve doğum planlı sezaryenle yapılır.
Korunma
- Sezaryen sonrası doğum denemesi için dikkatli seçim ve izlem
- Uterus skarı olan kadınlarda indüksiyon için prostaglandinlerden kaçının
- Klasik kesiden sonra doğum eyleminden kaçının
- Obstrüktif doğum eylemini erken saptamak için partogram kullanımı
Kendinizi sınayın
Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.
Doğum eyleminde uterus rüptürünün en sık ilk bulgusu nedir?
Anormal fetal kalp hızı paterni; tipik olarak ani, uzamış bradikardi.
Uterus rüptürünün başlıca risk faktörü nedir?
Önceki uterus skarı, özellikle klasik (vertikal) sezaryen kesisi.
Vajinal muayenede hangi bulgu rüptürü düşündürür?
Fetal baş seviyesinin kaybı (önde gelen kısım yukarı geri çekilir).
Önceden sezaryen geçirmiş kadınlarda hangi indüksiyon ajanlarından kaçınılır?
Uterus rüptürü riskini artırdıkları için prostaglandinlerden.
Uterus rüptürünün tedavisi nedir?
Doğumla birlikte acil laparotomi, kanama kontrolü ve onarım veya histerektomi.
İlgili hastalıklar
- Doğum eylemi distosisi (doğumun durması, sefalopelvik uyumsuzluk)
- Plasenta akreta spektrumu
- Plasenta dekolmanı (ablasyo plasenta)
- Doğum sonu kanama (postpartum hemoraji)
- Uterus miyomları (leiomiyomlar)
- İntrapartum fetal tehlike (güven vermeyen fetal durum)
- Çoğul gebelik ve ikizden ikize transfüzyon sendromu
Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.
Kaynaklar: Uterine Rupture (MSD Manual Professional Edition, 2024); Fetal Monitoring During Labor and Delivery (MSD Manual Professional Edition, 2024).
Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir
Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.