Kabızlık ve fekal impaksiyon

Nedir

Kabızlık; seyrek (haftada üçten az), sert veya zor dışkılama ya da tam boşalamama hissi anlamına gelir. Fekal impaksiyon, genellikle rektumda bulunan, çıkarılamayan büyük ve sert bir dışkı kitlesidir; tipik olarak uzun süreli kabızlık sonrasında gelişir.

Kimleri etkiler

Dünya genelinde en sık sindirim şikâyetlerinden biridir; kadınlarda, yaşlı erişkinlerde ve lif alımı düşük kişilerde daha sıktır. Fekal impaksiyon bakımevlerinde, hastanede yatan hastalarda, opioid kullananlarda ve nörolojik hastalığı ya da hareketsizliği olanlarda sıktır.

Nedenler

• Fonksiyonel (primer) kabızlık: yavaş kolon transiti veya pelvik taban dissinerjisi
• Düşük lif ve sıvı alımı, hareketsizlik, dışkılama hissini görmezden gelmek
• İlaçlar: opioidler, antikolinerjikler, demir, kalsiyum kanal blokerleri, alüminyum veya kalsiyum içeren antasitler, bazı antidepresanlar
• Metabolik ve endokrin: hipotiroidi, hiperkalsemi, hipokalemi, diyabet, gebelik
• Nörolojik: Parkinson hastalığı, omurilik yaralanması, multipl skleroz, demans
• Yapısal: kolorektal kanser, darlıklar, anal fissür; Hirschsprung hastalığı ve Chagas megakolonu

Risk faktörleri

• İleri yaş ve kısıtlı hareketlilik ya da yatak istirahati
• Opioid veya kabızlık yapan diğer ilaçlar
• Dehidratasyon ve lif açısından fakir beslenme
• Bilişsel bozukluk veya tuvalete ulaşamama
• Nörolojik hastalık ve omurilik yaralanması

Patofizyoloji

Dışkı kolonda ne kadar uzun kalırsa o kadar çok su emilir ve dışkı o kadar sertleşir. Yavaş transit, zayıf itici güç veya ıkınma sırasında puborektal kasın ve anal sfinkterlerin gevşeyememesi boşalmayı geciktirir. Rektum kronik olarak gerildiğinde duyarlılığı azalır ve dışkı birikerek impaksiyon oluşturur. Yukarıdan gelen sıvı dışkı kitlenin çevresinden sızabilir (taşma ishali).

Sınıflandırma

• Primer (fonksiyonel): normal transitli, yavaş transitli ve defekasyon (pelvik taban) bozuklukları
• Sekonder: ilaç, metabolik, nörolojik veya yapısal nedenler
• Opioid kaynaklı kabızlık
• Fekal impaksiyon (genellikle rektal, bazen sigmoid)

Belirti ve bulgular

• Seyrek, sert veya topak topak dışkı ve ıkınma
• Tam boşalamama veya anorektal tıkanma hissi
• Karında şişkinlik ve rahatsızlık
• İmpaksiyon: rektumda dolgunluk, kramplar, küçük yarı şekilli dışkılar veya paradoks sulu sızıntı
• İmpaksiyonu olan yaşlı erişkinler konfüzyon, idrar retansiyonu, inkontinans veya iştahsızlıkla başvurabilir

Tanı

Klinik

Dışkılama sıklığı ve dışkı şekli (Bristol dışkı skalası), ıkınma, beslenme, sıvı alımı, hareketlilik ve ilaçlara ilişkin öykü; fonksiyonel kabızlığı Roma IV kriterleri tanımlar. Karın muayenesi ve parmakla rektal muayene; fekal impaksiyonda rektal muayenede sert bir kitle bulunur.

Tetkikler

Sekonder bir neden düşünüldüğünde tam kan sayımı, glukoz, kalsiyum, potasyum ve tiroid fonksiyonu. Alarm bulguları varsa veya yaşa uygun tarama için kolonoskopi. Dirençli olgularda anorektal manometri ve kolon transit çalışmaları.

Görüntüleme

Direkt karın grafisi kolonun daha yukarı bölümlerinde dışkı yüklenmesini veya impaksiyonu gösterebilir ve obstrüksiyonu dışlar; obstrüksiyon veya kitle düşünülüyorsa BT.

Ayırıcı tanı

• Kabızlıkla seyreden irritabl bağırsak sendromu
• Kolorektal kanser veya darlık
• Kalın bağırsak obstrüksiyonu veya psödo-obstrüksiyon
• Hipotiroidi veya hiperkalsemi
• Hirschsprung hastalığı veya Chagas megakolonu

Tedavinin amacı

Düzenli ve rahat dışkılamayı yeniden sağlamak, varsa impaksiyonu güvenle gidermek, altta yatan nedeni tedavi etmek ve nüksü önlemek.

Tedavi

Yaşam tarzı

Diyetle lif ve sıvı alımını artırmak, düzenli fiziksel aktivite ve yemeklerden sonra iyi bir duruşla (ayaklar desteklenmiş) dışkılamayı deneme alışkanlığı.

Medikal

Sınıflarına göre laksatifler: hacim yapıcı ajanlar, ozmotik laksatifler (polietilen glikol, laktüloz), uyarıcı laksatifler ve dışkı yumuşatıcılar; opioid kaynaklı kabızlıkta periferik etkili mu-opioid reseptör antagonistleri. Kabızlık yapan ilaçları gözden geçirip azaltmak; düzenli kullanılan her opioidle birlikte bir laksatif başlamak.

Girişim

Dezimpaksiyon: lavmanlar veya fitiller ve gerekirse nazik manuel dezimpaksiyon, ardından idame laksatif rejimi.

Rehabilitasyon

Pelvik taban dissinerjisi için biofeedback tedavisi.

İzlem

Hemşirelik öncelikleri: dışkılamaları ve dışkı şeklini kaydetmek, yaşlı veya yatağa bağlı hastalarda impaksiyonu kontrol etmek, manuel dezimpaksiyon sırasında kalp hızını izlemek (vagal bradikardi) ve sıvı alımı ile hareketliliği değerlendirmek.

Komplikasyonlar

• Hemoroid, anal fissür ve rektal prolapsus
• Taşma inkontinansıyla birlikte fekal impaksiyon
• Sterkoral ülser ve nadiren perforasyon
• İdrar retansiyonu ve idrar yolu enfeksiyonu
• Yaşlı erişkinlerde deliryum

Prognoz

Beslenme, düzenli alışkanlık ve laksatiflerle genellikle iyidir; ancak kronik kabızlık sıklıkla tekrarlar. İmpaksiyon dezimpaksiyonla düzelir, ancak bir bağırsak programı sürdürülmezse geri gelme eğilimindedir.

Korunma

• Yeterli sıvıyla birlikte lif açısından zengin beslenme
• Düzenli aktivite ve hastanede erken mobilizasyon
• Opioid başlanan kişilerde koruyucu laksatifler
• Demansı veya kısıtlı hareketliliği olan kişilerde planlı tuvalet saatleri

Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

Bu hastalıkta kullanılan ilaçlar

• Magnezyum hidroksit
• Laktuloz
• Makrogol (polietilen glikol)
• Bisakodil
• Sinameki
• Dokusat sodyum
• Linaklotid
• Lubiproston

İlgili hastalıklar

• İrritabl bağırsak sendromu
• Kolorektal kanser
• Hipotiroidi
• Hemoroid
• Anal fissür
• Kalın bağırsak tıkanıklığı
• Paralitik ileus ve kolonik psödo-obstrüksiyon (Ogilvie)
• Hirschsprung hastalığı
• Parkinson hastalığı
• İmmobilite sendromu ve hastaneyle ilişkili kondisyon kaybı
• Chagas'a bağlı megaözofagus ve megakolon

Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.

Kaynaklar: Fecal impaction: MedlinePlus Medical Encyclopedia (MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), 2025); Constipation | MedlinePlus (MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), 2025).

← Tüm hastalıklar

Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir

Gönder

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.