Melanom

Nedir

Derinin pigment üreten hücreleri olan melanositlerin (ve daha seyrek olarak gözün ve mukozaların melanositlerinin) malign tümörüdür. Henüz küçükken lenfatikler ve kan yoluyla metastaz yapabildiği için deri kanserine bağlı ölümlerin çoğundan sorumludur.

Kimleri etkiler

Bazal ve skuamöz hücreli karsinomdan daha seyrektir ancak deri kanseri mortalitesinin çoğundan sorumludur. Kolombiya'da ve Latin Amerika'da And Dağları'ndaki rakım UV maruziyetini artırır; koyu tenli kişilerde ise akral lentijinöz tip (avuç içleri, ayak tabanları, tırnak altı) olguların daha büyük bir bölümünü oluşturur ve çoğu zaman geç tanı alır.

Nedenler

• Melanosit DNA'sının ultraviyole hasarı, özellikle aralıklı yoğun maruziyet ve güneş yanıkları
• MAPK yolağında sürücü mutasyonlar (BRAF, NRAS) ve tümör baskılayıcı genlerin kaybı
• Bazı ailelerde kalıtsal yatkınlık (ör. CDKN2A mutasyonları)

Risk faktörleri

• Açık ten, açık renkli gözler, kızıl veya sarı saç ve kolay yanma eğilimi
• Özellikle çocuklukta su toplayan güneş yanıkları öyküsü ve solaryum kullanımı
• Çok sayıda sıradan ben veya atipik (displastik) nevüs
• Kişisel veya ailesel melanom öyküsü
• İmmünsüpresyon
• Büyük konjenital nevüs

Patofizyoloji

Mutasyonlu melanositler önce epidermis içinde yana doğru yayılır (radyal büyüme fazı); bu evrede eksizyon genellikle küratiftir. Aşağıya, dermise invaze olduklarında (vertikal büyüme fazı) lenfatiklere ve kan damarlarına ulaşırlar; bu nedenle tümör kalınlığı (Breslow derinliği) nodal ve uzak yayılımın en güçlü belirleyicisidir.

Sınıflandırma

• Yüzeyel yayılan: dünyada en sık tip; düz, düzensiz, gövdede veya bacaklarda
• Nodüler: kabarık, hızla derine doğru büyür, tanı anında çoğu zaman kalındır
• Lentigo maligna: yaşlı erişkinlerin kronik güneş hasarlı yüz derisinde yavaş büyür
• Akral lentijinöz: avuç içleri, ayak tabanları ve tırnak yatakları; koyu tenli ve Latin Amerikalı hastalarda görece daha sık
• Breslow kalınlığı, ülserasyon, lenf nodu durumu ve uzak metastazlara göre evreleme (TNM)

Belirti ve bulgular

• Yeni pigmentli bir leke veya değişen bir ben (ABCDE: asimetri, düzensiz sınır, homojen olmayan renk, genellikle 6 mm'den büyük çap, evrim)
• Kişinin diğer benlerinden farklı görünen bir ben (çirkin ördek yavrusu işareti)
• Pigmentli bir lezyonda kaşıntı, kanama veya kabuklanma
• Tırnak boyunca koyu bir çizgi (longitudinal melanonişi), bazen pigmentin tırnak kıvrımına yayılmasıyla birlikte (Hutchinson işareti)
• Ayak tabanında veya avuç içinde morluk ya da siğil sanılan koyu, düzensiz bir leke

Tanı

Klinik

Saçlı deri, avuç içleri, ayak tabanları, tırnaklar ve mukozalar dahil tam deri muayenesi; ABCDE kuralı ve çirkin ördek yavrusu işareti kullanılır; dermoskopi doğruluğu artırır. Bölgesel lenf nodları palpe edilir.

Tetkikler

Patoloğun Breslow kalınlığını ve ülserasyonu ölçebilmesi için dar sınırlı eksizyonel biyopsi tercih edilir; lezyonu kesip geçen tıraş biyopsisinden kaçınılır. Daha kalın veya ülsere tümörlerde sentinel lenf nodu biyopsisi önerilir. İleri hastalıkta moleküler test (ör. BRAF) yapılır; metastatik hastalıkta LDH'nin prognostik değeri vardır.

Görüntüleme

İnce melanomda gerekmez. İleri hastalıkta evreleme için bölgesel nodların ultrasonu ve BT, PET-BT veya beyin MR'ı yapılır.

Ayırıcı tanı

• Benign melanositik nevüs veya atipik nevüs
• Seboreik keratoz
• Pigmentli bazal hücreli karsinom
• Subungual hematom (tırnak lezyonları için)
• Plantar siğil veya hemanjiyom

Tedavinin amacı

Primer tümörü kalınlığına uygun sınırla tamamen çıkarmak, lenf nodlarını evrelemek ve ileri hastalıkta yayılımı kontrol altına alıp sağkalımı uzatmak.

Tedavi

Cerrahi

Primer melanomun ana tedavisi, sınırları Breslow derinliğine göre seçilen geniş lokal eksizyondur; subungual veya akral tümörlerde bu, parmağın kısmi amputasyonu anlamına gelebilir.

Cerrahi

Seçilmiş tümörlerde evreleme için sentinel lenf nodu biyopsisi; nodlar tutulduğunda lenf nodu diseksiyonu veya nodal izlem.

Medikal

İleri hastalıkta ve daha yüksek riskli evrelerde cerrahi sonrası adjuvan tedavi olarak immün kontrol noktası inhibitörleriyle (anti-PD-1, anti-CTLA-4) immünoterapi ve BRAF mutasyonlu tümörlerde hedefe yönelik BRAF ve MEK inhibitörleri.

Girişim

Seçilmiş beyin, kemik veya rezeke edilemeyen metastazlar için radyoterapi.

İzlem

İzlem sırasında düzenli tam deri ve lenf nodu muayeneleri, daha ileri evrelerde görüntüleme; kendi kendine muayenenin öğretilmesi.

Komplikasyonlar

• Lenf nodu metastazları
• Akciğer, karaciğer, beyin ve kemiğe uzak metastazlar
• Lokal nüks ve in-transit metastazlar
• İkinci primer melanom
• Lenf nodu cerrahisi sonrası lenfödem

Prognoz

Erken çıkarılan ince melanomda mükemmeldir; Breslow kalınlığı, ülserasyon ve nodal yayılım arttıkça sağkalım düşer. Modern immünoterapi ve hedefe yönelik tedavi, metastatik hastalıkta sağkalımı belirgin şekilde iyileştirmiştir. Akral melanomun sonucu, esas olarak daha geç saptandığı için daha kötü olma eğilimindedir.

Korunma

• Güneşten korunma: gölge, koruyucu giysi, şapka ve geniş spektrumlu güneş koruyucu; güneş yanığından ve solaryumdan kaçınma
• Ayak tabanları, avuç içleri ve tırnaklar dahil deriyi kendi kendine muayene
• Yüksek riskli kişilerin düzenli aralıklarla hekim tarafından muayenesi

Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

Semiyolojide

• Pigmentli lezyonların ABCDE kuralı

Bu hastalıkta kullanılan ilaçlar

• İnterferon alfa
• Dakarbazin
• Pembrolizumab
• Nivolumab
• İpilimumab
• Atezolizumab
• Vemurafenib
• Dabrafenib
• Enkorafenib
• Trametinib
• Binimetinib
• Aldeslökin
• Talimojen laherparepvek

İlgili hastalıklar

• Bazal hücreli karsinom
• Kutanöz skuamöz hücreli karsinom
• Lenfödem

Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.

Kaynaklar: Melanoma (MedlinePlus, US National Library of Medicine, 2026); Melanoma Treatment (PDQ®)–Patient Version (National Cancer Institute, 2026).

← Tüm hastalıklar

Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir

Gönder

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.