Enfeksiyöz mononükleoz
Mononükleoza genellikle Epstein-Barr virüsü neden olur. Ateş, boğaz ağrısı, boyunda şiş bezeler, yorgunluk ve dalak büyümesi yapar.
Nedir
Ergenlerde ve genç erişkinlerde genellikle primer Epstein-Barr virüsü (EBV) enfeksiyonunun neden olduğu, atipik lenfositlerle birlikte ateş, farenjit ve lenfadenopatiden oluşan klinik bir sendromdur.
Kimleri etkiler
EBV, dünya genelinde insanların çoğunu enfekte eder. Latin Amerika'da ve kalabalık yaşam koşullarının olduğu diğer ortamlarda enfeksiyon genellikle erken çocuklukta olur ve hafif ya da sessiz seyreder; klasik sendrom, ilk enfeksiyon ergenlikte veya erken erişkinlikte gerçekleştiğinde ortaya çıkar ve bu durum yüksek gelirli gruplarda daha sıktır.
Nedenler
- Olguların yaklaşık %90'ında Epstein-Barr virüsü (insan herpesvirüsü 4)
- Daha seyrek olarak sitomegalovirüs, akut HIV, Toxoplasma veya insan herpesvirüsü 6 (mononükleoz benzeri sendrom)
- Esas olarak tükürükle («öpücük hastalığı»), ayrıca ortak kullanılan mutfak eşyalarıyla yayılır; nadiren transfüzyon veya nakille
Risk faktörleri
- Daha önce enfeksiyon geçirmemiş 15-24 yaş
- Tükürükle yakın temas: öpüşme, bardak veya çatal-kaşık paylaşımı
- Yurtlarda veya kalabalık ortamlarda yaşamak
Patofizyoloji
EBV orofarenks epitelini, ardından CD21 reseptörü aracılığıyla B lenfositlerini enfekte ederek çoğalmalarına yol açar. Enfekte B hücrelerini kontrol etmek için sitotoksik CD8 T hücreleri çoğalır; bu reaktif T hücreleri yaymada görülen atipik lenfositlerdir ve tonsillerin, lenf düğümlerinin, karaciğerin ve dalağın şişmesine neden olurlar. Virüs daha sonra ömür boyu bellek B hücrelerinde latent kalır ve bazı lenfomalar ile nazofarenks karsinomuyla ilişkilidir.
Belirti ve bulgular
- Triad: ateş, eksüdatif farenjit ve özellikle arka servikal düğümlerde lenfadenopati
- Haftalarca sürebilen belirgin yorgunluk
- Splenomegali (olguların yaklaşık yarısı) ve bazen hafif hepatitle birlikte hepatomegali
- Damakta peteşiler ve göz kapağı ödemi
- Amoksisilin veya ampisilinden sonra çok sık görülen makülopapüler döküntü
Tanı
- Klinik
- Bir ergen veya genç erişkinde ateş, farenjit ve arka servikal lenfadenopati; ele gelen dalak veya damakta peteşilerle birlikte.
- Tetkikler
- %10'dan fazla atipik lenfositle birlikte lenfositoz; hafif yükselmiş transaminazlar. Heterofil antikor testi; erken dönemde ve küçük çocuklarda negatif olabilir. EBV'ye özgü antikorlar: VCA IgM akut enfeksiyonu gösterir; EBNA antikorları daha sonra ortaya çıkar.
- Görüntüleme
- Rutin değildir. Dalağı ölçmek için veya dalak rüptüründen şüphelenildiğinde batın ultrasonografisi; travma sonrası stabil olmayan hastada BT.
Ayırıcı tanı
- Streptokokal farenjit
- Sitomegalovirüs enfeksiyonu
- Akut HIV enfeksiyonu
- Toksoplazmoz
- Akut lösemi veya lenfoma
Tedavinin amacı
Enfeksiyon kendiliğinden geçerken belirtileri hafifletmek; komplikasyonları, özellikle dalak rüptürünü ve hava yolu tıkanıklığını önlemek ve saptamak.
Tedavi
- Konservatif
- Toleransa göre istirahat, hidrasyon, parasetamol veya NSAİİ'ler gibi analjezik ve antipiretikler ve tuzlu suyla gargara.
- Yaşam tarzı
- En az yaklaşık 3-4 hafta boyunca veya dalak artık büyük olmayana kadar temas sporlarından ve ağır kaldırmaktan kaçınılır.
- Medikal
- Kortikosteroidler yalnızca hava yolu tıkanıklığı tehdidi, ağır hemolitik anemi veya trombositopeni gibi komplikasyonlarda; antivirallerin yararı azdır ve antibiyotikler endike değildir.
- Cerrahi
- Hemodinamik instabiliteyle birlikte dalak rüptürü olduğunda acil splenektomi veya dalağı koruyucu cerrahi.
Komplikasyonlar
- Dalak rüptürü; nadir ancak ölümcül olabilir, çoğunlukla ilk haftalarda
- Tonsil hipertrofisine bağlı üst hava yolu tıkanıklığı
- Otoimmün hemolitik anemi ve trombositopeni
- Hepatit, ensefalit, Guillain-Barré sendromu ve miyokardit
- Uzun dönem EBV ilişkileri: Burkitt ve Hodgkin lenfoma, nazofarenks karsinomu, nakil sonrası lenfoproliferatif hastalık
Prognoz
Çoğu olguda mükemmeldir: ateş ve boğaz ağrısı yaklaşık iki haftada geçer, ancak yorgunluk aylarca sürebilir. Ciddi komplikasyonlar seyrektir.
Korunma
- Kullanılabilir bir aşı yoktur
- Hasta biriyle bardak, çatal-kaşık paylaşmamak ve öpüşmemek
Kendinizi sınayın
Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.
EBV, B lenfositlerini hangi reseptör aracılığıyla enfekte eder?
Kompleman fragmanı C3d'nin reseptörü olan CD21.
Mononükleozdaki atipik lenfositler nelerdir?
EBV ile enfekte B hücrelerine yanıt veren reaktif sitotoksik CD8 T hücreleri.
Mononükleozlu bir hastaya amoksisilin verilirse ne olur?
Hastaların yüksek bir oranında yaygın makülopapüler döküntü ortaya çıkar; bu gerçek bir penisilin alerjisi değildir.
En korkulan akut komplikasyon nedir ve nasıl önlenir?
Dalak rüptürü; hastalar dalak normal boyutuna dönene kadar temas sporlarından ve ağır eforlardan kaçınır.
Heterofil antikorları hangi test saptar?
Heterofil antikor testi (Paul-Bunnell testi).
Neden olan mikroorganizmalar
Semiyolojide
İlgili hastalıklar
- Streptokokal farenjit
- Dalak yaralanması
- Sitomegalovirüs enfeksiyonu
- HIV enfeksiyonu ve AIDS
- Toksoplazmoz
- Hodgkin lenfoma
- Hodgkin dışı lenfoma
- Nazofarenks karsinomu
- Otoimmün hemolitik anemi
- Guillain-Barré sendromu
Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.
Kaynaklar: Mononucleosis: MedlinePlus Medical Encyclopedia (MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), 2024).
Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir
Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.