Müköz membran (sikatrisyel) pemfigoidi
Ağız, göz ve diğer mukozaları tutan, skarla iyileşen ve körlüğe ya da hava yolu darlığına yol açabilen otoimmün büllöz bir hastalıktır.
Nedir
Başlıca mukozaları (ağız, gözler, burun, boğaz, özofagus, genital bölge) etkileyen ve skarla iyileşme eğiliminde olan, kronik otoimmün subepitelyal büllöz hastalıklar grubu. Deri hastaların az bir kısmında tutulur. Skar kalıcı hasara yol açabildiğinden seyri ve tedavisi büllöz pemfigoidden farklıdır.
Kimleri etkiler
Nadirdir; genellikle yaşlı erişkinlerde (yaklaşık 60–80 yaş) başlar ve kadınlarda biraz daha sıktır. Hastaların çoğunda ağız, yarısından fazlasında gözler tutulur. Kolombiya verisi yoktur; göz hastalığı başlangıçta çoğu kez kronik konjonktivit veya kuru göz olarak tedavi edilir.
Nedenler
- Bazal membran proteinlerine karşı otoantikorlar (IgG ve/veya IgA): BP180 (kollajen XVII), laminin 332, α6β4 integrin, tip VII kollajen ve diğerleri
- Genetik yatkınlık (HLA-DQB1*03:01)
- Bazı uzun süreli göz damlalarıyla ilaca bağlı oküler psödopemfigoid
Risk faktörleri
- İleri yaş
- Kadın cinsiyet
- HLA-DQB1*03:01
- Anti-laminin 332 otoantikorları daha yüksek iç organ kanseri riskiyle ilişkilidir
Patofizyoloji
Otoantikorlar mukoza ve derinin epitelyal bazal membran bileşenlerine bağlanır ve kompleman ile inflamatuvar hücrelerle birlikte epiteli alttaki bağ dokusundan ayırır. Kronik inflamasyon fibroblastları aktive eder ve subepitelyal fibroz oluşturur. Gözde bu skar forniksleri kısaltır ve göz kapağı ile göz küresi arasında yapışıklıklar (semblefaron) oluşturur.
Sınıflandırma
- Düşük riskli hastalık: yalnızca ağız ve/veya deri
- Yüksek riskli hastalık: gözler, larinks, özofagus, burun veya genital bölge; çünkü skar olasılığı yüksektir
Belirti ve bulgular
- Diş etlerinde (deskuamatif gingivit), damakta ve yanakların iç yüzünde ağrılı erozyonlar
- Kırmızı, kumlu hissi veren, yanan gözler; çoğu kez önce bir gözde başlar
- Kısalmış konjonktival forniksler, semblefaron, içe dönük göz kapakları ve kirpikler (entropiyon, trikiyazis)
- Burun kanaması, burunda kabuklanma, ses kısıklığı veya yutma güçlüğü
- Baş, boyun veya gövdenin üst kısmında skar bırakabilen az sayıda deri bülü
Tanı
- Klinik
- Yaşlı bir erişkinde mukozalarda kronik erozyonlar ve skar. Oftalmolojik yarık lamba muayenesi konjonktival skarı evreler.
- Tetkikler
- Direkt immünfloresan için perilezyonel mukoza biyopsisi: bazal membran boyunca lineer IgG, IgA ve/veya C3; konjonktivada duyarlılık daha düşük olduğundan tekrar biyopsi gerekebilir. Spesifik antijenler için indirekt immünfloresan ve ELISA; anti-laminin 332 varsa malignite taraması yapın.
- Görüntüleme
- Yakınmalar tutulumu düşündürdüğünde burun, larinks veya özofagus endoskopisi; endike olduğunda kanser taraması için görüntüleme.
Ayırıcı tanı
- Büllöz pemfigoid (başlıca deri, az skar)
- Pemfigus vulgaris (intraepitelyal bül, hücreler arası boyanma)
- Erozif oral liken planus
- Stevens-Johnson sendromu ve toksik epidermal nekroliz (akut)
- Kronik konjonktivit, trahom ve ilaca bağlı psödopemfigoid
- Edinsel epidermolizis bülloza
Tedavinin amacı
Özellikle göz ve hava yolunda geri dönüşsüz skarı önlemek için aktif inflamasyonu erken durdurmak; görmeyi, yutmayı ve solunumu korumak.
Tedavi
- Medikal
- Düşük risk (yalnızca ağız veya deri): güçlü topikal kortikosteroidler, topikal kalsinörin inhibitörleri, antiseptik gargaralar ve iyi diş bakımı; gerekirse tetrasiklinler veya dapson.
- Medikal
- Yüksek risk (gözler, larinks, özofagus): dapson ve/veya sistemik kortikosteroidlerin mikofenolat, azatiyoprin veya siklofosfamid gibi immünosupresanlarla birleştirildiği agresif sistemik tedavi; dirençli olgularda rituksimab veya intravenöz immünoglobulin.
- Cerrahi
- Göz kapağı malpozisyonu ve trikiyazis için cerrahi ya da özofagus ve larinks darlıklarının dilatasyonu; ideal olarak hastalık inaktifken.
- İzlem
- Düzenli göz hastalıkları kontrolü, kayganlaştırıcı göz damlaları, beslenme ve yutma değerlendirmesi; hava yolu yakınmaları ve ilaç toksisitesi açısından hemşirelik kontrolleri.
Komplikasyonlar
- Konjonktiva ve kornea skarına bağlı körlük
- Hava yolu tehlikesiyle birlikte larinks ve trakea stenozu
- Özofagus darlıkları ve malnütrisyon
- Genital ve anal yapışıklıklar
- Enfeksiyonlar ve immünosupresyonun yan etkileri
Prognoz
Kronik ve çoğu kez ilerleyicidir. Erken sistemik tedavi skarı durdurabilir, ancak oluşmuş hasar kalıcıdır. Sonucu göz ve hava yolu tutulumu belirler.
Kendinizi sınayın
Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.
Müköz membran pemfigoidini büllöz pemfigoidden ayıran nedir?
Mukozal tutulumun baskın olması ve skarla iyileşme (gözler, ağız, larinks, özofagus).
En çok korkulan komplikasyon nedir?
Konjonktival skara bağlı körlük (semblefaron, entropiyon, kornea hasarı).
Hangi antikor hedefi artmış kanser riskiyle ilişkilidir?
Laminin 332.
Göz hastalığı nasıl tedavi edilir?
Yüksek riskli hastalık olarak, erken sistemik immünosupresyonla (örn. dapson, kortikosteroidler artı immünosupresanlar, rituksimab).
İlgili hastalıklar
- Büllöz pemfigoid
- Pemfigus vulgaris
- Edinsel epidermolizis bülloza
- Liken planus
- Stevens–Johnson sendromu ve toksik epidermal nekroliz
- Trahom
- Kuru göz hastalığı
- Konjonktivit
Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.
Kaynaklar: Mucous membrane pemphigoid (DermNet, 2026).
Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir
Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.

