Toprakla bulaşan helmintiyazlar (askariyaz, kancalı kurt, trikuriyaz)

Dışkıyla kirlenmiş topraktan bulaşan bağırsak kurtlarıdır. Sanitasyonun kötü olduğu yerlerde çocuklarda çok yaygındır; anemi ve büyüme geriliği yapar.

Güncellendi 1 Kas 2026

Nedir

Yumurtaları veya larvaları kirli toprakta olgunlaşan kurtların yaptığı bağırsak enfeksiyonlarıdır: yuvarlak solucan Ascaris lumbricoides, kamçılı kurt Trichuris trichiura ve kancalı kurtlar Necator americanus ile Ancylostoma duodenale. Topraktan değil kişiden kişiye yayılan kıl kurdu (Enterobius vermicularis), onlarla birlikte incelendiği ve tedavi edildiği için burada gruplanmıştır.

3B'de görün

Kimleri etkiler

Dünya nüfusunun yaklaşık dörtte biri enfektedir; çoğu, sanitasyonu kötü tropikal bölgelerdeki çocuklardır. Kolombiya'da ve Latin Amerika'da bu kurtlar güvenli su veya kanalizasyonu olmayan kırsal ve kent çeperindeki topluluklarda sık görülmeye devam eder; Sağlık Bakanlığı, bunları bir halk sağlığı sorunu olarak elimine etme planının parçası olarak okul çağı çocuklarına yönelik toplu kurt tedavisi (koruyucu kemoterapi) yürütür.

Nedenler

Ascaris lumbricoides ve Trichuris trichiura: ellerle, besinlerle veya suyla topraktan gelen embriyonlu yumurtaların yutulması
Kancalı kurtlar: topraktaki filariform larvalar deriyi, genellikle çıplak ayakları deler
Enterobius vermicularis: perianal deriden alınan yumurtaların parmaklar, yatak takımları veya giysilerle ağza taşınması; otoenfeksiyon sıktır

Risk faktörleri

Tuvalet veya kanalizasyon eksikliği ve açıkta dışkılama
Güvenli olmayan içme suyu ve yıkanmamış çiğ sebzeler
Kirli toprakta çıplak ayakla yürümek
Okul çağı çocukları, kırsal yerleşim ve tarımsal iş
Kalabalık haneler ve kurumlar (özellikle kıl kurdu için)

Patofizyoloji

Ascaris larvaları ince bağırsakta yumurtadan çıkar, kana geçer ve yeniden yutulmadan önce akciğerlerden göç eder; erişkinler jejunumda yaşar ve yoğun yüklerde iç içe geçmiş kitleler oluşturur ya da safra ve pankreas kanallarına veya apendikse göç eder. Kancalı kurtlar duodenum ve jejunum mukozasına tutunarak kan emer ve kronik kan ve protein kaybına yol açar. Trichuris çekum ve kolona gömülerek inflamasyona, kanamaya ve yoğun enfeksiyonda rektal prolapsusa neden olur. Morbidite kurt yüküyle orantılıdır.

Sınıflandırma

Askariyaz (yuvarlak solucan)
Kancalı kurt enfeksiyonu (Necator americanus, Ancylostoma duodenale)
Trikuriyaz (kamçılı kurt)
Enterobiyaz (kıl kurdu), kişiden kişiye bulaşır
Gram dışkı başına yumurta sayısına göre enfeksiyon yoğunluğu (hafif, orta, ağır)

Belirti ve bulgular

Hafif enfeksiyonda çoğu zaman belirti yoktur
Karın ağrısı, şişkinlik, bulantı, ishal ve iştahsızlık
Dışkıyla veya kusmukla erişkin yuvarlak solucan çıkarılması
Demir eksikliği anemisine bağlı yorgunluk ve solukluk (kancalı kurt, yoğun kamçılı kurt)
Larva göçü sırasında Löffler sendromu: eozinofiliyle birlikte kuru öksürük, hışıltı ve ateş
Toprak kaşıntısı (ground itch): kancalı kurt larvalarının deriye girdiği yerde kaşıntılı döküntü
Kıl kurdu: gece perianal kaşıntı, kötü uyku ve huzursuzluk
Kronik enfekte çocuklarda boy kısalığı, yetersiz kilo alımı ve okul başarısında düşme

Tanı

Klinik: Endemik bölgelerden gelen, karın belirtileri, anemi veya büyüme geriliği olan çocuklarda ya da kurtlar görüldüğünde akla gelir. Endemik bölgelerde koruyucu tedavi bireysel tanı olmadan verilir.
Tetkikler: Yumurta için dışkı mikroskopisi (konsantrasyon yöntemleri; gram başına yumurta saymak için Kato-Katz). Demir eksikliği anemisi ve eozinofili (larva göçü sırasında belirgin) için tam kan sayımı. Kıl kurdu için sabah perianal deriye selofan bant testi. Strongyloides farklı yöntemler gerektirir (larva kültürü, seroloji).
Görüntüleme: Direkt batın grafisi veya ultrasonografi, bağırsak tıkanıklığında kurt kitlesini gösterebilir. Ultrasonografi veya MRCP safra kanalında ya da pankreas kanalında kurtları gösterebilir. Akciğer grafisi Löffler sendromunda gezici infiltratlar gösterebilir.

Ayırıcı tanı

Strongiloidiyaz
Giardiyaz ve bağırsak amibiyazı
Demir eksikliği anemisinin diğer nedenleri (beslenme, menstrüel veya gastrointestinal kan kaybı)
Diğer nedenlere bağlı astım veya eozinofilik pnömoni (larva göçü sırasında)
Çocuklarda bağırsak tıkanıklığı veya akut karının diğer nedenleri (invajinasyon, apandisit)

Tedavinin amacı

Kurt yükünü temizlemek veya azaltmak, anemi ve malnütrisyonu düzeltmek, cerrahi komplikasyonları yönetmek ve kurt tedavisi programları, sanitasyon ve hijyenle yeniden enfeksiyonu önlemek.

Tedavi

Medikal: Benzimidazoller (albendazol veya mebendazol) askariyaz, kancalı kurt, kamçılı kurt ve kıl kurdunda birinci basamaktır; pirantel pamoat bir alternatiftir. Kamçılı kurt tek doza daha az yanıt verir.
Medikal: Kıl kurdu: tüm hane halkını aynı anda tedavi edin ve yaklaşık iki hafta sonra tekrarlayın; el yıkama, kısa tırnaklar ve yatak takımlarının yıkanmasıyla birlikte.
Medikal: Anemi ve malnütrisyon için demir ve beslenme desteği; eksikliğin yaygın olduğu yerlerde A vitamini.
Girişim: Kurt yumağı tıkanıklığı önce konservatif yönetilir (sıvılar, nazogastrik dekompresyon); biliyer askariyazda endoskopik çıkarma; tıkanıklık çözülmezse ya da volvulus, perforasyon veya apandisitte cerrahi.
İzlem: Tedavi sonrası kontrol dışkı incelemesi ve endemik bölgelerde periyodik kurt tedavisi.

Komplikasyonlar

Demir eksikliği anemisi ve hipoproteinemi
Çocuklarda boy kısalığı, malnütrisyon ve bilişsel gelişimin bozulması
Ascaris kitlelerine bağlı bağırsak tıkanıklığı, invajinasyon, volvulus ve perforasyon
Biliyer askariyaz, kolanjit, karaciğer apsesi ve pankreatit
Apandisit
Trichuris dizanteri sendromu ve rektal prolapsus
Kıl kurdu olan kız çocuklarında vulvovajinit

Prognoz

Tedavi basit ve etkilidir, ancak sanitasyon kötü kaldığı sürece yeniden enfeksiyon sıktır. Çocuklukta yoğun kronik enfeksiyon büyüme ve öğrenme üzerinde kalıcı etkiler bırakabilir; askariyazın cerrahi komplikasyonları gerçek bir mortalite taşır.

Korunma

Endemik bölgelerde okul öncesi ve okul çağı çocuklarına ve doğurganlık çağındaki kadınlara periyodik koruyucu kurt tedavisi
Tuvaletler, kanalizasyon ve güvenli içme suyu
Sabunla el yıkama, çiğ sebzelerin yıkanması ve ayakkabı giyilmesi
Okullarda ve toplulukta sağlık eğitimi

Kendinizi sınayın

Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.

Toprakla bulaşan hangi helmint çıplak ayakların derisinden girer?

Filariform larvaları deriyi delen kancalı kurt (Necator americanus ve Ancylostoma duodenale).

Kancalı kurt enfeksiyonu neden anemiye yol açar?

Erişkin kurtlar ince bağırsak mukozasına tutunup kan emer; kronik kan kaybı ve demir eksikliği oluşturur.

Löffler sendromu nedir?

Ascaris larvaları akciğerlerden göç ederken eozinofiliyle birlikte geçici öksürük, hışıltı ve akciğer infiltratları.

Kıl kurdu enfeksiyonu hangi testle tanınır?

Sabah perianal deriden alınan selofan bant testiyle yumurta aranması.

Toprakla bulaşan helmintlerde birinci basamak ilaç sınıfı hangisidir?

Albendazol ve mebendazol gibi benzimidazoller.

Neden olan mikroorganizmalar

Bu hastalıkta kullanılan ilaçlar

İlgili hastalıklar

Eğitim amaçlı bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Herhangi bir belirtide bir sağlık profesyoneline başvurun.

Kaynaklar: Soil-transmitted helminth infections (World Health Organization, 2023); Ascariasis (MedlinePlus Medical Encyclopedia (U.S. National Library of Medicine), 2024).

← Tüm hastalıklar

Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir

Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.