Akut karın ve periton irritasyonu
- Sendrom
Acil cerrahi gerektirebilecek şiddetli, yeni başlamış karın ağrısı; muayene peritonun iltihaplandığını gösteren bulguları arar.
3B olarak görün: Periton (peritoneum) · Apendiks (appendix vermiformis) · Safra kesesi (vesica biliaris) · Pankreas · Sigmoid kolon (colon sigmoideum) · Büyük omentum (omentum majus)
Nedir
Akut karın, yeni başlamış (saatler ile birkaç gün arası) ve cerrahi ya da ciddi bir nedenin dışlanmasını gerektiren karın ağrısıdır. En önemli bulgusu periton irritasyonudur: inflamasyonun parietal peritona ulaştığını gösterir. Bunu yatak başında tanımak, görüntülemenin ve cerrahi değerlendirmenin aciliyetini belirler.
Temel bulgular
- Acı çeken yüz ifadesi, korunma postürü ve hareketsizlik; kolikte ise huzursuzluk.
- Ateş ve taşikardi; sepsis veya kanamada hipotansiyon ve soğuk cilt.
- Defans, yaygın rijidite ve rebound hassasiyeti.
- Yaygın peritonitte azalmış veya alınamayan barsak sesleri.
- Organa işaret eden adlandırılmış bulgular: Murphy, McBurney, Rovsing, psoas, obturator, Cullen ve Grey Turner.
- Fıtık delikleri her zaman muayene edilir; rektal ve pelvik muayene de değerlendirilir.
Fizyopatoloji
- Visseral ağrı: içi boş bir organın gerilmesi, spazmı veya iskemisi, omuriliğe birkaç düzeyden giren otonom lifleri uyarır; bu nedenle ağrı yaygın ve orta hatta hissedilir (epigastrik, periumbilikal veya hipogastrik).
- Parietal ağrı: inflamasyon segmental somatik innervasyonu olan parietal peritona dokunduğunda ağrı tam ilgili organın üzerinde lokalize olur.
- Bu geçiş, apandisit ağrısının klasik göçünü açıklar: önce periumbilikal (visseral), sonra sağ alt kadranda (parietal).
- Yansıyan ağrı: diyaframın irritasyonu (subfrenik kan veya irin), frenik sinir kökleri aracılığıyla omuzda hissedilebilir.
- Karın kaslarının refleks kasılması iltihaplı peritonu korur; istemli başlar, istemsiz ve yaygın hale gelir.
Sık nedenler
- Sağ alt kadran: akut apandisit.
- Sağ üst kadran: akut kolesistit, kolanjit.
- Sırta kuşak gibi yayılan epigastrik ağrı: akut pankreatit; rijiditeyle birlikte ani yaygın ağrı: perfore peptik ülser.
- Yaşlı erişkinde sol alt kadran: divertikülit.
- Kusma ve distansiyonla birlikte kolik tarzda ağrı: barsak obstrüksiyonu.
- Atlanmaması gereken nedenler: rüptüre ektopik gebelik, abdominal aort anevrizması, mezenterik iskemi ve inferior miyokard enfarktüsü veya alt lob pnömonisi gibi karın dışı nedenler.
Doğrulayan tetkikler
- Gebe kalabilecek, üreme çağındaki kişilerde gebelik testi.
- Şüpheye göre tam kan sayımı, lipaz, karaciğer testleri ve idrar tahlili.
- Ultrason (safra kesesi; çocuklarda ve gebelikte apendiks; pelvis) veya erişkinlerde kontrastlı BT; ayakta akciğer grafisi diyafram altında serbest hava arar.
Kendinizi sınayın
Cevabı düşünün, sonra görmek için soruya dokunun.
Apandisit ağrısı neden göbek çevresinde başlayıp sonra sağ alt kadrana geçer?
Başlangıçta gerilmiş apendiks visseral, yaygın periumbilikal ağrıya yol açar; inflamasyon somatik innervasyonlu parietal peritona ulaştığında ağrı sağ alt kadranda lokalize olur.
İstemli defansı istemsiz rijiditeden ne ayırır?
İstemli defans hasta gevşediğinde veya dikkati dağıtıldığında azalır; istemsiz rijidite iltihaplı peritona karşı bir refleks olduğu için sürer ve peritoniti düşündürür.
Yumuşak ve çok az hassas bir karınla birlikte çok şiddetli karın ağrısı neyi düşündürür?
Özellikle atriyal fibrilasyonu veya damar hastalığı olan yaşlı bir erişkinde muayeneyle orantısız ağrı akut mezenterik iskemiyi düşündürür.
Karın hangi sırayla muayene edilir ve ağrılı bölge neden en son palpe edilir?
İnspeksiyon, oskültasyon, perküsyon, palpasyon; palpasyonun en sona bırakılması barsak seslerinin değişmesini önler, ağrılı bölgenin en sona bırakılması da ağrıya bağlı korunmanın muayenenin geri kalanını engellemesini önler.
3B olarak görün
Durgical'ın 3B anatomisinde bulunduğu yapılar.
- Periton (peritoneum)
- Apendiks (appendix vermiformis)
- Safra kesesi (vesica biliaris)
- Pankreas
- Sigmoid kolon (colon sigmoideum)
- Büyük omentum (omentum majus)
İlişkili konular
- Karın palpasyonu: yüzeyel ve derin, defans ve kitleler
- Rebound hassasiyeti (Blumberg bulgusu)
- Murphy bulgusu
- McBurney noktası
- Rovsing, psoas ve obturator bulguları
- Cullen ve Grey Turner bulguları
- Barsak obstrüksiyonu sendromu
- Şok: klinik bulgular ve tipleri
İlişkili hastalıklar
- Akut apandisit
- Akut kolesistit
- Akut pankreatit
- Divertiküler hastalık ve divertikülit
- Peritonit
- Peptik ülser hastalığı
- Akut mezenter iskemi
- Dış gebelik (ektopik gebelik)
- Abdominal aort anevrizması
Klinik muayeneye dair eğitim amaçlı içeriktir; eğitici gözetiminde öğrenilir ve uygulanır. Bir sağlık profesyonelinin değerlendirmesinin yerini tutmaz ve kendi kendine tanı koymak için kullanılmaz.
Kaynaklar: Abdominal Pain | MedlinePlus (MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine, 2026); Peritonitis: MedlinePlus Medical Encyclopedia (MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine, 2026); Appendicitis | MedlinePlus (MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine, 2026).
Bir hata mı buldunuz?Topluluk için sürekli geliştiriyoruz. Neyin yanlış olduğunu bize yazın, ekibimiz inceleyecek.Hata bildir
Temsili modeldir, yalnızca eğitim amaçlıdır.